Strumienie pieniężne i obszary decyzji finansowych w spółce

Opisana w poprzednim podrozdziale spółka jako przedsiębiorstwo handlowo – usługowe – jego uwarunkowania powstania, władze, misja, struktura organizacyjno – funkcjonalna oraz styl zarządzania dają podstawę do funkcjonowania i prowadzenia działalności gospodarczej. Jednakże by działalność ta była efektywna tzn. koszty były mniejsze od przychodów spółka musi być odpowiednio kierowana. Szczególnie w obszarze: obiegu strumieni pieniężnych oraz w obszarze decyzji organizacyjnych i finansowych. Przedsiębiorstwo zaczyna ponosić koszty już w momencie jego zakładania. Stąd też jedna z podstawowych zasad racjonalnie prowadzonej przez nie działalności gospodarczej polega na nieustannym liczeniu i porównywaniu osiąganych przychodów i wydatków. Dlatego też w spółce opracowano system finansowy przedsiębiorstwa – częściowo skomputeryzowany, mający na celu na bieżąco prowadzić rachunkowość, która w obowiązujących sprawozdaniach finansowych (bilans, rachunek wyników, rachunek przepływów, dokumenty uzupełniające) daje obraz prowadzonej działalności gospodarczej spółki. Zorganizowany w firmie system finansowy jest pojęciem szerszym niż finanse przedsiębiorstwa. Obejmuje on wszystkie formy działalności gospodarczej w obrębie zjawisk pieniężnych. W szczególności uwzględnia działania takie jak:

działania związane z przygotowaniem różnego rodzaju operacji pieniężnych występujących w czasie organizacji i funkcjonowania laboratoriów diagnostyki medycznej oraz działalności handlowej;

działania związane z realizacją operacji pieniężnych z instytucjami oraz kontrahentami na rynku kapitałowym;

działania związane z ewidencją i bieżącą analizą przebiegu operacji pieniężnych w toku prowadzenia działalności gospodarczej;

działania związane z planowaniem i prognozowaniem działalności finansowej spółki.

System finansowy w MEDCOM S.A. możemy traktować jako zbiór zasad oraz form organizacyjnych regulujących mechanizmy finansowe i zabezpieczające sprawność przepływów pieniężnych. Obejmuje on nie tylko gospodarkę finansową całej działalności gospodarczej spółki ale również organizację rachunkowości i zasady bilansowania. Funkcjonujący w spółce system dostosowany jest do konkurencyjnych warunków rynkowych, w których działa spółka.

Uwzględnia on:

zróżnicowanie źródeł pozyskiwania kapitału,

formę organizacyjno – prawną i własnościową spółki,

wielkość spółki,

rodzaj prowadzonej działalności gospodarczej (usługi medyczne, handel odczynnikami i aparatami medycznymi),

unormowania prawne dotyczące ewidencji,

opodatkowanie, rachunkowość oraz sprawozdawczość finansowa spółki,

przyjętą strategia rozwoju spółki,

misję i cele działalności spółki.

Różnorodność wymienionych wyżej procesów, a także fakt iż finanse są pomostem łączącym całą działalność gospodarczą spółki, wymuszają potrzebę efektywnego zarządzania finansami spółki. Ocena jakości tego zarządzania to jeden z syndromów (obszarów) diagnostycznych, który powinien być w spółce przedmiotem szerszej diagnozy metodami analizy ekonomicznej.

Zarządzanie finansami spółki jest procesem decyzyjnym podporządkowanym realizacji celu głównego wyrażonego w misji spółki i opierającego się na właściwym doborze dwóch elementów:

instrumentów analizy, zarządzania, badania działalności gospodarczej spółki

kryteriów i reguł do sterowania przebiegiem procesów i zjawisk związanych z gromadzeniem i wydatkowaniem zasobów pieniężnych pozostawionych do dyspozycji spółki.

Dobrze funkcjonujący system finansowy w spółce jest gwarancją i warunkiem jej sukcesu ekonomicznego.

W celu dokładniejszego sprecyzowania obiegu strumieni pieniężnych w spółce omówiony zostanie on nieco dokładniej – schemat nr 4. Już rozpoczęcie działalności gospodarczej spółki wymaga pozyskania kapitałów. Są to środki postawione do dyspozycji przez założycieli spółki – zwane kapitałami własnymi oraz środki udostępnione spółce na określony czas w formie pożyczek i kredytów, za których wykorzystanie spółka zobowiązana jest wypłacać ich właścicielom wynagrodzenie w formie odsetek. Są to kapitały obce. W zależności od przeznaczenia i czasu okresu udostępnienia kapitały obce mogą mieć charakter długookresowy i krótkookresowy co ma swoje odzwierciedlenie w koszcie ich pozyskania. Pożyczki i kredyty długoterminowe jako uzupełnienie kapitałów własnych łącznie zapewniają spółce kapitał stały, który wykorzystywany może być na zakup trwałych składników majątkowych. W toku podjętej działalności inwestycyjnej spółka w pierwszej kolejności zainwestowała kapitał stały w środki pracy (wynajem i kupno budynków, wyposażenie laboratoriów w aparaty diagnostyczne, zakup odczynników itp.), a więc w środki trwałe stanowiące trzon majątku trwałego spółki.

W dalszej kolejności spółka nabyła składniki majątkowe bezpośrednio zużywane w procesie funkcjonowania laboratoriów oraz działalności handlowej (zapasy odczynników, aparatów medycznych, środki pieniężne w kasie i na kontach bankowych itp.) – tzw. składniki majątku obrotowego –

Schemat nr 4Schemat nr 4OBIEG STRUMIENI PIENIĘŻNYCH W MEDCOM S.A³.

KAPITAŁYKAPITAŁYZYSK ZATRZYMANYZYSK ZATRZYMANYZYSK NETTOZYSK NETTOWYPŁYWY FINANSOWEWYPŁYWY FINANSOWEWPŁYWY FINANSOWEWPŁYWY FINANSOWEDZIAŁALNOŚĆ FINANSOWADZIAŁALNOŚĆ FINANSOWAINWESTYCJE ROZWOJOWEINWESTYCJE ROZWOJOWEINWESTYCJE FINANSOWEINWESTYCJE FINANSOWEDZIAŁALNOŚĆ INWESTYCYJNADZIAŁALNOŚĆ INWESTYCYJNA

OBCEDŁUGOTERMINOWEKRÓTKOTERMINOWEOBCEDŁUGOTERMINOWEKRÓTKOTERMINOWEWŁASNEWŁASNE

MAJĄTEKMAJĄTEKSTAŁE CZYNNIKI DZIAŁALNOSCI GOSPODARCZEJ SPÓŁKIPRZEDMIOTY PRACYŚRODKI PRACYSIŁA ROBOCZASTAŁE CZYNNIKI DZIAŁALNOSCI GOSPODARCZEJ SPÓŁKIPRZEDMIOTY PRACYŚRODKI PRACYSIŁA ROBOCZA

TRWAŁYTRWAŁYOBROTOWYOBROTOWY

DZIAŁALNOŚĆ OPERACYJNADZIAŁALNOŚĆ OPERACYJNA

ZOBOWIĄZANIA; WYDATKI; NAKŁADY; KOSZTY DZIAŁALNOŚCI OPERACYJNEJZOBOWIĄZANIA; WYDATKI; NAKŁADY; KOSZTY DZIAŁALNOŚCI OPERACYJNEJUSŁUGI, HANDEL, PRODUKTY, TOWARY, NALEŻNOŚCI, PRZYCHODY ZE SPRZEDAZYUSŁUGI, HANDEL, PRODUKTY, TOWARY, NALEŻNOŚCI, PRZYCHODY ZE SPRZEDAZY

PODATEK OD PRZYCHODU ZE SPRZEDAŻYPODATEK OD PRZYCHODU ZE SPRZEDAŻYWYNIK OPERACYJNYWYNIK OPERACYJNY

PODATEK OCHODOWYPODATEK OCHODOWY

ZYSK – PODSTAWA OPODATKOWANIAZYSK – PODSTAWA OPODATKOWANIA

DYWIDENDYDYWIDENDY

najczęściej zużywane w jednym cyklu działalności gospodarczej lecz nie dłuższym jak jeden rok.

Do uruchomienia funkcjonowania spółki potrzebne były również inne czynniki produkcji takie jak: siła robocza, energia i infrastruktura techniczna. Ich organizowanie wymagało niemal bieżącego angażowania środków pieniężnych. Do finansowania tego rodzaju czynników obok środków własnych spółka zaciągnęła krótkoterminowe pożyczki i kredyty, a także różnego rodzaju zobowiązania bieżące. Te ostatnie były opłacane terminowo i nie wymagały spłacania odsetek.

Realizacja działalności gospodarczej spółki odbywa się w ramach tzw. działalności operacyjnej, której towarzyszą strumienie finansowe – wypłaty, nakłady, wydatki znajdujące ostateczne odzwierciedlenie w kosztach działalności operacyjnej firmy. Ich konfrontacja z przychodami ze sprzedaży usług medycznych, aparatów diagnostycznych oraz odczynników jak również z usług serwisowych po skorygowaniu o należne podatki od przychodu daje wynik operacyjny (zysk operacyjny). Osiąganie przez spółkę zysku operacyjnego oznacza, że działalność gospodarcza spółki dla której ona została powołana jest rentowna, że proponowane przez laboratoria usługi są sprzedawane a towary (aparaty diagnostyczne i odczynniki) znajdują nabywców.

Spółka nie tylko związana jest z rynkami zapatrzenia i zbytu, ale także z rynkami finansowymi. Z tego tytułu spółka otrzymuje określone przychody finansowe oraz ponosi stosowne koszty działalności finansowej, a także zobowiązana jest do płatności podatkowych na rzecz państwa. Z tego powodu wynik operacyjny jest korygowany. Ostatecznym rezultatem obrazującym wynik finansowy jest zysk netto.

Rozpatrując działalność operacyjną spółki przez pryzmat przepływów pieniężnych wyróżnić można określone dwie sfery finansowe:

gromadzenie funduszy w formie kapitału wyjściowego inicjującego podjęcie działalności operacyjnej, formie przychodów uzyskiwanych ze sprzedaży towarów i usług oraz w formie przychodów z działalności finansowej;

rozdysponowanie funduszy – ponoszenie nakładów na pozyskanie i wykorzystanie czynników wytwórczych oraz obsługę procesów realizowanych w usługach i handlu.

W MEDCOM S.A. na uwagę zasługuje fakt iż takie trzy rodzaje działalności jak operacyjna , inwestycyjna i finansowa realizowane są równolegle.

Działalność inwestycyjna: jest procesem permanentnym nie tylko podejmowanym w celu uruchomienia w spółce SJB 1 (usługi medyczne i serwisowe) i SJB 2 (handel aparatami medycznymi i odczynnikami) ale również w celu utrzymania i powiększania rzeczowych składników majątku oraz poprawy ich parametrów jakościowych. Inwestycje w szerokim znaczeniu obejmują ponadto lokaty spółki w majątek finansowy. Z działalnością inwestycyjną spółki związane są zatem przepływy strumieni pieniężnych dotyczące:

zakupu i sprzedaży środków trwałych (nieruchomości, aparatów medycznych, patentów, programów komputerowych);

nabywania i sprzedaży udziałów, akcji i innych papierów wartościowych o charakterze lokat kapitałowych;

udzielanie pożyczek długoterminowych.

Decyzje inwestycyjne w spółce w szerokim znaczeniu dotyczą zatem wykorzystania kapitału. Ich rezultatem jest kształtowanie wielkości i struktury aktywów w firmie niezbędnych do prowadzenia działalności gospodarczej w szczególności operacyjnej.

Działania inwestycyjne wyzwalają długofalowe skutki i stanowią podstawę rozwoju spółki i decydują o jej przyszłości. Spółka docelowo zamierza rozszerzyć swoją działalność o dalsze laboratoria – w każdym województwie jedno laboratorium diagnostyki medycznej oraz rozwinąć handel aparatami na obszarze państw „ściany wschodniej”

Jednak kierunki te i formy oraz zakres inwestowania pociągają za sobą dalsze nakłady finansowe i wiążą się z ponoszeniem ryzyka.

Działalność finansowa spółki również jest procesem ciągłym i ściśle związanym z inwestowaniem i całą jej działalnością gospodarczą. Dotyczy ona głównie pozyskiwania kapitału, a więc źródeł finansowania majątku dla spółki przez:

zaciąganie i spłaty zobowiązań oraz

podział zysku netto.

Przepływy pieniężne związane z działalnością finansową dotyczą między innymi:

wpływów z emisji akcji i obligacji;

otrzymania kredytów i pożyczek;

wykupywania obligacji;

spłaty kredytów i pożyczek;

wypłaty dywidend od akcji i udziałów.

Ujawnia się tu związek między działalnością inwestycyjną spółki a jej działalnością finansową ponieważ każda inwestycja musi mieć źródło finansowania a pozyskiwanie obcych środków finansowych łączy się z koniecznością ich zwrotu. Z tego tytułu spółka osiąga określone koszty finansowe. Przepływy pieniężne związane są więc w spółce zarówno z działalnością inwestycyjną jak i finansową i znajdują swoje odzwierciedlenie w jej końcowym rezultacie działalności.

Ścisły związek między działalnością inwestycyjną i finansową a działalnością operacyjną przejawia się tym, że wynik operacyjny uzyskiwany w oparciu o przychody ze sprzedaży usług medycznych, serwisowych oraz z działalności handlowej aparatami medycznymi i odczynnikami jest korygowany o saldo przychodów i kosztów z działalności inwestycyjnej i działalności finansowej. Tak więc działalność inwestycyjna i finansowa wywierają wpływ na wynik finansowy netto. Na wynik finansowy mają ponadto wpływ sytuacje nadzwyczajne, a także obciążenia z tytułu podatku dochodowego.

Wynik finansowy netto – stanowi finalny rezultat działalności gospodarczej spółki.

Podlega on podziałowi na części wypłacanie właścicielom spółki w formie dywidend oraz na części pozostające w przedsiębiorstwie w formie zysku zatrzymanego. Powiększają się wówczas kapitały własne co stanowi źródło samofinansowania działalności i dalszego rozwoju spółki.

W świetle przedstawionej charakterystyki przepływów pieniężnych w spółce oraz stosownie do obowiązującego w spółce pojęcia finansów i systemu finansowego, ogół decyzji podejmowanych w procesie zarządzania finansami spółki daje się sprowadzić do dwóch podstawowych grup decyzji: (schemat 5)

grupy decyzji finansowych (obszarów dotyczących decyzji finansowych;

grupy decyzji inwestycyjnych (obszarów dotyczących decyzji inwestycyjnych)

Jest to z jednej strony zarządzanie źródłami kapitału co znajduje swoje odzwierciedlenie w strukturze pasywów, z drugiej strony zarządzanie sposobami jego wykorzystania (co znajduje odzwierciedlenie w strukturze aktywów). Zarówno decyzje finansowe, jak i decyzje inwestycyjne są bardzo istotne dla osiągania celów spółki wyrażonych w jej misji.

Decyzje podejmowane w tych dwóch obszarach mają bezpośredni wpływ na rozwój spółki i bieżąca działalność operacyjną.

Z merytorycznego punktu widzenia zarządzanie finansowe i inwestycyjne jako procesy decyzyjne rozpoczynają się od sformułowania potrzeb w zakresie zmian w strukturze poziomów aktywów i pasywów. Zamierzenia te wstępnie są konfrontowane z możliwościami i uwarunkowaniami ich sfinansowania, w tym także z możliwościami pozyskania nowych źródeł finansowania. W wyniku tej konfrontacji może być podjęta pozytywna lub negatywna decyzja o finansowaniu w zależności od możliwości ich sfinansowania kapitałem oraz relacji między kosztem tego kapitału a uzyskanymi efektami. W tak rozumianych zależnościach, występujących między tymi grupami decyzji, obszar decyzji finansowych można traktować jako weryfikujący decyzje inwestycyjne.

Decyzje inwestycyjne jak i finansowe pozostają w ścisłej relacji z działalnością operacyjną Rozpatrując obie grupy decyzji w kontekście działalności bieżącej obejmującej horyzont czasowy nie przekraczający w zasadzie jednego roku większe znaczenie mają decyzje finansowe. Z kolei w działalności rozwojowej istotną rolę spełniają decyzje inwestycyjne. Pomiędzy działalnością bieżącą i rozwojową zachodzą jednak wzajemne powiązania, co wymusza harmonizowanie ze sobą bieżących decyzji finansowych.

Reasumując można wymienić następujące obszary zarządzania finansami spółki:

kształtowanie wielkości i struktury majątku spółki poprzez określenie kierunków i form inwestowania w powiązaniu z realizowaną działalnością operacyjną;

kształtowanie struktury kapitałowej poprzez określenie sposobów pozyskiwania środków na finansowanie działalności operacyjnej i inwestycyjnej;

podział zysku i polityka dywidendy w kontekście relacji zachodzących między działalnością bieżącą i działalnością rozwojową spółki.

Poszczególne obszary nakładają się na siebie i pozostają ze sobą w ścisłej zależności co wynika ze związków zachodzących między działalnością operacyjną i inwestycyjną i finansową.