Pisanie analiz finansowych, analiz ekonomicznych - prace z analizami

A. BUDOWA SYNDROMU DIAGNOSTYCZNEGO – UPADŁOŚĆ PRZEDSIĘBIORSTWA.

Od wielu lat ekonomiści podejmują wysiłki aby na podstawie informacji zawartej w bilansie i rachunku wyników można było przewidzieć bankructwo (upadłość) przedsiębiorstwa. Wspólną cechą tych wszystkich badań jest dążenie do znalezienia zestawu wskaźników pozwalających na diagnozę stanu przedsiębiorstwa w przyszłości. Punktem wyjścia jest skonfrontowanie dużej liczby niewypłacalnych przedsiębiorstw określanych rozmiarów z danej branży czy też regionów z sytuacją podobnej grupy przedsiębiorstw wypłacalnych. W ten sposób wypracowuje się zestaw wskaźników, które osiągają typowy dla obydwu grup przedsiębiorstw poziom. Tak wybrane wskaźniki są odpowiednio ważone za pomocą wag określonych na podstawie różnych metod statystycznych.(np. mnożnikowej, wieloczynnikowej analizy dyskryminacji). Na tej podstawie określone są tzw. wartości graniczne, które umożliwiają wyodrębnienie różnych klas kondycji ekonomiczno – finansowej przedsiębiorstw. Przydatną w praktyce jest multiplikacyjna (wieloczynnikowa) analiza funkcji dyskryminacji. (formularz nr 8) Dla jej przeprowadzenia tworzymy syndrom diagnostyczny składający się z sześciu następujących wskaźników:

CASH FLOW

W1 = x 1,5

ZOBOWIĄZANIA OGÓŁEM

SUMA BILANSOWA

W2 = x 0,08

ZOBOWIĄZANIA OGÓŁEM

ZYSK PRZED OPODATKOWANIEM

W3 = x 10,00

SUMA BILANSOWA

ZYSK PRZED OPODATKOWANIEM

W4 = x 5,00

PRZYCHODY ROCZNE

ZAPASY

W5 = x 0,30

PRZYCHODY ROCZNE

PRZYCHODY ROCZNE

W6 = x 0,10

SUMA BILANSOWA

Przy czym wielkości w formułach 1,50; 0,08; 10,00; 5,00; 0,30; 0,10 i 1,50 to wagi określające, wpływ wymienionych wyżej wskaźników W1 – W6 na upadłość przedsiębiorstwa.

Idea konstrukcji syndromu diagnostycznego przedstawia rysunek nr ….

METODA ANALIZY FUNKCJI DYSKRYMINAJI(AFD)DIAGNOZAUFORMULARZ NR 8WSKAŹNIKI W1 –W6WAGI WSKAŹNIKÓWFUNKCJA DYSKRYMINACJISYNDROM DIAGNOSTYCZNY NR 7 – UMETODA ANALIZY FUNKCJI DYSKRYMINAJI(AFD)DIAGNOZAUFORMULARZ NR 8WSKAŹNIKI W1 –W6WAGI WSKAŹNIKÓWFUNKCJA DYSKRYMINACJISYNDROM DIAGNOSTYCZNY NR 7 – U

Rysunek nr: Idea konstrukcji syndromu diagnostycznego upadłość przedsiębiorstwa i jego diagnozy metodą wieloczynnikowej analizy funkcji dyskryminacji.

Tak skonstruowany syndrom diagnostyczny stanu upadłości przedsiębiorstwa stanowi podstawę do przeprowadzenia jego diagnozy metodą analizy wieloczynnikowej funkcji dyskryminacji.

B) DIAGNOZA SYNDROMU – UPADŁOŚĆ PRZEDSIĘBIORSTWA METODĄ ANALIZY WIELOCZYNNIKOWEJ FUNKCJI DYSKRYMINACJI.

Podstawą do określenia stanu upadłości przedsiębiorstwa jest wypełnienie formularza danymi i obliczenie wskaźników W1 – W6. Obliczone wartości wskaźników mnoży się przez ich wagi a następnie wszystkie otrzymane wyniki mnożenia dodaje się. Tak uzyskana suma jest funkcją dyskryminacji. Przy jej ocenie obowiązuje zasada: im wyższy poziom funkcji dyskryminacji, tym lepiej dla przedsiębiorstwa.

Przedsiębiorstwa wykazujące wynik +1 klasyfikowane są jako dość dobre, a przedsiębiorstwa z wynikiem +2 jako bardzo dobre. Przedsiębiorstwa o ujemnej funkcji dyskryminacji, a szczególnie o wyniku gorszym niż – 1 zaliczane są do przedsiębiorstw zagrożonych upadłością.

Pomocnym przy diagnozie stanu upadłości przedsiębiorstwa jest wykres zamieszczony w formularzu nr 8. Przedstawiona na nim jest skala ocen oraz wskaźniki interpretacyjne.

Zaznaczone są na nim:

Wartość – graniczna – 0

Zagrożenie upadłością – wartości ujemne

Brak zagrożenia upadłością – wartości dodatnie

Sytuacja dość dobra – od +1

Sytuacja bardzo dobra – od +2

Przedstawiona metoda diagnozy stanu upadłości jest zorientowana silnie na dochody (zysk, nadwyżki pieniężne). Występujące w niej sześć wskaźników są łatwe do obliczenia co nie jest takie proste przy innych metodach bardziej złożonych. W przedstawionej formie jest bardzo chętnie wykorzystywana w praktyce.

A. BUDOWA UPROSZCZONEGO SYNDROMU DIAGNOSTYCZNEGO –STABILNOŚĆ FINANSOWA I SYTUACJA DOCHODOWA PRZEDSIĘBIORSTWA.

Uproszczony syndrom diagnostyczny sytuacji finansowej i dochodowej (SF, D) przedsiębiorstwa konstruujemy wybranych wskaźników charakteryzujących stabilność finansową i sytuację dochodową przedsiębiorstwa.(graficzny formularz nr 16)

Pełne pakiety opisujące szczegółowo stabilność finansową i sytuację dochodową przedsiębiorstwa zawarte są w czterech działach wskaźnikowej analizy ekonomicznej przedsiębiorstwa pod nazwą:

STABILNOŚĆ FINANSOWA (SF)STABILNOŚĆ FINANSOWA (SF)

Finansowanie

Płynność

SYTUACJA DOCHODOWA(SD)SYTUACJA DOCHODOWA(SD)

Rentowność

Sprawność

Pełny wykaz wskaźników opisujących każdy z wymienionych obszarów analizy stosownie do rozwoju przedsiębiorstwa zawierają formularze nr 17 A – D. Stanowią one syndromy diagnostyczne umożliwiające przeprowadzenie szczegółowej wymienionych obszarów metodą opracowaną przez Petera Kralicka.

Na potrzeby niniejszej pracy z każdego pakietu zostanie wybrany jeden główny wskaźnik reprezentujący cały podobszar diagnostyczny.

Z ośmiu wskaźników finansowania przedsiębiorstwa: wybrano wskaźnik W1 – udział kapitału własnego KW w kapitale ogółem (Kog), który obliczamy w procentach według formuły:

KW

W1 = x 100

Kog

Z pięciu wskaźników płynność finansowa przedsiębiorstwa wybrano wskaźnik W2 – zadłużenie przedsiębiorstwa, który obliczamy w latach ze wzoru:

KO – Sp

W2 = [w latach]

NF

gdzie:

KO – kapitał obcy = ZD + ZK

NF – nadwyżka finansowa = zysk netto + amortyzacja

Wskaźniki łącznie W1 i W2 odwzorowują w uproszczonym syndromie diagnostycznym sytuację finansową przedsiębiorstwa (SF).

Podobnie odwzorowujemy w uproszczonym syndromie diagnostycznym sytuację dochodową przedsiębiorstwa (SD).

Z czterech wskaźników szczegółowego testu rentowności aktywów przedsiębiorstwa wybieramy wskaźnik W3.

Jego wartość w procentach obliczamy z formuły:

WF + Od

W3 = x 100

Kog

gdzie:

WF – wynik finansowy – zysk przed opodatkowaniem

Od – odsetki od kapitału obcego

Kog – kapitał ogółem (pasywa)

Natomiast do odwzorowania w uproszczonym syndromie diagnostycznym sprawności funkcjonowania przedsiębiorstwa wybieramy z czterech wskaźników testu szczegółowego W4 – nadwyżka pieniężna – przychody roczne. Obliczamy go z zależności:

Np

W4 = x 100

Pr

gdzie:

Np. – nadwyżka pieniężna = zysk przed opodatkowaniem + amortyzacja

Pr – przychody roczne (fakturowe).

Z czterech zdefiniowanych wskaźników odzwierciedlających uproszczony syndrom diagnostyczny – sytuacja finansowa (SF) i sytuacja dochodowa SD przedsiębiorstwa można skonstruować syndrom SF i D w postaci grafo – analitycznej – zaproponowanej również przez Petera Kraliczka – Formularz nr .

Jak wynika z jego treści stanowi on uproszczony syndrom diagnostyczny szczegółowego syndromu diagnostycznego SF i D przedsiębiorstwa. Diagnozę szczegółowego syndromu diagnostycznego SF i D jest problemem samym w sobie i powinien być przedmiotem rozważania nie w diagnozie wstępnej przedsiębiorstwa a w diagnozie szczegółowej.

Ideę interesującego nas uproszczonego syndromu diagnostycznego przedstawia rysunek nr 6:

METODA ANALIZY WSKAŹNIKÓW TESTU SZYBKIEGO (MAWTS)DIAGNOZA SF i D GRAFO – ANALITYCZNY MODEL SF i DW1 SFW2W3 SDW4SYNDROM DIAGNOSTYCZNY NR 6 SF i DMETODA ANALIZY WSKAŹNIKÓW TESTU SZYBKIEGO (MAWTS)DIAGNOZA SF i D GRAFO – ANALITYCZNY MODEL SF i DW1 SFW2W3 SDW4SYNDROM DIAGNOSTYCZNY NR 6 SF i D

MDMD

Rysunek nr 6. Idea budowy syndromu diagnostycznego – stabilność finansowa i sytuacja dochodowa przedsiębiorstwa oraz jego diagnozy metodą analizy wskaźników testu szybkiego.

Uproszczony syndrom diagnostyczny SF i D ma wymiar uniwersalny umożliwiający diagnozowanie różnych przedsiębiorstwa dla których możliwe jest określenie wskaźników W1 – W4.

DIAGNOZA SYNDROMU DIAGNOSTYCZNEGO –STABILNOŚĆ FINANSOWA I SYTUACJA DOCHODOWA PRZEDSIĘBIORSTWA METODĄ ANALIZY WSKAŹNIKÓW TESTU SZYBKIEGO.

Skonstruowany syndrom diagnostyczny sytuacja finansowa i dochodowa przedsiębiorstwa – SF i D stanowi uproszczone odzwierciedlenie interesującej nas rzeczywistości jakimi są finansowanie, płynność, rentowność i sprawność przedsiębiorstwa. Jego diagnozowanie wskaźnikami testu szybkiego bazuje tylko na czterech wskaźnikach ale mimo to prowadzi do prawidłowych wniosków. Zastosowanie wszystkich wskaźników testu szczegółowego prawie nie zmienia ostatecznego wyniku testu szybkiego chociaż większa liczba wskaźników ma tę zaletę, że dokładniej mogą być rozpoznawane słabe strony lub szczególnie korzystne trendy rozwojowe przedsiębiorstwa.

Cztery wskaźniki (W1 – W4) zostały tak dobrane aby nie mogły zniekształcać rzeczywistości przez wzajemne wykluczanie się. Uwzględniają w szerokim zakresie potencjał informacyjny bilansu i rachunku wyników. Wykorzystanie tego potencjału jest zagwarantowane dzięki temu, że dla każdego z czterech analizowanych obszarów działalności przedsiębiorstwa (finansowanie, płynność, rentowność, sprawność) dobrany został odpowiedni wskaźnik. Wskaźniki te pozwalają w pełni na minimalizację zniekształceń odwzorowanej w syndromie SF i D rzeczywistości.

Analizując syndrom SF i D wskaźnikami W1 – W4 w ramach testu szybkiego diagnosta uzyskuje szereg informacji niezbędnych w racjonalnym zarządzaniu przedsiębiorstwem.

W1 – udział kapitału własnego w kapitale ogółem informuje o sile kapitału przedsiębiorstwa. Jest wskaźnikiem bardzo bogatym w informacje i nie podlega deformacjom. Powinien wynosić co najmniej 20% co zadowala zarówno dyrektorów banków jak i właścicieli przedsiębiorstw. W Polsce banki ze względu na wyższy poziom ryzyka żądają zwykle wyższego udziału kapitału własnego w kapitale ogółem z reguły nie mniejszego jak 30%. W kręgach bankowych dobrze widziane jest gdy kapitał własny wystarczy co najmniej na pokrycie strat za trzy kolejne lata deficytowe¹⁰. Wskaźnik ten często nazywany jest wskaźnikiem nasycenia kapitałowego. Dla różnych typów przedsiębiorstw np. przemysł, rzemiosło, handel hurtowy, przybierają odpowiednio wartości:

H – 20%; R – 22%, Hh – 15%

W2 – zadłużenie w latach informuje diagnostę o wielkości zadłużenia przedsiębiorstwa. Jest podobnie jak wskaźnik W1 bardzo bogatym w informacje pojemnym i podlegającym deformacjom. Jest wykorzystywany do diagnozowania kondycji ekonomiczno – finansowej przedsiębiorstwa. Informuje po ilu latach firma byłaby w stanie spłacić z własnych środków swoje długi. Pokazuje więc jak silna jest zależność przedsiębiorstwa od jego kredytodawców. Duże zadłużenie świadczy o dużym stopniu zależności ( i odwrotnie). W dobrze prowadzonym przedsiębiorstwie wskaźnik zadłużenia w latach jest nie mniejszy niż 5 lat, a w firmie bardzo dobrze zarządzanej wynosi nawet poniżej 3 lat. Stosownie do rodzaju przedsiębiorstwa – przemysł, rzemiosło, handel hurtowy, handel detaliczny przy dobrym zarządzaniu odpowiednio powinny być nie większe jak:

P< 4 lata, R< 5 lat, Hh < 6 lat i Hd < 8 lat

Łącznie W1 i W2 informują diagnostę o sytuacji finansowej przedsiębiorstwa. Najlepiej byłoby gdyby zarówno W1 i W2 otrzymałyby ocenę pozytywną (tabela kryteriów ocen i not).

Diagnozę sytuacji dochodowej przedsiębiorstwa analizujemy podobnie posługując się wskaźnikami W3 i W4.

Wskaźnik W3 – nadwyżka pieniężna (przychody roczne) obliczamy jako udział nadwyżek pieniężnych w przychodach rocznych wyraża zdolność przedsiębiorstwa do generowania nadwyżek finansowych. Dzięki nadwyżkom pieniężnym możliwa jest realizacja inwestycji, powiększanie zasobów, spłata długów i wypłata dywidendy.

Pojęcie nadwyżki pieniężnej – cahs flow może być interpretowane szeroko. Najprostszą formułę jej obliczania można przedstawić jako sumę zysku i amortyzacji.

Wskaźnik W3 dla poszczególnych rodzajów przedsiębiorstw:

P – 8%; R – 5%; Hh – 6%; Hd 5%

Wskaźnik W4 – rentowność kapitału ogółem informuje jak pracuje kapitał przedsiębiorstwa, jakie efekty zostały osiągnięte przez zaangażowanie w przedsiębiorstwie łączny kapitał (kapitał własny + kapitał obcy) nie zależnie od źródeł jego pozyskania. Im wyższy poziom tego wskaźnika, tym lepiej. Stosownie do rodzajów przedsiębiorstw wskaźnik W4 dla dobrych przedsiębiorstw powinien przybierać następujące wartości:

P – 9%; R – 10%; Hh – 9%; Hd – 10%

Dla dokonania kompleksowej diagnozy SF i D przedsiębiorstwa korzystamy z tabeli nr . wykorzystujemy w niej przedstawioną w niej skalę ocen. Umożliwia to przyporządkowanie każdemu ze wskaźników noty od 1 (bardzo dobrze) do 5 (zagrożenie upadłością). Ogólną diagnozę finansowania i dochodowości przedsiębiorstwa dokonuje się poprzez dodanie poszczególnych ocen i podzielenie tej sumy przez cztery. Dodatkowo oblicza się średnią ocenę sytuacji finansowej i sytuacji dochodowej.

W1 + W2

SF =

2

W3 + W4

SD =

2

Znając sytuację finansową i dochodową przedsiębiorstwa możemy sporządzić macierz decyzyjną w postaci:

SF +SD +    SF –SD -    SF –SD +    SF +SD -PLAN ROZWOJUPLAN NAPRAWCZYPLAN NAPRAWWCZYPLAN UPADŁOŚCIOWYSF +SD +    SF –SD -    SF –SD +    SF +SD -PLAN ROZWOJUPLAN NAPRAWCZYPLAN NAPRAWWCZYPLAN UPADŁOŚCIOWY

Analiza macierzy decyzyjnej umożliwia wypracowanie stosownej strategii rozwoju przedsiębiorstwa.

Drugą obok przychodów ze sprzedaży wyrobów (usług) kategorią w rachunku wyników kształtującą wielkość wyniku finansowego są koszty własne sprzedaży (KWS). Są one jednym z najważniejszych mierników charakteryzujących gospodarność przedsiębiorstwa, ponieważ znajdują odzwierciedlenie prawie we wszystkich dziedzinach jego działalności.

Analiza KWS dostarcza decydentom szczegółowych informacji o kształtowaniu się kosztów w różnych przekrojach. W celu wyjaśnienia wielorakości ich powstawania koszty klasyfikuje się najczęściej według:

Rodzaju działalności;

Funkcji realizowanych w przedsiębiorstwie (zaopatrzenie, zbyt, produkcja, zarządzanie itp.)

Zużywanych rodzajów czynników produkcji (koszty rodzajowe);

Wytworzonych wyrobów i usług (nośniki kosztów);

Reagowania na zmiany wielkości produkcji.

Analiza każdej z wyodrębnionej w przedsiębiorstwie struktur kosztów ma na celu: dostarczenie informacji do przyczynowej ich oceny oraz ustalenie czynników oddziałujących na poziom, dynamikę oraz strukturę kosztów.

Ich znajomość służy do wytyczania kierunków umożliwiających zwiększanie efektywności gospodarowania poprzez racjonalne wykorzystanie czynników produkcji i systematyczne obniżanie kosztów własnych.

Analiza KWS powinna dać odpowiedź na następujące pytania:

Jak zmieniają się koszty wraz ze zmianą rozmiarów produkcji;

Jakie koszty są nieuchronne w przypadku zmniejszenia rozmiarów sprzedaży;

W jakim stopniu obecna struktura kosztów wykorzystania zdolności produkcyjnych odpowiada zmianom w kosztach u konkurentów.

Wyniki przeprowadzonej analizy KWS powinny służyć diagnozie stanu i rozwoju przedsiębiorstwa. W celu uszczególnienia analizy KWS i oceny ich wpływu na efektywność działalności gospodarczej przedsiębiorstwa rozpatrzymy je nieco dokładniej.

Ustalimy jakie korzyści i informacje można uzyskać analizując:

Rachunek wyników w układzie porównawczym

Rachunek wyników w układzie kalkulacyjnym;

Realizację zmiany KWS na zmiany wielkości produkcji (usług)

Jednostkowy koszt własny;

Możliwości obniżki KWS.

Przy analizie rachunku wyników w układzie porównawczym koszty grupuje się rodzajowo, dzięki czemu można stwierdzić, jaki jest udział, wpływ i znaczenie poszczególnych czynników produkcji (usług) w przedsiębiorstwie oraz na które z pozycji kosztów powinny być stwierdzone działania racjonalizujące.

Analiza KWS w rachunku wyników w układzie rodzajowym (formularz nr ) sprowadza się do:

Porównania dynamiki KWS z dynamiką produkcji oraz z dynamiką poszczególnych rodzajów kosztów własnych;

Porównania kosztów rzeczywistych poniesionych w badanym okresie z kosztami planowanymi oraz z kosztami poniesionymi w poprzednich okresach;

Oceny struktury KWS w okresie badanym na tle struktury tych kosztów w planie i okresach poprzednich;

Rozpoznania czynników powodujących zmiany w poziomie i strukturze KWS.

Porównanie tempa wzrostu kosztów ogółem oraz oddzielnych ich pozycji z tempem wzrostu produkcji wskaże, które rodzaje kosztów wykazują na korzystne odchylenia i wymagają wnikliwego badania. Do najważniejszych pozycji kosztów w układzie rodzajowym mających związek z produkcją są następujące:

Koszty zużycia surowców i materiałów zależą od wielkości produkcji oraz tempa jej zmian (oczywiste);

Koszty zużycia paliw, energii, obróbki obcej, usług remontowych, transportowych należą do tych na które wywiera głównie wpływ realizacja przedsięwzięć organizacyjno – technicznych;

Amortyzacja – jest podstawą odpisów amortyzacyjnych;

Koszty wynagrodzeń wyznacza udział płac robotników bezpośrednio zatrudnionych przy produkcji.

W ustabilizowanej sytuacji gospodarczej przedsiębiorstwa koszty produkcji wzrastają wolniej niż produkcja, na uwagę również zasługuje fakt, że obniżka wskaźnika udziału kosztów w wartości produkcji będzie tym większa im większa jest dynamika produkcji i im większy jest udział kosztów stałych w kosztach ogółem.

Z dotychczasowych rozważań wynika iż analiza kosztów w układzie rodzajowym ogranicza się do wskazania jedynie zmian w poziomie poszczególnych rodzajów kosztów w relacji do zmian wielkości produkcji. Nie wskazuje natomiast celu w jakim je poniesiono. Stąd też ewidencja i analiza kosztów wyłącznie w układzie rodzajowym może w dostatecznym stopniu zaspokoić potrzeby informacyjne jedynie małych przedsiębiorstw i prowadzących działalność gospodarczą w ograniczonym zakresie.

Analiza KWS w układzie kalkulacyjnym daje poważne rozszerzenie zakresu informacji o KWS a przede wszystkim umożliwia wykazanie związku kosztów z celem – produktem (usługą) dla osiągnięcia którego zostały one poniesione. Układ KWS w układzie kalkulacyjnym służy do ustalenia jednostkowych kosztów wyrobów i usług. Wyodrębnia się w nim koszty bezpośrednie i pośrednie.

Technika analizy KWS w układzie kalkulacyjnym jest taka sama jak w układzie rodzajowym. Sprowadza się do określenia dynamiki poszczególnych pozycji tego układu i porównania jej z dynamiką kosztów ogółem i dynamiką sprzedaży oraz do obliczenia struktury tych kosztów i oceny jej zmian w czasie (formularz nr ) Budowa układu kalkulacyjnego kosztów pozwala stosunkowo łatwo ustalić wielkość uzyskanej obniżki kosztów, względnie powiększenia w poszczególnych składnikach kosztów, przez zastosowanie reguły proporcjonalnego wzrostu kosztów bezpośrednich i mniej proporcjonalnego wzrostu kosztów pośrednich w stosunku do wzrostu produkcji (rysunek nr).

PRODUKCJAKOSZTY BEZPOŚREDNIE (PROPORCJONALNE DO PRODUKCJI)KOSZTY POŚREDNIE (MAŁO PROPORCJONALNE DO PRODUKCJI)PRODUKCJAKOSZTYPRODUKCJAKOSZTY BEZPOŚREDNIE (PROPORCJONALNE DO PRODUKCJI)KOSZTY POŚREDNIE (MAŁO PROPORCJONALNE DO PRODUKCJI)PRODUKCJAKOSZTY

Rysunek: Dynamika kosztów pośrednich i bezpośrednich w odniesieniu do produkcji (reguła proporcjonalności)

Istotne znaczenie przy badaniu poziomu kosztów w układzie kalkulacyjnym ma ocena udziału w nich kosztów pośrednich i bezpośrednich oraz ogólnozakładowych i ogólnowydziałowych.

Ważne znaczenie w analizie KWS ma również określenie czynników kształtujących koszty. W nich tkwią przyczyny zmian dynamiki struktury kosztów.

Najważniejsze z nich to:

Wielkość produkcji i struktura asortymentowa;

Ceny i jakość czynników produkcji;

Wielkość serii produkcyjnych zależna od wielkości zamówień;

Wielkość przedsiębiorstwa;

Typ produkcji i organizacja procesów produkcyjnych.

Pomocnym narzędziem przy analizie KWS w układzie kalkulacyjnym może być formularz nr .

ANALIZA REAKCJI ZMIAN KOSZTÓW NA ZMIANY WIELKOSCI PRODUKCJI.

Z punktu widzenia zmian KWS następujących pod wpływem zmian wielkości produkcji można wyodrębnić:

Koszty stałe

Koszty zmienne

Do określenia w przedsiębiorstwie, które z nich są stałe a które zmienne najczęściej stosuje się następujące metody:

Księgowa;

Statystyczna;

Matematyczna.

Podstawą we wszystkich metodach rozdziału kosztów na stałe i zmienne jest wiedza jakim zmianom podlegają koszty stosowne do zmian zachodzących przy wykorzystywaniu zdolności produkcyjnych przedsiębiorstwa.

Pomocną do rozwiązania tego problemu może być formuła:

WSKAŹNIK REAGOWALNOŚCI KOSZTÓW=RELATYWNA ZMIANA POZIOMU KOSZTÓWRELATYWNA ZMIANA POZIOMU PRODUKCJIWSKAŹNIK REAGOWALNOŚCI KOSZTÓW=RELATYWNA ZMIANA POZIOMU KOSZTÓWRELATYWNA ZMIANA POZIOMU PRODUKCJI

W wyniku badań ustalono, że wśród kosztów stałych można wyróżnić:

Koszty absolutnie stałe;

Koszty skokowo stałe.

Natomiast w kosztach zmiennych ze względu na ich stopień reagowalności na zmiany wielkości produkcji mogą być:

Proporcjonalne;

Progresywne;

Degresywne;

Regresywne.

W praktyce jednak w przedsiębiorstwie występują obie te grupy kosztów i traktowane są łącznie jako koszty całkowite.

Koszty zmienne są skutkiem decyzji krótkoterminowych natomiast koszty stałe wynikiem decyzji długoterminowych. Bardzo ważną z analitycznego punktu widzenia jest uwaga iż w miarę rozwoju gospodarczego przedsiębiorstwa udział kosztów stałych w kosztach ogółem systematycznie rośnie.

Wzajemne powiązanie między zyskiem, sprzedażą, przychodem, poziomem cen oraz poziomem kosztów stałych i zmiennych stanowi istotę badania innego syndromu diagnostycznego.

ANALIZA JEDNOSTKOWEGO KOSZTU WŁASNEGO SPRZEDAŻY.

Polega ona na:

Porównaniu osiągniętego jednostkowego kosztu własnego i jego składników z przyjętą bazą porównania;

Ocenie struktury jednostkowego kosztu własnego i jej zmian w czasie;

Określeniu i ocenie czynników występujących na odchyleniu jednostkowego kosztu własnego w stosunku do przyjętej bazy porównawczej;

Porównaniu jednostkowego kosztu własnego z jego strukturą z analogicznymi wielkościami w przedsiębiorstwach konkurencyjnych oraz z wielkościami średnio branżowymi.

Przy analizie jednostkowego kosztu własnego szerokie zastosowanie mają matematyczne metody. Stanowią one problem sam w sobie i nie będą w pracy eksponowane.

ANALIZA OBNIŻKI KOSZTÓW WŁASNYCH.

Problem obniżki kosztów działalności gospodarczej przedsiębiorstwa ma szczególne znaczenie i powinien być widziany nie tylko przez kierownictwo przedsiębiorstwa ale również cała jego załoga. W konsekwencji działania zmierzające do obniżki kosztów powinny kierować się następującymi normami:

Działalność badawczo rozwojowa nie powinna powodować kosztów wyższych od 15 % sprzedaży;

Koszty bezpośrednie sprzedaży (koszty bezpośrednie + koszty wydziałowe) nie powinny być wyższe niż 35 – 40%, w relacji do sprzedaży.

Koszty ogólne i administracyjne powinny zawierać się w przedziale 10 – 15% sprzedaży.

Koszty sprzedaży powinny być w granicach 5 – 10% ogółem kosztów ponoszonych przez przedsiębiorstwo.

Przedsiębiorstwo będzie przynosiło odpowiednie zyski jeżeli jego wyniki nie zrównają się z powyższymi wskaźnikami, lecz będą korzystniejsze. Pamiętać jednak należy, że rentowność przedsiębiorstwa ściśle jest związana ze specyfiką branży i owe przedziały dotyczące granicy KWS powinno się traktować jedynie jako orientacyjne.

DIAGNOZA WPŁYWU PRZYCHODÓW ZE SPRZEDAŻY WYROBÓW (USŁUG) ORAZ KOSZTÓW WŁASNYCH SPRZEDAŻY NA PRZEDSIĘBIORSTWA – WYNIK FINANSOWY PRZEDSIĘBIORSTWA.

Podstawowym wynikiem oceny działalności przedsiębiorstwa jest wynik finansowy (WF). Wynik finansowy dodatni jest zyskiem, natomiast wynik ujemny jest stratą przedsiębiorstwa. Z punktu widzenia konstrukcji tego miernika określa się go jako różnicę między przychodem ze sprzedaży (PS) a kosztami własnymi produkcji (usług) i sprzedaży , (KWS) pomniejszoną o podatek obrotowy (PO) i skorygowaną odpowiednio o saldo strat i zysków nadzwyczajnych (S).

Stąd możemy zapisać ogólne równanie funkcyjne.

WF = f (PS, KWS, PO, S)

Analizując składowe równania możemy powiedzieć, że wynik finansowy przedsiębiorstwa, a więc i efektywność jego gospodarowania będzie tym lepszy im PS będzie większe od sumy KWS, PO i S, a więc gdy:

PS > KWS + PO + S

Przychody ze sprzedaży PS produktów (wyrobów gotowych, robót, usług, towarów) są iloczynem ilości sprzedanych produktów i jednostkowych cen zbytu skorygowanych o należne dopłaty oraz udzielone rabaty, bonifikaty i inne upusty.

Koszty odpowiadające przychodom ze sprzedaży – KSW obejmują:

Techniczny koszt wytworzenia (materiały bezpośrednie, płace bezpośrednie wraz z narzutami oraz koszty wydziałowe);

Koszty zarządu (ogólnozakładowe) związane z utrzymaniem komórek organizacyjnych)

Koszty sprzedaży obejmujące wszystkie koszty związane z realizacją tej funkcji w przedsiębiorstwie;

Koszty handlowe (utrzymanie sklepów, transportu).

Podatek obrotowy – dotacje przedmiotowe i inne o podobnym charakterze pozycje związane z przychodami stanowią wielkość zmniejszającą przeważnie przychód.

Straty i zyski nadzwyczajne – to przeważnie skutki zdarzeń losowych, które nie mogą być włączone do kosztów uzyskanych przychodów (S).

Analiza rachunku wyników, a w zasadzie jego składowych w tym w szczególności wymienionych wyżej składników umożliwią diagnozę stanu i rozwoju przedsiębiorstwa w ogóle.

Obejmuje ona:

Ustalenie i ocenę zmian w wielkościach i strumieniach pieniężnych reprezentujących przychody ze sprzedaży, koszty oraz wynik finansowy i inne wielkości ekonomiczne w kolejnych latach badanego okresu;

Badanie relacji zachodzących pomiędzy poszczególnymi wielkościami ekonomicznymi w rachunku wyników.

Badanie wpływu inflacji na składowe wyniku finansowego.

Przy diagnozie syndromu przychody, koszty, wynik finansowy celowo pominięte zostały przychody i koszty z operacji finansowych jako te, które w diagnozowanym przedsiębiorstwie odgrywają istotną rolę.

Ponieważ rachunek wyników dzięki swojej konstrukcji oraz merytorycznej zawartości informacyjnej obejmuje całą działalność gospodarczą przedsiębiorstwa może stanowić znakomitą bazę do diagnozy jej stanu i prognozy rozwoju.

Do podstawowych kategorii ujętych w rachunku wyników mających wpływ na wyniki działalności gospodarczej przedsiębiorstwa możemy zaliczyć:

Przychody ze sprzedaży wyrobów (usług);

Koszty własne sprzedaży;

Wyniki finansowe (zyski i straty)

W celu dokładniejszej diagnozy ich wpływu na wynik działalności gospodarczej omówione zostaną oddzielnie.

Przychody ze sprzedaży wyrobów i usług są zasadniczym elementem wyniku finansowego przedsiębiorstwa. Kształtują się one pod wpływem różnorodnych czynników zarówno zależnych jak i nie zależnych od przedsiębiorstwa. Przychody ze sprzedaży są więc wynikiem nie tylko ilości sprzedanej produkcji, struktury asortymentowej, jakości i nowoczesności tej produkcji oraz cen realizacji ale również warunków sprzedaży. Warunki te obejmują przede wszystkim sposoby i terminy inkasowania należności oraz czas i formy ich płatności. Ze względu na różnorodność problematyki w chodzącej w zakres analizy przychodów ze sprzedaży wyrobów z zasady ujmuje się ją w cztery zasadnicze grupy:

Analizę ilości, jakości i nowoczesności produkcji (usług);

Analizę odbiorców;

Ocenę polityki marketingowej;

Ocenę warunków sprzedaży.

Analiza ilości produkcji i przychodów z jej sprzedaży powinna się rozpocząć od stopnia wykonania planu oraz dynamiki wartości w stosunku do okresów ubiegłych (formularz nr 10). Określenie zmian w globalnym kwotach sprzedaży wyznacza kierunek dalszych jej badań. W przypadku spadku sprzedaży, przyczyn tej sytuacji należy szukać w pierwszej kolejności w strukturze asortymentowej produkcji (Formularz nr 11) i jej nowoczesności (formularz nr 12), a następnie należy określić w jakich segmentach rynku nastąpił ten spadek (Formularz nr 13). Pomocniczym narzędziem analitycznym do tych badań są formularze nr 14 i 15. Na ich podstawie możemy ustalić, które produkty sprzedaje się najlepiej, jaką uzyskujemy za nie cenę realizacji oraz strukturę i dynamikę sprzedaży poszczególnych asortymentów. Otrzymane wyniki mogą stanowić podstawę do podejmowania decyzji w jakim kierunku i zakresie oraz czasie przedsiębiorstwo powinno rozwijać swoje produkty.

Analiza jakości i nowoczesności produktów (usług) jest kolejnym istotnym czynnikiem wpływającym na przychód ze sprzedaży wyrobów (usług). Doskonalenie produkcji (usług) unowocześnianie jej jest nieodzownym warunkiem sprzedaży wyrobów. Ocenę nowoczesności produkcji, jej jakości, nowoczesność możemy ustalić analizując dane w formularzu nr 12.

Ilościowo nowoczesność produkcji (usług) można wyrazić również formułą:

WSKAŹNIK NOWOŚCI PRODUKCYJNYCH (USŁUG)  WARTOŚĆ SPRZEDANYCH WYROBÓW (USŁUG) NOWO URUCHOMIONYCH    SPRZEDAŻ NETTOWSKAŹNIK NOWOŚCI PRODUKCYJNYCH (USŁUG)  WARTOŚĆ SPRZEDANYCH WYROBÓW (USŁUG) NOWO URUCHOMIONYCH    SPRZEDAŻ NETTO

= =x 100x 100

Jakość produkcji (usług) wyznacza cenę wyrobu (usługi). W przypadku niedotrzymania zadanych parametrów bądź norm może to być podstawą do znacznych upustów lub bonifikat cenowych, które w rezultacie zmniejszają przychody ze sprzedaży.

Do oceny jakości produkcji (usług) można przyjąć również wskaźnik reklamacji:

WSKAŹNIK REKLAMACJI= WARTOŚĆ SPRZEDAŻY PRODUKCJI ZAREKLAMOWANEJ X 100% SPRZEDAŻ NETTOWSKAŹNIK REKLAMACJI= WARTOŚĆ SPRZEDAŻY PRODUKCJI ZAREKLAMOWANEJ X 100% SPRZEDAŻ NETTO

Ostatecznym rezultatem analizy jakości i nowoczesności produkcji powinien być program doskonalenia jej parametrów z punktu widzenia potrzeb i upodobań odbiorców.

Analizę odbiorców zaczyna się od specyfikacji kryteriów klasyfikacji odbiorców. Najczęściej grupy odbiorców klasyfikuje się ze względu na:

Grupy asortymentowe produktów (usług);

Wartość sprzedaży;

Efektywność sprzedaży;

Rodzaje i typy odbiorców;

Częstotliwość dokonywanych zakupów;

Obszary, regiony sprzedaży;

Specyficzne cechy odbiorców.

Bardzo pomocne w analizie odbiorców są informacje zawarte w stosownych formularzach wcześniej omawianych. Zawierają one w treści: zestawienie odbiorców według rodzajów produktów, według rentowności obrotów i efektywności sprzedaży, według kanałów zbytu, według regionów zbytu, fluktuacji odbiorców i usług przedsiębiorstwa. Analiza wyszczególnionych formularzy pozwala odpowiedzieć na szereg interesujących decydentów pytań:

Jakie produkty najchętniej kupują poszczególni odbiorcy;

Jaka grupa odbiorców dokonując zakupów jest szczególnie atrakcyjna dla przedsiębiorstwa i wpływa w największym stopniu na wypracowane zyski;

Jakie należy wybrać kierunki doskonalenia wyrobów aby zaspokoić potrzeby odbiorców z różnych kanałów;

W jakim regionie (obszarze geograficznym) przedsiębiorstwo osiąga określone obroty ze sprzedaży brutto;

Jakie są przyczyny utraty odbiorców .

Dane z analizy poszczególnych formularzy często uzupełnia się formularzami np. na minimalną wielkość dostawy:

KOSZTY STAŁE REALIZACJI DOSTAWY UDZIAŁ DOCHODU BRUTTO UZYSKANEGO OD DANEGO ODBIORCY W DOCHODACH BRUTTO OGÓŁEM KOSZTY STAŁE REALIZACJI DOSTAWY UDZIAŁ DOCHODU BRUTTO UZYSKANEGO OD DANEGO ODBIORCY W DOCHODACH BRUTTO OGÓŁEM MINIMALNA WIELKOŚĆ DOSTAWY MINIMALNA WIELKOŚĆ DOSTAWY==

MINIMALNA WIELKOŚĆ DOSTAWY =MINIMALNA WARTOŚĆ ZAMÓWIENIACENA JEDNOSTOWA PRODUKTUMINIMALNA WIELKOŚĆ DOSTAWY =MINIMALNA WARTOŚĆ ZAMÓWIENIACENA JEDNOSTOWA PRODUKTUoraz

Dobra znajomość odbiorców pozwala zorientować przedsiębiorstwo na klienta. Natomiast rynkowa orientacja oznacza dla przedsiębiorstwa konsekwentne reagowanie na jego potrzeby.

Kolejnym istotnym czynnikiem kształtującym przychody ze sprzedaży wyrobów (usług) jest polityka marketingowa w tym polityka cenowa prowadzona przez przedsiębiorstwo. Zależy od niej wielkość popytu na określony wyrób, a więc i wielkość produkcji.

Polityka cenowa przedsiębiorstwa jest zdeterminowana przez cele, które są odbiciem jego aktualnej sytuacji i układu sił rynkowych oraz wyboru strategii.

Stąd zachowania przedsiębiorstwa na rynku mogą przybrać następujące formy:

Przetrwanie;

Maksymalizację zysku;

Maksymalizację obrotów;

Optymalizację wzrostu;

Politykę „zbierania śmietany”;

Cenę prestiżu.

Wybór jednej z zaprezentowanych strategii przez przedsiębiorstwo zależy od konkurencji i sytuacji rynkowej.

Natomiast wrażliwość cenowa popytu zależy od szeregu czynników takich jak:

Oryginalność i jakość produktu;

Znajomość przez konsumentów substytutów;

Udział ceny wyrobu w wydatkach globalnych konsumenta;

Względny poziom cen;

Wykorzystanie tzw. zakupów zamortyzowanych;

Koszty magazynowania wyrobów.

Szczególnie ważnym czynnikiem mającym wpływ na rozmiary sprzedaży jest wielkość wydatków na reklamę. Dobrze zorganizowana reklama zmienia skłonność nabywcy do wyrobów (usług) przedsiębiorstwa, a jej koszty zwracają się z nawiązką w postaci znacznego wzrostu obrotów przedsiębiorstwa.

Przedsiębiorstwo negocjując z odbiorcą cenę sprzedaży wyrobów równocześnie negocjuje warunki tej sprzedaży. Szczególnie istotne stają się terminy inkasowania należności za wyroby i usługi. Nie pozostają one bez wpływu na wyniki ekonomiczne przedsiębiorstwa. Wydłużanie terminu inkasowania należności zwiększa zapotrzebowanie na kapitał obrotowy. Jego źródłem mogą być środki własne, które zamrożone w kredytach dla odbiorców nie przynoszą zysków lub kredyty bankowe, z których korzystanie z kolei pociąga za sobą koszty w postaci odsetek.

Reasumując. Omówienie czynników mających bezpośredni wpływ na przychód ze sprzedaży wyrobów (usług) jest w rzeczywistości analizą najważniejszej kategorii z rachunku wyników – przychody ze sprzedaży. Ustalenie przyczyn ich wzrostu lub zmniejszenia stanowi odpowiedź na pytanie główne: jaki wpływ przychody ze sprzedaży wyrobów (usług) mają na wynik finansowy przedsiębiorstwa.

Syndrom diagnostyczny PKW jest najbardziej złożony ze wszystkich dotychczas omawianych w pracy.

Zawiera w konstrukcji trzy główne strumienie pieniężne odnotowane w rachunku wyników jako przychody, koszty oraz wyniki finansowe. Są to składniki, które decydują o całej działalności gospodarczej analizowanego przedsiębiorstwa. Stąd też konstruowany syndrom diagnostyczny wymaga bardzo szerokiego wachlarza różnych danych oraz obliczonych na ich bazie wskaźników. Odzwierciedlają one w syndromie PKW istotne dla efektywności gospodarczej przedsiębiorstwa stany, zjawiska oraz procesy. Idea konstrukcji i diagnozy syndromu PKW metodą analizy rachunku wyników (MARW) przedstawia rysunek nr 5 . z rysunku wynika iż syndrom PKW zbudowany jest z symptomów (wskaźników) ekonomicznych dotyczących:

Przychodów przedsiębiorstwa uzyskiwanych w wyniku jego działalności operacyjnej, finansowej i inwestycyjnej;

Kosztów uzyskania przychodów

Wyników finansowych powstałych z różnicy różnych przychodów i kosztów oraz podatków obowiązujących w RP.

METODAANALIZYRACHUNKUWYNIKÓW(MARW)  SYNDRODIAGNOSTYCZNYNR 5 – PKWRACHUNEK WYNIKÓW FORMULARZ NR 2A, 2BANALITYCZNE ZESTWIENIA RACHUNKU WYNIKÓW FORMULARZE NR 8,9ZESTAWIENIA INFORMACJI W FORMULARZACH NR OD 10 DO 15 DIAGNOZA PKWMETODAANALIZYRACHUNKUWYNIKÓW(MARW)  SYNDRODIAGNOSTYCZNYNR 5 – PKWRACHUNEK WYNIKÓW FORMULARZ NR 2A, 2BANALITYCZNE ZESTWIENIA RACHUNKU WYNIKÓW FORMULARZE NR 8,9ZESTAWIENIA INFORMACJI W FORMULARZACH NR OD 10 DO 15 DIAGNOZA PKW

Rysunek nr 5. Idea budowy syndromu diagnostycznego – przychody, koszty, wynik finansowy przedsiębiorstwa oraz jego diagnozy metodą analizy rachunku wyników.

Jak wynika z rysunku nr 5 syndrom diagnostyczny PKW odwzorowany jest przez odpowiednio zestawione w formularzach 9 – 14 informacje dotyczące przychodów kosztów oraz wyników finansowych. Ponadto tworzą go występujące pomiędzy tymi informacjami związki ilościowe i jakościowe znajdujące swój wyraz we wskaźnikach struktury i dynamiki.

Skonstruowany syndrom diagnostyczny ma charakter uniwersalny. Zapewnia to badanie strumieni przepływów pieniężnych w różnych przekrojach. Głównie w układzie porównawczym i kalkulacyjnym – rozwiniętym lub w postaci analitycznej – skróconej.

Ponadto strumienie pieniężny powstałe w wyniku różnicy przychodów i kosztów mogą być korygowane przez odsetki od kredytów oraz obowiązkowe podatki.

Tak skonstruowany syndrom PKW stanowi liczbowy model działalności gospodarczej przedsiębiorstwa, który z powodzeniem może być wykorzystywany do jego diagnozy jego stanu i rozwoju, metodą analizy rachunku wyników.

Formularz nr 8Formularz nr 8ZESTAWIENIE INFORMACJI ODZWIECIEDLAJĄCEJ SYNDROM DIAGNOSTYCZNY PRZYCHODY – KOSZTY – WYNI FINANSOWY (PKW)

ZESTAWIENIE ANALITYCZNE STRUKTURY I DYNAMIKI RACHUNKU WYNIKÓW WARIANT PRÓWNAWCZY

Źródło: opracowanie własne.

Formularz nr 9

ZESTAWIENIE ANALITYCZNE STRUKTURY I DYNAMIKI RACHUNKU WYNIKÓW WARIANT KALKULACYJNY

Źródło: opracowanie własne

Formularz nr 10Formularz nr 10PORÓWNANIE WIELKOŚCI PRODUKCJI I PRZYCHODÓW ZE SPRZEDAŻY

Formularz nr 11Formularz nr 11

STRUKTURA ASORTYMENTOWA SPRZEDAŻY I JEJ RENTOWNOŚĆ.

Formularz nr 12Formularz nr 12

STRUKTURA ASORTYMENTOWA PRODUKCJI (USŁUG) WEDŁUG CZASU JEJ

URUCHOMIENIA

Formularz nr 13 Formularz nr 13

ZESTAWIENIE ODBIORCÓW WEDŁUG RODZAJÓW PRODUKTÓW

Formularz nr 14Formularz nr 14

ZESTAWIENIE ODBIORCÓW WEDŁUG WIELKOŚCI OBROTÓW I EFEKTYWNOŚCI SRZEDAZY

Formularz nr 15Formularz nr 15

ZESTAWIENIE ODBIORCÓW WEDŁUG KANAŁÓW ZYSKU