Pisanie analiz finansowych, analiz ekonomicznych - prace z analizami

A. BUDOWA SYNDROMU DIAGNOSTYCZNEGO – OGÓLNEGO STANU PRZEDSIĘBIORSTWA METODĄ ANALIZY DYNAMIKI WSKAŹNIKÓW EKONOMICZNYCH.

Syndrom diagnostyczny – ogólny stan przedsiębiorstwa – OSP odwzorowują postaci uproszczonego modelu liczbowego informacje zawarte w formularzu nr 4.

Są nimi ilościowe i jakościowe dane charakteryzujące diagnozowane przedsiębiorstwo dla różnych okresów jego działalności. Przeważnie będą to wartości liczbowe dane na koniec analizowanego roku. Zebrane ilościowe informacje i obliczone wartości jakościowe w postaci wskaźników umożliwiają określenie względnych ekonomicznych wskaźników dynamiki. Tak utworzony syndrom diagnostyczny dotyczący ogólnego stanu przedsiębiorstwa stwarza warunki do przeprowadzenia wstępnych badań diagnostycznych. Pomocne są w tym przygotowane w formularzu ilościowe i jakościowe relacje między wskaźnikami dla poprawnie funkcjonującego przedsiębiorstwa. Ideę budowy syndromu diagnostycznego – OSP, oraz jego diagnozy metodą analizy dynamiki wskaźników ekonomicznych przedstawia rysunek nr 1.

DIAGNOZAMETODAANALIZYDYNAMIKIWSKAŹNIKÓWEKONOMICZ.(MADWE)ILOŚCIOWE I JAKOŚCIOWE WSKAŹNIKI EKONOMICZNE (FORMULARZ NR )MODELE ANALIZYSYNDROM DIAGNOSTYCZNYNR 1 – OSPDIAGNOZAMETODAANALIZYDYNAMIKIWSKAŹNIKÓWEKONOMICZ.(MADWE)ILOŚCIOWE I JAKOŚCIOWE WSKAŹNIKI EKONOMICZNE (FORMULARZ NR )MODELE ANALIZYSYNDROM DIAGNOSTYCZNYNR 1 – OSP

Rysunek nr 1. Idea budowy syndromu diagnostycznego – ogólny stan przedsiębiorstwa i jego diagnozy metodą analizy dynamiki wskaźników ekonomicznych

DIAGNOZA SYNDROMU OSP METODĄ ANALIZY DYNAMIKI ILOŚCIOWYCH I JAKOŚCIOWYCH WSKAŹNIKÓW EKONOMICZNYCH.

Istota metody sprowadza się do porównywania nierówności dynamiki wzrostu rzeczywistych wartości wskaźników odzwierciedlających badane przedsiębiorstwo z wartościami wskaźników w nierówności odzwierciedlającej przedsiębiorstwo modelowe.

ZYSK > PRZYCHODY > MAJĄTEK > ZATRUDNIENIELUBZn > Ps > Mp > LpZYSK > PRZYCHODY > MAJĄTEK > ZATRUDNIENIELUBZn > Ps > Mp > LpTeoria ekonomii proponuje następujący modelowy układ nierówności:

Oznacza to, że w modelowym przedsiębiorstwie w porównywalnych okresach dynamika wzrostu zysku netto powinna być wyższa od dynamiki wzrostu przychodów ze sprzedaży, a ta – wyższa od dynamiki wzrostu majątku. Najwolniej powinno wzrastać zatrudnienie. Wymagania takie należy traktować jako postulowane, ale nie w każdej fazie istnienia i warunkach funkcjonowania przedsiębiorstwa. Zysk powinien osiągać zawsze satysfakcjonujący poziom ponieważ wystąpienie straty finansowej nie jest w normalnych warunkach zjawiskiem pozytywnym. Z zasady w poprawnie rozwijającym się przedsiębiorstwie dynamika wzrostu przychodów ze sprzedaży powinna przewyższać dynamikę wzrostu majątku. Wyjątek mogą stanowić sytuację gdy spółka jest w okresie wzmożonego wysiłku inwestycyjnego, finansowanego w przeważającej części z kredytów bankowych. W tych sytuacjach zależność między tymi wskaźnikami może być odwrotna (d. Ps < d. Mp). Dynamika natomiast wzrostu majątku raczej zawsze powinna wyprzedzać dynamikę zatrudnienia.

W modelowym przedsiębiorstwie dynamika wzrostu wskaźników może być przedstawiona graficznie następująco.

Wartość symptomów

d. Zn

d. Ps

d. Mp

Lp

czas

Jeżeli nie występuje szczególna okoliczność uzasadniająca odchylenia układu rzeczywistego od układu wzorcowego (modelowego) można stwierdzić, że:

zgodność między tymi układami świadczy pozytywnie o ogólnym stanie przedsiębiorstwa, o właściwej działalności gospodarczej, o jej racjonalności i intensywnym charakterze.

niezgodność między nimi informuje o niskiej gospodarności lub nawet niegospodarności i ekstensywnym wykorzystaniu czynników handlu i usług przedsiębiorstwa.

Analizę można rozszerzyć zastępując wskaźnik dynamiki wzrostu majątku

(d Mp) wskaźnikiem dynamiki wzrostu kosztów pracy. Wówczas wzorcowy układ nierówności można przedstawić następująco:

  ZYSK > PRZYCHODY > PŁACY > ZATRUDNIENIELUBd Z n < d Ps > d Kp > d Lp  ZYSK > PRZYCHODY > PŁACY > ZATRUDNIENIELUBd Z n < d Ps > d Kp > d Lp

Nierówność d Ps > d Kp jest pozytywnie oceniana przez właścicieli przedsiębiorstwa. Świadczy ona o szybszym wzroście przychodów ze sprzedaży i wolniejszym wzroście lub nawet spadku kosztów pracy. Poglądu tego nie podzielają pracownicy, którzy zainteresowani są dokładnie odwrotną nierównością (d Ps < d Kp).

Natomiast nierówność d Kp > d Lp satysfakcjonuje pracodawców i pracowników. Świadczy o szybszym wzroście wynagrodzeń niż zatrudnienia co oznacza również zwiększenie przeciętnej płacy w przedsiębiorstwie.

Przedstawione wyżej układy nierówności dynamiki wskaźników ilościowych mogą być dalej rozwijane i przedstawione jako układ nierówności dynamiki wskaźników jakościowych, dających podstawę do dalszej diagnozy stanu efektywności gospodarowania przedsiębiorstwem.

Wykorzystując podane powyżej wartości wskaźników można określić osiem relacji ekonomicznych, w tym pięć informujących właścicieli przedsiębiorstwa o efektywności i rentowności przedsiębiorstwa.

Są nimi następujące jakościowe wskaźniki:

MpLpMpLpPrzeciętne zaangażowanie majątku na jednego zatrudnionego (przeciętny koszt stanowiska pracy, techniczne uzbrojenie pracy)Przeciętne zaangażowanie majątku na jednego zatrudnionego (przeciętny koszt stanowiska pracy, techniczne uzbrojenie pracy)

–

Ps produktywność (obrotowość) majątku

Mp

Ps produktywność (wydajność) pracy

Lp

Ps średnia płaca (przeciętny koszt pracy na jednego zatrudnionego)

Kp

Zn rentowność sprzedaży

Ps

Zn rentowność majątku

Mp

Zn rentowność pracy (zysk netto na jednego zatrudnionego)

Lp

Wskaźnik Mp / Lp jest miarą technicznego wyposażenia stanowiska pracy. Wzrost dynamiki wskaźnika świadczy o wyposażeniu pracowników w wydajniejsze maszyny o poprawie bezpieczeństwie itp. Relacja ta może być mierzona w cenach stałych lub zmiennych, ale pod warunkiem, że pozostałe składowe wskaźników będą mierzone w tej samej konwencji.

Wskaźnik Ps / Mp zwany produktywnością (obrotowością majątku) – mierzy efektywność wykorzystania majątku. Wzrost dynamiki tego wskaźnika świadczy o poprawie wykorzystania majątku i jest oceniany pozytywnie.

Iloczyn tych dwóch wskaźników tworzy wskaźnik wydajności pracy Ps / Lp.

Ps Mp Ps

= X

Lp Lp Mp

a, więc:

wydajność pracy = techniczne uzbrojenie pracy x produktywność majątku

Z podanej zależności wynika, że istnieją dwie podstawowe drogi zwiększenia wydajności:

przez lepsze wyposażenie stanowisk pracy (droga ekstensywna);

lepsze wykorzystanie majątku (droga intensywna);

Układ wzorcowy (modelowy) wymienionych wyżej wskaźników w dynamice ma postać:

WYDAJNOŚĆ PRACY > PRODUKTYWNOŚĆ MAJĄTKU > TECHNICZNE UZBROJENIELUBd. Ps / Lp > d. Ps / Mp > Mp / LpWYDAJNOŚĆ PRACY > PRODUKTYWNOŚĆ MAJĄTKU > TECHNICZNE UZBROJENIELUBd. Ps / Lp > d. Ps / Mp > Mp / Lp

WYDAJNOŚĆ PRACY > TECHNICZNE UZBROJENIE PRACY > PRODUKTYWNOŚĆ MAJĄTKULUBd. Ps / Lp > d. Mp / Lp > d. Ps / MpWYDAJNOŚĆ PRACY > TECHNICZNE UZBROJENIE PRACY > PRODUKTYWNOŚĆ MAJĄTKULUBd. Ps / Lp > d. Mp / Lp > d. Ps / MpOznacza to, że w układzie modelowym wydajność pracy powinna wzrastać szybciej niż produktywność pracy, a ta rosnąć szybciej niż wartość technicznego uzbrojenia pracy. Spełnienie tego wzorcowego układu nierówności w rzeczywistości gospodarczej zdarza się raczej rzadko. Za dobre relacje uznaje się często następujący układ:

Zaskakująca sytuacja jest wtedy gdy produktywność majątku spada mimo wzrostu technicznego uzbrojenia pracy.

Spośród trzech wskaźników rentowności w układzie wzorcowym najszybciej powinna wzrastać rentowność pracy na jednego zatrudnionego, nieco wolniej rentowność majątku, a na najwolniej rentowność sprzedaży:

RENTOWNOŚĆ PRACY > RENTOWNOŚĆ MAJĄTKU > RENTOWNOŚĆ SPRZEDAŻYLUBd. Zn / Lp > d. Zn / Mp > d. Zn / PsRENTOWNOŚĆ PRACY > RENTOWNOŚĆ MAJĄTKU > RENTOWNOŚĆ SPRZEDAŻYLUBd. Zn / Lp > d. Zn / Mp > d. Zn / Ps

Wzorcowy układ nierówności można zapisać również w postaci bogatszej w informacje.

RENTOWN. PRACY > WYDAJ. PRACY > PRODUKTYW. MAJĄTKU > TECH. UZBR. PRACYLUBd. Zn / Lp > d. Ps / Lp > d. Ps / Mp > d. Mp / LpRENTOWN. PRACY > WYDAJ. PRACY > PRODUKTYW. MAJĄTKU > TECH. UZBR. PRACYLUBd. Zn / Lp > d. Ps / Lp > d. Ps / Mp > d. Mp / Lp

Reasumując metoda diagnozy ogólnego stanu przedsiębiorstwa drogą analizy wyników porównań dynamiki wzrostu wskaźników w układzie rzeczywistym z dynamiką wzrostu wskaźników w układzie modelowym pozwala w łatwy sposób, i pracooszczędny ocenić przejawy gospodarności i niegospodarności przedsiębiorstwa oraz ocenić charakter jej rozwoju. (czy jest on intensywny czy ekstensywny)

Pozwala również na syntetyczną ocenę działalności gospodarczej przedsiębiorstwa wskazując obszary, które należy zbadać metodami bardziej dokładniejszymi, w celu osiągnięcia pełnej informacji o rzeczywistych dokonaniach przedsiębiorstwa.

Z drugiej strony należy pamiętać iż prezentowaną diagnozą stanu przedsiębiorstwa , przedstawioną metodą należy do bardzo ogólnych, ponieważ układy nierówności odwzorowują rzeczywistość w sposób uproszczony.

Bardzo często występujące zjawiska gospodarcze nie zawsze dają się dokładnie określić przez wskaźniki ekonomiczne.

Budowa syndromu diagnostycznego – ogólny stan przedsiębiorstwa oraz opisana metoda diagnozy zostały praktycznie wykorzystane do diagnozy ogólnego stanu MEDCOM S.A. w rozdziale 4.

Diagnoza stanu i rozwoju przedsiębiorstwa wymaga opracowania wiarygodnego syndromu diagnostycznego spółki. Stąd też opracowany syndrom diagnostyczny przedsiębiorstwa powinien być odwzorowany przy pomocy takich symptomów, które zawierałyby charakterystykę procesów zachodzących w jego działalności gospodarczej.

Przedsiębiorstwo na przykładzie MEDCOM S.A. jako główny syndrom diagnostyczny zostało już częściowo odwzorowane przy pomocy danych liczbowych zawartych w obowiązującym sprawozdaniach finansowych, sporządzonych dla trzech okresów sprawozdawczych opracowanych na 31 – 12 – 1999 r., 2000 r., 2001 r.

W bazie syndromu diagnostycznego jakim jest spółka zostały zgromadzone dane z trzech bilansów oraz dwóch rachunków wyników i rachunku przepływów (schemat nr 6). Ponadto każde sprawozdanie zawiera informacje dodatkowe z ksiąg rachunkowych przedsiębiorstwa.

Utworzona baza danych zawierająca informacje z różnych okresów działalności przedsiębiorstwa, oraz obliczone na ich podstawie wskaźniki umożliwia po przez stosowne ich pogrupowanie tworzenie cząstkowych syndromów diagnostycznych i przeprowadzenie na ich podstawie cząstkowych diagnoz.

Cząstkowe syndromy diagnostyczne i ich zbadanie metodami analizy ekonomicznej umożliwiają po przez syntezę wyników ustalić obraz stanu i rozwoju przedsiębiorstwa w tym również jego efektywność działalności gospodarczej.

W głównym syndromie diagnostycznym, którym jest przedsiębiorstwo i jego działalność gospodarcza wyróżniono (schemat nr 2) czternaście cząstkowych syndromów diagnostycznych dla czternastu interesujących nas obszarów. Każdemu syndromowi diagnostycznemu wybranego obszaru działalności gospodarczej przedsiębiorstwa przyporządkowano stosowną metodę analizy ekonomicznej przy pomocy, której każdy wytypowany syndrom diagnostyczny może być zdiagnozowany.

Lista syndromów diagnostycznych zawiera tylko te, które można stosunkowo łatwo odwzorować przy pomocy symptomów opisanych w literaturze przedmiotu oraz te syndromy, które można zdiagnozować znanymi metodami analizy ekonomicznej. Dzięki takiemu podejściu metodologicznemu można uzyskać wystarczająco dokładny obraz diagnozowanego przedsiębiorstwa przez znalezienie odpowiedzi na następujące główne pytania:

Jaki jest ogólny stan przedsiębiorstwa oraz ogólna prognoza jego rozwoju?

Jaki jest stan majątku przedsiębiorstwa i perspektywa jego dalszego rozwoju?

Jaki jest stan kapitału przedsiębiorstwa oraz kierunki jego rozwoju?

Jaki jest stan finansowania majątku przedsiębiorstwa kapitałami

własnymi i obcymi oraz perspektywa tego stanu na najbliższe lata?

Jaka jest efektywność działalności gospodarczej przedsiębiorstwa w świetle wypracowanych zysków, wielkości sprzedaży i ponoszonych kosztów?

Jaka jest aktualna sytuacja finansowa i dochodowa przedsiębiorstwa oraz prognoza jej rozwoju?

Jaka jest aktualnie płynność finansowa przedsiębiorstwa oraz możliwe trendy jej rozwoju na najbliższe lata?

Jaki jest stan zadłużenia przedsiębiorstwa i jego wpływ na dalszy rozwój działalności gospodarczej przedsiębiorstwa?

Jaka jest aktualnie rentowność przedsiębiorstwa oraz prognoza utrzymania tego stanu na najbliższe lata?

Jaka jest sprawność finansowania przedsiębiorstwa oraz trendy jej utrzymania na najbliższe lata?

Jaka jest ogólna wartość przedsiębiorstwa na rynku wyrażona w akcjach i jaki jest spodziewany trend utrzymania ich wartości na najbliższe lata?

Jaki jest próg rentowności przedsiębiorstwa i prognoza utrzymania tego stanu w najbliższym okresie?

Jaki jest stan aktualny przepływów pieniężnych oraz trendy ich rozwoju na najbliższe lata?

Oczywiście są to tylko główne pytania nas interesujące przy diagnozie stanu i rozwoju przedsiębiorstwa. Każda odpowiedź jest syntezą cząstkowych wyników badań i cząstkowych odpowiedzi na szereg pytań mniejszej rangi, ale bardzo istotnych w podejmowaniu decyzji gospodarczych dotyczących działalności całego przedsiębiorstwa.

Aby znaleźć poprawną, uzasadnioną merytorycznie odpowiedź na sformułowane wyżej czternaście głównych pytań i te cząstkowe, które zostaną wyeksponowane w toku uszczególnienia opisu podjętego w pracy problemu badawczego należy zbudować (skonstruować) czternaście stosownych syndromów diagnostycznych. Każdy skonstruowany syndrom diagnostyczny zostanie opisany przy pomocy stosownie dobrane do diagnozowanego obszaru informacje ze sprawozdań finansowych oraz przez obliczane na ich podstawie wskaźniki.

Na potrzeby podjętej pracy skonstruowane zostały następujące cząstkowe syndromy diagnostyczne odwzorowujące główny syndrom diagnostyczny jakim jest przedsiębiorstwo i jego działalność gospodarcza:

ogólny stan przedsiębiorstwa (OSP);

majątek przedsiębiorstwa (M);

kapitał przedsiębiorstwa (K);

finansowanie majątku przedsiębiorstwa (F);

efektywność działalności gospodarczej przedsiębiorstwa (EDG);

upadłość przedsiębiorstwa (U);

płynność finansowa przedsiębiorstwa (P);

zadłużenie przedsiębiorstwa (Z);

rentowność przedsiębiorstwa ( R );

sprawność funkcjonowania przedsiębiorstwa (S);

wartość rynkowa przedsiębiorstwa (WA);

próg rentowności przedsiębiorstwa (PR);

przepływy finansowe przedsiębiorstwa (PŁ).

W celu uzyskania odpowiedzi na sformułowane wyżej pytania, wymienione wyżej cząstkowe syndromy diagnostyczne muszą być poddane analizie – badaniu diagnostycznemu.

Nauka wypracowała różne metody badań diagnostycznych np. gospodarcze gry symulacyjne, eksperymenty na rzeczywistych przedsiębiorstwach, badania przedsiębiorstw na jej modelach symulacyjnych. W niniejszej pracy podjęto próbę zastosowania do badań diagnostycznych metody analizy ekonomicznej.

Zaproponowane metody analizy ekonomicznej zostały dobrane tak by merytorycznie obejmowały swoim zasięgiem problemy ekonomiczne odwzorowane w cząstkowych syndromach diagnostycznych (1 – 14)

Do diagnozowania ich stanu i rozwoju, a w rezultacie do zdiagnozowania głównego syndromu diagnostycznego jakim jest przedsiębiorstwo i jego działalność gospodarcza proponuje się następujące czternaście metod analizy ekonomicznej:

metoda analizy dynamiki podstawowych wskaźników ekonomicznych (MADWE);

metoda pionowej analizy aktywów bilansu (MPAA);

metoda pionowej analizy pasywów bilansu (MPAP);

metoda poziomej analizy bilansu (MPAB);

metoda analizy rachunku wyników;

metoda analizy sytuacji finansowej i dochodowej przedsiębiorstwa wskaźnikami testu szybkiego (MAWTS)

metoda analizy upadłości przedsiębiorstwa wskaźnikami testu upadłościowego (MAWTU);

metoda analizy wskaźników zadłużenia przedsiębiorstwa (MAWZ);

metoda analizy wskaźników rentowności przedsiębiorstwa (MAWR);

metoda analizy wskaźników płynności finansowej przedsiębiorstwa (MAWP);

metoda analizy wskaźników sprawności funkcjonowania przedsiębiorstw (MAWS);

metoda analizy wskaźników wartości akcji przedsiębiorstwa (MAWWA);

metoda analizy progu rentowności przedsiębiorstwa (MAPR);

metoda analizy rachunku przepływów (MARP).

Zastosowane do diagnozowania stanu i rozwoju syndromów diagnostycznych metody analizy ekonomicznej z punktu widzenia szczegółowości analizowanych procesów i zjawisk odzwierciedlanych w syndromach diagnostycznych podzielono na dwie grupy:

grupę metod diagnozy wstępnej (1 – 7)

grupę metod diagnozy szczegółowej (8 – 14)

Niniejszy rozdział pracy zostanie poświęcony omówieniu pierwszej grupy z tych metod analizy ekonomicznej pod kątem ich zastosowania do diagnozowania cząstkowych syndromów diagnostycznych.

Opisany zostanie sposób konstruowania syndromów diagnostycznych w oparciu o informacje z bilansu, rachunku wyników, rachunku przepływów oraz obliczone na ich podstawie wskaźników. Ponadto każdy zbudowany syndrom diagnostyczny zostanie zdiagnozowany stosowna metodą analizy ekonomicznej.

Syndromy diagnostyczne 8 – 14 oraz metody ich diagnozowania ze względu na ograniczaną pojemność pracy i jej merytoryczny zakres nie będą wchodziły w zakres rozważań.

Sprawozdanie z przepływów środków pieniężnych pozostaje w ścisłym związku z bilansem i rachunkiem wyników opracowywanych przez MEDCOM S.A. Jest sporządzany częściowo na podstawie danych w nich zawartych, częściowo w oparciu o dodatkowe informacje z ewidencji księgowej.

Celem sprawozdania z przepływu środków pieniężnych jest wskazanie przyczyn zmian sytuacji finansowej MEDCOM S.A., czego nie podaje bilans ani rachunek wyników. Jest ono użyteczne zwłaszcza dla potrzeb wewnętrznych spółki jako czynnik wspomagający zarządzanie, planowanie i kontrolę. Jego analiza daje pogląd na rezultaty prowadzonej polityki finansowej, ułatwia sporządzanie planów finansowych w dostosowaniu do założeń strategii rozwojowej spółki, a także pozwala na późniejszą kontrolę ich realizacji. Dla użytkowników zewnętrznych nawet uproszczona forma sprawozdania umożliwia ocenę kwot, terminowości, niepewności przyszłych wpływów gotówkowych, a więc ocenę możliwości zdobycia przez spółkę wystarczających zasobów gotówkowych na pokrycie jej zobowiązań, na inwestycje oraz wypłaty dywidend.

Ustawa o rachunkowości określa nowy wzór sprawozdania z przepływów środków pieniężnych (formularz nr 3A). Zgodnie z tym wzorem przepływy kwalifikowane są według trzech rodzajów działalności:

przepływy z działalności operacyjnej – obejmują one głównie transakcje gotówkowe, brane pod uwagę przy ustalaniu zysku ze sprzedaży oraz zmiany w bieżących aktywach i pasywach;

przepływy z działalności inwestycyjnej – w ich skład wchodzą zwłaszcza wpływy i płatności związane z nabywaniem i sprzedażą składników majątku trwałego, udzielaniem pożyczek, otrzymywaniem dywidend i odsetek;

przepływy z działalności finansowej – obejmują przede wszystkim wpływy i wydatki związane z powiększaniem kapitału własnego i płatnością dywidend na rzecz właścicieli oraz zaciąganiem kredytów i pożyczek oraz ich obsługą.

Grupowanie przepływów według działalności operacyjnej, inwestycyjnej i finansowej umożliwia charakterystykę realizacji i struktury wewnątrz poszczególnych rodzajów działalności oraz między nimi, a także pozwala na ocenę ich powiązań z wynikiem finansowym netto. Na tej podstawie inwestorzy i wierzyciele mogą dokładniej oceniać płynność finansową i wypłacalność MEDCOM S.A.

Sprawozdanie z przepływów środków pieniężnych przedstawia obraz strumieni gotówkowych poprzez wskazanie źródeł pochodzenia zasobów gotówkowych (wpływy gotówkowe) oraz ich wykorzystanie (wydatki gotówkowe). Różnica między wpływami i wydatkami stanowi zmianę stanu gotówki, która dodana do gotówki początkowej daje gotówkę na koniec okresu sprawozdawczego spółki.

Centralne miejsce w rachunku wyników zajmuje zestawienie nadwyżek finansowych netto (środki pieniężne netto) rozumiane jako różnica między wpływami i wydatkami. Nadwyżka finansowa netto powszechnie określana jest mianem cash flow.

Biorąc pod uwagę różnego rodzaju korekty wyniku finansowego na poziomie operacyjnym, a także potrzebę uwzględniania wpływu na wynik finansowy rezultatów działalności inwestycyjnej uzasadniony jest wielostopniowy rachunek cash flow, a nie jako suma zysku netto i amortyzacji. Taka konstrukcja cash flow ma charakter bardziej uniwersalny może objąć całokształt zdarzeń tworzących komponenty strumieni płatniczych czy finansowych.

Cash flow może spełniać również funkcję miernika sterującego przy podejmowaniu decyzji finansowych w MEDCOM S.A. dostarczając informacji o kształtowaniu się strumieni płatniczych i finansowych spółki. Cahs flow uznawany jest za jeden z podstawowych mierników równowagi finansowej w spółce. Dodatnia nadwyżka finansowa netto sprzyja niewątpliwie umacnianiu równowagi finansowej z kolei ujemna wskazuje na groźbę destabilizacji finansowej. Określenie i analiza cash flow pozwalają na pełniejszą charakterystykę sytuacji finansowej i gospodarczej działalności spółki, co ma szczególne znaczenie zwłaszcza przy ocenie jej zdolności płatniczej. Posługiwanie się cash flow umożliwia wyeksponowanie tych aspektów, które są niemożliwe do uchwycenia na podstawie bilansu i rachunku wyników.

Istotne jest określenie nadwyżki finansowej odnoszącej się do działalności operacyjnej, przy założeniu, że punktem wyjścia jest wynik finansowy netto. Przy liczeniu wyniku netto trzeba odejść od zasady memoriałowej (tzn. rejestracji dochodów i kosztów w chwili dokumentowania transakcji i przejść do zasady kasowej (tzn. uwzględnia gotówkowych wpływów i wydatków w danym okresie). Ponadto niektóre wydatki i wpływy nie generują gotówki ani nie wymagają jej wydatkowania. Wreszcie wykluczyć należy transakcje związane z działalnością inwestycyjną lub finansową.

W dalszej kolejności wyraźnie należy rozgraniczyć przepływy odnosząc się do działalności inwestycyjnej oraz finansowej tak aby nie były klasyfikowane zgodnie z naturą odmiennych transakcji. W MEDCOM S.A. rachunek przepływów jest sporządzany metodą pośrednią. Punktem wyjścia jest zysk i strat netto, a więc ostateczny wynik rachunku zysku i strat, który jest stopniowo korygowany w celu ustalenia kwot nadwyżek finansowych netto (są stosowane inne ujęcia przepływów np. opartej na metodzie bezpośredniej). W tym przypadku zestawia się oddzielnie źródła środków pieniężnych i oddzielnie wykorzystanie środków pieniężnych – każdorazowo w podziale na poszczególne rodzaje działalności. Nadwyżkę pieniężną w tej metodzie określa się w końcowej części sprawozdania jako różnicę między sumą źródeł gotówki i suma wykorzystania gotówki.

W praktyce znaczne największym powodzeniem cieszy się metoda pośrednia (w tym również w MEDCOM S.A.) Ma ona następujące zalety:

w jednym dokumencie zawiera informacje o istniejących zmianach w bilansie oraz o czynnikach kształtujących wynik finansowy;

pozwala na identyfikację wpływów i wydatków pieniężnych z punktu widzenia przedmiotowego (rzeczowego).

Słabą jednak stroną metody pośredniej jest jej złożoność i mała czytelność dla osób „niewtajemniczonych”.

Ze względu na skomplikowanie rachunku przepływów stosuje się kilka wzorów różniących się stopniem szczególności i dokładności.

W najbardziej uproszczonym ujęciu przepływ pieniężny jest identyfikowany z sumą wyniku finansowego i amortyzacji. W takim ujęciu w MEDCOM S.A. jest on stosowany w rachunku opłacalności projektów inwestycyjnych. W związku z tym, że wszystkie dane w tym rachunku mają charakter prognostyczny i dotyczą dłuższego okresu czasu, upraszczanie zestawień danych do prognozy przepływów pieniężnych jest możliwe do zaakceptowania. (formularz nr 3B). Zastosowanie skomplikowanej metody dokładnego prognozowania wszystkich elementów wpływających na przepływ pieniężny netto jest w tym przypadku absolutnie niepotrzebne.

W bardziej rozwiniętym ujęciu przepływ pieniężny netto definiowany jest jako suma wyniku finansowego, przyszłych rezerw tworzonych z zysku oraz innych kosztów pieniężnych nie będących wydatkami. Takie ujęcie też jeszcze nie jest kompletne, ponieważ nie uwzględnia korekt dotyczących przychodów nie pieniężnych (nie będących wpływami).

W standardowym ujęciu pełną formułę rachunku przepływów pieniężnych przedstawia następujący układ:

przepływy pieniężne netto z działalności operacyjnej;

przepływy pieniężne netto z działalności inwestycyjnej

przepływy pieniężne netto z działalności finansowej

zmiana stanu środków pieniężnych w roku obrotowym (poz. 1+ poz. 2 + poz. 3);

Środki pieniężne na początku roku obrotowego;

Środki pieniężne na koniec roku obrotowego (poz. 5 + poz. 6).

Uproszczony schemat rachunku przepływów pieniężnych prezentuje formularz 3C

Formularz nr 3C

UPROSZCZONY WZÓR RACHUNKU PRZEPŁYWÓW

R – rachunek wyników

B – bilans

U – informacje uzupełniające

Rachunek przepływów pieniężnych według powyższego schematu jest łatwy do sporządzenia i czytelny dla odbiorców. Nie pozwala on jednak na precyzyjne odróżnienie przepływów w trzech rodzajach działalności. W takiej formie może być jednak prowadzonych w małych firmach.

W MEDCOM S.A. zgodnie z ustawą o rachunkowości z 1994 r. rachunek przepływów prowadzony jest rozwinięty wzór rachunku przepływów pieniężnych – formularz nr 3A.

Bilans pomimo dużej wartości poznawczej w ocenie majątku spółki i źródeł jego finansowania zawiera wyłącznie wielkości zasobowe (stany na określony moment czasowy). Rezultat dokonań spółki w okresie sprawozdawczym ujmowany jest tylko w jednej pozycji bilansu jako wynik finansowy netto. Stąd też ocena wyniku finansowego wymaga uzupełnienia o wielkości strumieniowe, które są przedstawione w drugim podstawowym dokumencie finansowym spółki – w rachunku zysków i strat (rachunku wyników). (Formularz nr 2A, 2B)

W rachunku wyników są zestawione:

rodzaje przychodów uzyskiwanych przez spółkę według źródeł ich powstawania;

wydatki składające się na koszty uzyskania przychodów;

straty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej;

obciążenia podatkowe.

W wyniku otrzymujemy zysk netto, który odnotowany jest w bilansie.

W rachunku wyników eksponowany jest fakt oddzielenia działalności gospodarczej, która stanowi podstawę funkcjonowania spółki od sytuacji nadzwyczajnych, wyjątkowych często nie zależnych od spółki. (Schemat nr 7)

Z kolei w ramach działalności gospodarczej następuje rozgraniczenie działalności operacyjnej od działalności finansowej.

U podstaw tego rozgraniczenia tkwi różnorodność form powiązań spółki z rynkiem. Za pośrednictwem działalności operacyjnej przedsiębiorstwo powiązane jest z rynkiem dóbr materialnych i czynników produkcji. Z kolei działalność finansowa wiąże spółkę z rynkiem finansowym. Działalność operacyjna realizuje przede wszystkim zadania gospodarcze, a więc działania usługowo – handlowe. Jej rezultatem jest sprzedaż odczynników, aparatów oraz usług diagnostycznych i serwisowych. Tak rozumiana działalność ma charakter ciągły i określana jest mianem podstawowej działalności operacyjnej, w odróżnieniu od pozostałej działalności operacyjnej, do której zaliczane są działania okazjonalne np. sprzedaż składników majątku trwałego.

Realizacja działalności operacyjnej łączy się z ponoszeniem kosztów (koszty sprzedaży, energia, wynagrodzenia, amortyzacja).

Schemat nr 7Schemat nr 7SZEREGOWA MODELOWA FORMA RACHUNKU WYNIKÓW.

WARIANT PORÓWNAWCZY WARIANT KALKULACYJNY

PRZYCHODY ZE SPRZEDAŻYPRZYCHODY ZE SPRZEDAŻYPRZYCHODY ZE SPRZEDAŻY TOWARÓW I PRODUKTÓWPRZYCHODY ZE SPRZEDAŻY TOWARÓW I PRODUKTÓW

KOSZTY SPRZEDAŻY TOWARÓW I PRODUKTÓWKOSZTY SPRZEDAŻY TOWARÓW I PRODUKTÓW

KOSZTY DZIAŁALNOŚCI OPERACYJNEJ(UKŁAD RODZAJOWY)KOSZTY DZIAŁALNOŚCI OPERACYJNEJ(UKŁAD RODZAJOWY)WYNIK BRUTTO NA SPRZEDAŻYWYNIK BRUTTO NA SPRZEDAŻY

Działalność podstawowaDziałalność podstawowa =

TECHNICZNE KOSZTY WYTWORZENIATECHNICZNE KOSZTY WYTWORZENIA

KOSZTY OGÓLNEGO ZARZĄDUKOSZTY OGÓLNEGO ZARZĄDU

KOSZTY SPRZEDAŻYKOSZTY SPRZEDAŻY

WYNIK ZE SPRZEDAŻYWYNIK ZE SPRZEDAŻY

=

DziałalnośćoperacyjnaDziałalnośćoperacyjna + +POZOSTAŁE PRZYCHODY OPERACYJNEPOZOSTAŁE PRZYCHODY OPERACYJNE

POZOSTAWE KOSZTY OPERACYJNEPOZOSTAWE KOSZTY OPERACYJNE

DziałalnośćgospodarczaDziałalnośćgospodarcza = =WYNIK NA DZIAŁALNOŚCI OPERACYJNEJWYNIK NA DZIAŁALNOŚCI OPERACYJNEJ

+ +PRZYCHODY FINANSOWEPRZYCHODY FINANSOWE

Działalność finansowaDziałalność finansowaKOSZTY FINANSOWEKOSZTY FINANSOWE

==

WYNIK NA DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJWYNIK NA DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ

++ZYSKI NADZWYCZAJNEZYSKI NADZWYCZAJNE

STRATY NADZWYCZAJNESTRATY NADZWYCZAJNE

= =

Działalność nadzwyczajnaDziałalność nadzwyczajnaWYNIK FINANSOWY BRUTTOWYNIK FINANSOWY BRUTTO

OBOWIĄZKOWE OBCIĄŻENIA WYNIKU FINANSOWEGOOBOWIĄZKOWE OBCIĄŻENIA WYNIKU FINANSOWEGO

==WYNIK FINANSOWY NETTOWYNIK FINANSOWY NETTO

KAPITAŁY WŁASNEKAPITAŁY WŁASNEDYWIDENDYDYWIDENDY

Źródło: M. Wypych, Finanse przedsiębiorstwa, Uzupełniono rysunek. 4.2, str. 167.

Formularz nr 2A

RACHUNEK WYNIKÓW MEDCOM S.A.

WARIANT PORÓWNAWCZY (WERSJA – 2)

Źródło: opracowanie własne

Formularz nr. 2B

RACHUNEK WYNKÓW MEDCOM S.A.

WARIANT KALKULACYJNY (WERSJA – 2)

Źródło: opracowanie własne

Działania finansowe dla potrzeb rachunku wyników ujmowane są nieco odmiennie niż w ogólnie pojmowanej działalności finansowej. Przypisuje się im nie tylko koszty związane z pozyskaniem kapitału (odsetki od kredytów i obligacji, dywidendy) ale również przychody z tytułu posiadania udziałów, akcji, papierów wartościowych, udzielania pożyczek, które w rzeczywistości kojarzone powinny być z działalnością inwestycyjną. Działania inwestycyjne dotyczą nie tylko rzeczowych składników majątku trwałego, ale praktycznie całego majątku trwałego. Oznacza to, że działalność inwestycyjna w rachunku zysków i strat bezpośrednio nie znajduje odzwierciedlenia.

Obok zysków i strat nadzwyczajnych, które wprawdzie nie zawsze zależą od spółki, ale mają wpływ na wynik finansowy w rachunku zysków i strat wykazuje się także obciążenia podatkowe, a więc świadczenia przez MEDCOM S.A. na rzecz podmiotów prawa publicznego.

W niektórych przypadkach występują ponadto inne niż podatki obligatoryjne obciążenia wyniku finansowego np. koszty (straty) nie uznane dla celów podatkowych.

W rezultacie w konstrukcji rachunku wyników wyróżnić można trzy podstawowe poziomy:

operacyjny,

finansowy,

nadzwyczajny.

Suma dwóch pierwszych stanowi rezultat działalności gospodarczej.

Punktem wyjścia rachunku wyników są przychody ze sprzedaży praktycznie przychody netto ze sprzedaży, a więc nie uwzględniające podatków od wartości dodanej, akcyzowego czy zryczałtowanego.

Rachunek wyników spółki wskazuje zatem w jakim stopniu wynik finansowy zależy od działalności operacyjnej, od przychodów i kosztów finansowych, sytuacji nadzwyczajnych oraz od podatków dochodowych.

W początkowych latach funkcjonowania spółki korzystano ze wzorów obligatoryjnych rachunku wyników w wersji kalkulacyjnej, a od 1999 roku zaczęto korzystać z wersji porównawczej. Obie te wersje rachunku wyników zawierają formularze 2A i 2B.

Różnica między wariantem porównawczym i kalkulacyjnym tkwi w odmiennym sposobie rozliczenia kosztów podstawowych działalności operacyjnej.

Rachunek porównawczy traktuje koszty działalności operacyjnej jako jedną zbiorczą pozycję, w której wyodrębnia się poszczególne rodzaje kosztów w układzie rodzajowym np. wartość sprzedanych towarów, materiałów, surowców, energii, usług obcych, amortyzacji, wynagrodzeń itp.

Z kolei w rachunku kalkulacyjnym koszty związane z podstawową działalnością operacyjną podlegają rozdzieleniu na koszty sprzedanych towarów i produktów w tym tzw. techniczny koszt wytworzenia (w którym zachowany jest układ rodzajowy) koszty sprzedaży i koszty ogólnego zarządu.

W praktyce rachunek wyników spółki uzupełniany jest o dane dotyczące podziału zysku netto.

Do pełnej kompleksowej diagnozy stanu i rozwoju spółki nie wystarczają jednak informacje zawarte w bilansie i rachunku wyników. Sprawozdania te nie uwzględniają bowiem wszystkich składników finansowych spółki. Obrazują jedynie wyrażone w formie pieniężnej ostateczne rezultaty różnorodnych działań podejmowanych w okresie sprawozdawczym.

Rozgraniczenie strumieni finansowych i odpowiadających im wyników według poszczególnych rodzajów działalności operacyjnej, finansowej i inwestycyjnej jest możliwe do zrealizowania w oparciu o zestawienie przepływów środków pieniężnych.

Bilans spółki stanowi podstawowe sprawozdanie finansowe spółki, prezentuje sytuację na określony moment – jest zatem sprawozdaniem statycznym. Zawiera informacje o poszczególnych składnikach majątku spółki oraz źródłach jego finansowania, czyli zobowiązaniach finansowych spółki w stosunku do jego właścicieli (udziałowców, akcjonariuszy, państwa) kredytodawców i pożyczkodawców (banków, posiadaczy obligacji i wierzycieli takich jak dostawcy, ZUS, Skarb Państwa. Dane zestawiane w bilansie są informacjami zagregowanymi i odzwierciedlają rezultaty wszystkich decyzji inwestycyjnych, operacyjnych i finansowych oraz zdarzeń gospodarczych, jakie miały miejsce do mementu, które przyjmuje się na koniec danego okresu sprawozdawczego (obrachunkowego) tym dniem jest zazwyczaj 31 grudnia.

W niektórych sytuacjach bilans w spółce sporządzany jest wciągu roku obrachunkowego na żądanie zarządu lub komisji rewizyjnej. Są nawet sytuacje w celach diagnostycznych, że bilans sporządza się kwartalnie lub na koniec miesiąca, na użytek użytkowników wewnętrznych i zewnętrznych.

Bilans jest nie tylko sprawozdaniem finansowym ale również dokumentem księgowym sporządzanym na koniec roku obrachunkowego. Bilans jako dokument sprawozdawczy jest elementem składowym raportu rocznego informującym o stanie majątkowym i finansowym spółki. Podlega badaniu przez biegłego rewidenta i udostępnieniu użytkownikom zewnętrznym. Powinien zatem wynikać z ewidencji księgowej, prowadzonej zgodnie z obowiązującym w kraju stanem prawnym i uwzględniać obowiązujące zasady wyceny składników majątkowych i źródeł ich pochodzenia. Obowiązek badania przez biegłych rewidentów nie dotyczy bilansów śródrocznych (kwartalnych i miesięcznych) i informacji pochodzących z tych bilansów. Pozycje opisujące majątek i źródła jego finansowania są łączone w grupy o zbliżonej treści ekonomicznej i finansowej i ujęte w określoną logiczną kolejność. Ogół składników majątkowych spółki wyrażanych w ujęciu wartościowym określany jest aktywami.

AKTYWA

Aktywa (Formularz nr 1A) są to środki postawione do dyspozycji spółki wykorzystywane przy realizacji operacji gospodarczych związanych z jego działalnością. Aktywa umieszczane są po lewej stronie bilansu. Poszczególne elementy majątku spółki uszeregowane są według stopnia ich płynności tzn. możliwości zmiany na środki pieniężne.

W pierwszej kolejności wykazywane są więc te aktywa, których szybka zmiana na środki pieniężne jest trudna – z tego też względu określane są mianem majątku trwałego (aktywa trwałe). W obrębie majątku trwałego kolejno wykazywane są wartości niematerialne i prawne składniki rzeczowe majątku oraz finansowe składniki majątku trwałego.

Aktywa spółki o relatywnie dużej płynności – w terminologii zachodniej określa się mianem aktywów bieżących co w warunkach polskich odpowiada określeniu majątku obrotowego. W obrębie majątku obrotowego kolejno wykazywane są zapasy, należności i roszczenia, krótkoterminowe papiery wartościowe, środki pieniężne.

Jako ostatnie w aktywach wymienia się rozliczenia międzyokresowe czynne, które według obowiązującej ustawy stanowią odrębną pozycję aktywów.

Źródła finansowania majątku określane są mianem pasywów.

Formularz nr 1AFormularz nr 1ABILANS SPÓŁKI MEDCOM S.A. SPORZĄDZONY NA DZIEŃ 31 GRUDNIA.

Źródło: opracowanie własne

PASYWA

Pasywa (Formularz nr 1B) odpowiadają na pytanie w jaki sposób (na dany dzień) spółka finansuje swoje aktywa. Czy ze środków własnych czy kapitałami obcymi. Pasywa obejmują zatem kapitały (f) własne oraz zobowiązania spółki. Poszczególne pozycje pasywów w bilansie uszeregowane są według zasady rosnącego stopnia pilności ich zwrotu.

W pierwszej kolejności podaje się kapitały własne obejmują one kapitał (F) podstawowy, należne lecz nie wniesione wkłady na poczet kapitału podstawowego, kapitał F) zapasowy, kapitał (F) rezerwowy, nie podzielony wynik z lat ubiegłych, wynik finansowy netto roku obrotowego.

Należne lecz nie wniesione wkłady na poczet kapitału podstawowego występują gdy przy emisji akcji gotówkowych ograniczono się do częściowego zainkasowania kwot subskrybowanych przez akcjonariuszy. Rozwiązanie takie jest zgodne z kodeksem handlowym, który dopuszcza możliwość prawnej wpłaty wysokości 25% nominalnej wartości zakupionych akcji, a pozostałej części w terminach określonych w statucie. Kapitał własny spółki zwłaszcza kapitał podstawowy stanowi najbardziej stabilne źródło finansowania, spełniając równocześnie funkcję gwarancyjną roszczeń wobec wierzycieli.

Zgodnie z ustawą o rachunkowości jako ostatnia pozycja w kapitałach wykazywany jest wynik finansowy netto roku obrotowego (strata – zysk).

Szczególne miejsce spółka nadaje grupie pasywów – rezerwy. W bilansie wyszczególnione są po kapitale własnym. Pisząc o rezerwach mamy na względzie odpisy tworzone w związku z podatkiem dochodowym od osób prawnych lub osób fizycznych, z należności od dłużników, ze stratami związanymi z realizacją przedsięwzięć gospodarczych itp. Tworzenie rezerw związane jest z możliwością występowania określonych okoliczności, stanowią więc one formę zabezpieczenia się przed ryzykiem, które towarzyszy prowadzonej działalności gospodarczej. Są one wkładane w ciężar kosztów podstawowych kosztów operacyjnych, pozostałych kosztów operacyjnych lub kosztów operacji finansowych w zależności od charakteru rezerwy i okoliczności, których dotyczy ich wykorzystanie. Rezerwy wyodrębnione są od kapitału własnego, nie stanowią jednocześnie zobowiązań.

Formularz nr 1BFormularz nr 1BPASYWA

Źródło: opracowanie własne

W dalszej kolejności w pasywach bilansu wykazuje spółka zobowiązania długoterminowe. Obejmują one długoterminowe pożyczki, kredyty, obligacje i inne papiery wartościowe emitowane przez spółkę. Ponieważ termin ich płatności wykracza poza okres objęty bilansem (jest dłuższy niż 1 rok) zobowiązania długoterminowe można uznać również jako stabilne źródło finansowania. Łącznie z kapitałem własnym stanowią one kapitał stały spółki, który powinien zapewnić pokrycie przynajmniej wykazujących najniższą płynność składników aktywów, jakimi są elementy majątku trwałego.

Następna grupa pasywów obejmuje zobowiązania krótkoterminowe, a więc płatności o terminie nie przekraczającym jednego roku. obejmują one składniki: zobowiązania wobec kredytodawców i pożyczkodawców, a wiec kredyty i pożyczki krótkoterminowe i płatności przypadające na dany rok; zobowiązania bieżące – obejmujące zobowiązania handlowe (wobec dostawców), zobowiązania z tytułu płac, podatków, ceł, ubezpieczeń społecznych itp.

Również oddzielną podgrupę stanowią fundusze specjalne – przeznaczone do gromadzenia środków na cele świadczeń socjalnych oraz inne cele szczególne, określone w statucie spółki.

W ostatniej grupie pasywów wyszczególnione są rozliczenia międzyokresowe i przychody przyszłych okresów. Wykonywane są tu rozliczenia międzyokresowe bierne kosztów oraz różnorodne przychody dotyczące przyszłych okresów (wpłaty na poczet przyszłych świadczeń, rozliczenia fakturą VAT, dotacje, subwencje i dopłaty do inwestycji i prac rozwojowych, nadwyżki dodatnich różnic kursowych nad ujemnymi)

Dzięki logicznej kolejności grup, podgrup oraz poszczególnych składników w bilansie jesteśmy w zależności od spełnianych funkcji w działalności operacyjnej, ustalić stopień ich płynności, ocenić skalę ryzyka finansowego, towarzyszącego funkcjonowaniu spółki. oraz efektywność wykorzystania kapitałów obcych i własnych.

W celu szybkiego wyrobienia sobie poglądu o sytuacji finansowej (pasywa) i majątkowej (aktywa) w spółce opracowuje się bilans analityczny (Formularz nr 1C) o dużym stopniu agregacji tak by poszczególnym pozycjom aktywów można było stosunkowo łatwo przyporządkować odpowiednie pozycje pasywów.

Formularz nr 1C nr 2Formularz nr 1C nr 2BILANS ANALITYCZNY SPÓŁKI AKCYJNEJ MEDCOM