Pisanie analiz finansowych, analiz ekonomicznych - prace z analizami

A. BUDOWA SYNDROMU DIAGNOSTYCZNEGO KAPITAŁ PRZEDSIĘBIORSTWA.

Syndrom diagnostyczny kapitał przedsiębiorstwa (K) tworzymy z wybranych wartości składników pasywów i wskaźników struktury i dynamiki (Formularz nr 6).

Jak widać zawiera ona w treści wybrane z pasywów wartości składników kapitału (na dzień, miesiąc i rok), obliczone wskaźniki pasywów struktury oraz ich dynamikę rozwoju.

Ostatnia kolumna w formularzu przygotowana jest do udokumentowania ogólnej oceny stanu poszczególnych składników kapitału w badanych okresach. Ocenę lepiej (L) wpisuje się wtedy gdy wynik analizy badanego wskaźnika jest poprawny. Jeżeli natomiast z interpretacji dotyczących składnika (dynamika, struktura) wynika zła jego ocena wpisujemy literę G co oznacza iż stan i rozwój tego składnika kapitału pogorszył się

W podsumowaniu tej kolumny – ocena L/g obliczamy sumę składników L i G, procentową ich wartość w odniesieniu do liczby przeprowadzonych analiz (L+G) oraz wynik zaznaczamy na wykresie. Wskaźniki struktury kapitału przedsiębiorstwa obliczamy jako udział wartości wybranych składników kapitału w sumie bilansowej pasywów.

DIAGNOZA – KMETODAPIONOWEJ ANALIZY PASYWÓW BILANSU (MPAP)DIAGNOZA – KMETODAPIONOWEJ ANALIZY PASYWÓW BILANSU (MPAP)Ideę budowy syndromu diagnostycznego – kapitał przedsiębiorstwa oraz jego diagnozy metodą pionowej analizy pasywów prezentuje rysunek nr 3.

SYNDROM DIAGNOSTYCZNY NR 3 – KSYNDROM DIAGNOSTYCZNY NR 3 – K

FORMULARZ NR 6SKŁADNIKI GRUP PASYWÓWA, B, C, D, EWSKAŹNIKI STRUKTURY I DYNAMIKI W1 – W12FORMULARZ NR 6SKŁADNIKI GRUP PASYWÓWA, B, C, D, EWSKAŹNIKI STRUKTURY I DYNAMIKI W1 – W12

Rysunek nr 3. Idea budowy syndromu diagnostycznego kapitał przedsiębiorstwa oraz jego diagnozy metodą pionowej analizy pasywów.

Będą to wskaźniki wyposażenia przedsiębiorstwa w kapitały własne i obciążenia kapitałami obcymi. Ich zestawienia w literaturze przedmiotu można spotkać różne. Do diagnozowania stanu i prognozy rozwoju kapitału przedsiębiorstwa proponuje się przyjąć następujące zestawienia wskaźników:

Wyposażenie przedsiębiorstwa w kapitał własny jako jego udział w pasywach – W1;

Udział kapitału podstawowego w pasywach – W2;

Udział kapitału zapasowego w pasywach – W3;

Udział kapitału rezerwowego w pasywach – W4;

Udział w pasywach nie podzielonego wyniku finansowego z lat ubiegłych – W5;

Udział w pasywach wyniku finansowego netto – W6;

Udział rezerw w pasywach – W7;

Obciążenia przedsiębiorstwa kapitałem obcym jako ich udział w pasywach – W8;

Obciążenia przedsiębiorstwa zobowiązaniami długoterminowymi jako ich udział w pasywach – W9;

Udział kapitału stałego w pasywach – W10;

Obciążenia przedsiębiorstwa zobowiązaniami krótkoterminowymi jako ich udział w pasywach – W11;

Udział w pasywach rozliczeń międzyokresowych – W12.

Wartości poszczególnych wskaźników (symptomów) struktury kapitału W1 – 12 wyrażone w procentach obliczamy według następujących zależności:

KAPITAŁ WŁASNY x 100 A

W1 = ;

PASYWA P

KAPITAŁ PODSTAWOWY x 100 A I

W2 = ;

PASYWA P

KAPITAŁ ZAPASOWY x 100 A III

W3 = ;

PASYWA P

KAPITAŁ REZERWOWY x 100 A IV

W4 = ;

PASYWA P

WYNIK NIE PODZIELONY Z LAT UBIEGŁYCH x 100 A VI

W5 = ;

PASYWA P

WYNIK FINANSOWY NETTO x 100 A VII

W6 = ;

PASYWA P

REZERWY x 100 B

W7 = ;

PASYWA P

KAPITAŁ OBCY (C + D) x 100

W8 =

PASYWA

ZOBOWIĄZANIA DŁUGOOKRESOWE x 100 C

W9 = ;

PASYWA P

KAPITAŁ STAŁY (A + C) x 100

W10 =

PASYWA

ZOBOWIĄZANIA KRÓTKOTERMINOWE x 100 D

W11 = ;

PASYWA P

ROZLICZENIA MIĘDZYOKRESOWE x 100 E

W12 = ;

PASYWA P

Gdzie P – PASYWA = A + B + C + D + E

Tak zbudowany syndrom diagnostyczny kapitału przedsiębiorstwa wzbogacony o informacje szczegółowe zawarte w bilansie stanowi podstawę do dalszych badań diagnostycznych stanu i prognozy rozwoju kapitału.

B. DIAGNOZA SYNDROMU – KAPITAŁ PRZEDSIĘBIORSTWA METODĄ PIONOWEJ ANALIZY PASYWÓW.

Skonstruowany syndrom diagnostyczny kapitał przedsiębiorstwa (K)w postaci danych zawartych w formularzu nr 6 stanowi liczbowy jego model. Umożliwia on przeprowadzenie diagnozy stanu kapitału w ujęciu dynamicznym wybranych składników kapitału oraz w ujęciu statycznym i dynamicznym wskaźników struktury kapitału.

W ujęciu dynamicznym wybranych składników kapitału prowadzenie badań diagnostycznych podobnie jak przy badaniu diagnostycznym majątku przedsiębiorstwa polega na porównywaniu wzajemnym poszczególnych pozycji wybranych składników pasywów z dwu lub więcej okresów sprawozdawczych. Pożądane jest dokonywanie porównań wieloletnich gdyż pozwalają one wypracować bardziej wiarygodne trendy rozwojowe (prognozę) stanu kapitału w przedsiębiorstwie.

Z treści formularza wynika iż badaniem diagnostycznym przede wszystkim poddawane są główne składniki kapitału oznaczane w pasywach bilansu dużymi literami oraz niektóre cyframi rzymskimi. Dla bardziej szczegółowej analizy badaniom dynamiki mogą również podlegać inne składniki pasywów bilansu. Określone trendy dynamiki świadczyć będą o tym czy jego wartość maleje czy też rośnie. Diagnostyk musi mieć wiedzę o tym czy trendy rosnące (malejące) mają dodatnie znaczenie dla przedsiębiorstwa czy też ujemne. Powinien także poprzez analizę zjawisk towarzyszących tym trendom znaleźć odpowiedź na pytanie co jest przyczyną takiego stanu oraz jak można trend skorygować w pożądanym kierunku. Przy diagnozowaniu stanu kapitału przedsiębiorstwa i prognozowaniu jego rozwoju pożytecznym jest również określenie dynamiki kapitału stałego, kapitału obrotowego oraz kapitału obcego ogółem.

Wnioskowanie jednak o stanie kapitału w całości i szukanie odpowiedzi czy jest on dobry czy zły na podstawie trendów musi być bardzo ostrożne i większość spostrzeżeń powinna być sformułowana w formie hipotez. W przypadku diagnozowania stanu kapitału przedsiębiorstwa podobnie jak przy diagnozie jego majątku brakuje jednoznacznych wskazówek odnośnie oceny trendów dynamiki. Poza tym, że trend wskazuje na wzrost lub spadek, z dużym prawdopodobieństwem można stwierdzić, że pozytywnym zjawiskiem jest wzrost sumy bilansowej pasywów.

Lepsze rezultaty w diagnozowaniu stanu i prognozy rozwoju kapitału przedsiębiorstwa daje drugie ujęcie – analiza statyczna i dynamiczna wskaźników struktury.

Polega ona na badaniu w ujęciu statycznym i dynamicznym wskaźników struktury pasywów.

W ujęciu statycznym i dynamicznym analizie poddaje się obliczone w badanym syndromie wskaźniki udziałów (W1 – W12) – wskaźniki struktury. Oblicza się je dla głównych składników kapitału (pasywów) oraz dla pogłębienia badań również dla składników cząstkowych. Bada się np. udział cząstkowych składników takich kapitałów jak kapitał długoterminowy, kapitał krótkoterminowy, kapitał stały w kapitale własnym, a nie tylko w kapitale ogółem (pasywach).

Wstępną analizę pasywów zaczyna się przeważnie od badania relacji między kapitałem własnym a kapitałem obcym oraz jego składowymi. Pomiędzy tymi wielkościami powinna być zachowana właściwa relacja, która nie jest uniwersalna, ale zależy od wielu zewnętrznych i wewnętrznych czynników. Zauważenie ich przez analityka jest sztuką samą w sobie. Efekty diagnozy zależą od głębokiej wiedzy teoretycznej diagnozującego stan kapitału przedsiębiorstwa oraz od wiedzy praktycznej. Ogólnie jednak można stwierdzić, że wysoki rosnący udział kapitału własnego w pasywach świadczy o dużej niezależności i stabilności finansowej przedsiębiorstwa. Również jeżeli firma osiąga zadowalający poziom zysku i dynamika jego się wciąż utrzymuje na wysokim poziomie (stabilny trend) to należy ocenić jego sytuację kapitałową jako dobrą. Przy niskim poziomie zysku i przy jego trendzie spadkowym lub ponoszonych stratach wysoki stopień samofinansowania jest trudny do jednoznacznego wytłumaczenia. Jeżeli jednak przedsiębiorstwo miało możliwość zwiększenia sprzedaży, ale nie wykorzystało tego z powodu braku środków obrotowych to przypuszczalnie straciło część potencjalnego zysku. Zysk ten był możliwy do uzyskania nawet w przypadku osiągnięcia kredytu i spłacenia odsetek. Z drugiej strony wysoki i ciągle wzrastający trend udziału kapitału obcego świadczy o złej kondycji finansowej przedsiębiorstwa. Nadmierne zadłużenie i utrzymujące się przez dłuższy czas może potęgować trudności płatnicze i doprowadzić firmę do jej niewypłacalności. Jako zjawisko pozytywne w strukturze kapitału przedsiębiorstwa uznaje się szybszy wzrost kapitału (funduszy) własnych w porównaniu do dynamiki wzrostu zobowiązań. Szybszy wzrost dynamiki kapitału własnego świadczy o wzrastającej wartości majątku własnego przedsiębiorstwa (przy racjonalnym gospodarowaniu), a więc jest to objaw korzystny. Rosnący trend wielkości kredytów na inwestycje – to też objaw pozytywny – oznaczający dążenie przedsiębiorstwa do rozwoju mimo braku własnych środków i podejmowanie przez nie inwestycji o takiej efektywności, że spodziewa się ono spłacać zaciągnięty kredyt terminowo z osiągniętych zysków. Wzrost zadłużenia z tytułu kredytów obrotowych może być uzasadniony potrzebami finansowymi pod warunkiem, że nie są to kredyty przeterminowane. Pewien wzrost stanu zobowiązań może być uzasadniony wzrostem np. produkcji. Nadmierny jednak ich wzrost i utrzymywanie się trendu rosnącego przez dłuższy czas jest objawem trudności finansowych przedsiębiorstwa i powoduje zwiększenie udziału kapitałów obcych w finansowaniu działalności co nie jest pozytywnie oceniane przez dawców kapitału. Wysoki udział kapitału własnego w pasywach i utrzymujący się trend na stałym poziomie spotyka się z korzystną oceną kredytodawców. Daje gwarancję, że ryzyko związane z prowadzoną działalnością gospodarczą obciąży przede wszystkim właścicieli przedsiębiorstwa. Wraz z jego wysokością rośnie zdolność kredytowa (płatnicza) firmy, jak również niezależność mierzona swobodą podejmowania decyzji dotyczących rozwoju firmy. Z punktu widzenia przedsiębiorstwa rosnący udział kapitału obcego pozwala na rozłożenie ryzyka finansowego, jakie niesie ze sobą prowadzenie działalności gospodarczej. Z drugiej zaś strony kapitał ten jest odpowiedzialny z uwagi na finansowy efekt mnożnikowy, za wzrost fluktuacji rentowności kapitału własnego przedsiębiorstwa. Jest on oceniany przez jego właścicieli pozytywnie wówczas gdy prowadzi do jego zwrotu. Istnienie tego efektu, którego konsekwencją jest dostęp kredytodawców do zysku wygospodarowanego przy współudziale ich kapitału jest jednocześnie czynnikiem podtrzymującym ich skutecznie od decyzji prowadzących do zwiększenia zaangażowania w działalność rozwojową przedsiębiorstwa. Problem ten określany jest w literaturze i w praktyce jako dźwignia finansowa.

Zaleca się dążenie do optymalizacji poziomu zadłużenia przedsiębiorstwa. Przyjmuje się przy tym założenie o równomiernym rozłożeniu ryzyka między właścicieli przedsiębiorstwa i dawców kredytu obcego jako racjonalne. Wówczas optymalny poziom zadłużenia występuje przy 50 % udziale kapitału własnego i kapitale łącznym. Jest to reguła nie zawsze korzystna i powszechnie akceptowana. Proporcje udziału w kapitale ogółem kapitału własnego i obcego zależą od przyjętej strategii rozwoju przedsiębiorstwa.(schemat nr )

Podane wyżej uwagi dotyczące diagnozowania stanu i prognozy rozwoju kapitału przedsiębiorstwa metodą wstępnej analizy pasywów bilansu powinny być pomocne zarówno przy ocenie działalności gospodarczej przedsiębiorstwa jak również w praktycznym zarządzaniu nim.

BUDOWA SYNDROMU DIAGNOSTYCZNEGO – MAJĄTEK PRZEDSIĘBIORSTWA.

Syndrom diagnostyczny majątek przedsiębiorstwa (MZ) tworzymy z symptomów i informacji o jego majątku w różnych okresach działalności.(Formularz nr 5) Zawiera on w treści wybrane z aktywów bilansu składniki majątku (na dzień, miesiąc, rok), oraz obliczone na ich podstawie wskaźniki struktury i ich dynamikę.

Ostatnia kolumna formularza przygotowana jest do udokumentowania ogólnej oceny stanu poszczególnych składników majątku przedsiębiorstwa w diagnozowanych okresach. Ocenę lepiej (L) wpisuje się wtedy gdy wynik analizy badanego wskaźnika jest dobry. Jeżeli natomiast z informacji zawartych w formularzu dotyczącym badanego składnika majątku wynika zła jego ocena wpisujemy literę – G. Oznacza to iż stan badanego składnika majątku pogorszył się. W podsumowaniu tej kolumny – ocena L/G obliczamy sumę składników L i G, procentową ich wartość w odniesieniu do ogólnej liczby przeprowadzonych analiz (L+G). Otrzymany rezultat zaznaczamy na wykresie.

Ideę budowy syndromu diagnostycznego M oraz jego diagnozy metodą pionowej analizy aktywów bilansu przedstawia rysunek nr 2.

METODA PIONOWEJ ANALIZY AKTYWÓW BILANSU (MAPAA)DIAGNOZA – MFORMULARZ NR 5SKŁADNIKI AKTYWÓW:GRUPY – A, B, C Σ AWSKAŹNIKI STRUKTURY MAJĄTKUW1 – W11METODA PIONOWEJ ANALIZY AKTYWÓW BILANSU (MAPAA)DIAGNOZA – MFORMULARZ NR 5SKŁADNIKI AKTYWÓW:GRUPY – A, B, C Σ AWSKAŹNIKI STRUKTURY MAJĄTKUW1 – W11SYNDROM DIAGNOSTYCZNY NR 2 – MSYNDROM DIAGNOSTYCZNY NR 2 – M

Rysunek nr 2. Idea budowy syndromu diagnostycznego – majątek przedsiębiorstwa oraz jego diagnozy metodą pionowej analizy aktywów bilansu.

Wskaźniki wyposażenia przedsiębiorstwa w środki gospodarcze i ich warianty zestawień w literaturze przedmiotu można spotkać różne. Do konstrukcji syndromu diagnostycznego – majątek przedsiębiorstwa, jego diagnozy i prognozy rozwoju proponuje się przyjąć następujące ich zestawienie.

Udział trwałych składników majątku w aktywach ogółem – W1

Udział rzeczowych składników majątku w aktywach ogółem – W2

Udział niematerialnych składników majątku w aktywach ogółem – W3

Udział majątku obrotowego w aktywach ogółem – W4

Udział zapasów w aktywach ogółem – W5

Udział należności w aktywach ogółem – W6

Udział środków pieniężnych w aktywach ogółem – W7

Udział krótkoterminowych papierów wartościowych w aktywach ogółem – W8

Powyższe symptomy (wskaźniki) opisujące stan i rozwój majątku w przedsiębiorstwie w statyce i dynamice obliczamy wykorzystując dane z aktywów bilansu przedsiębiorstwa. Korzystamy przy tym z wartości zestawionych w bilansie analitycznym – (formularz nr 1C ). Wskaźniki W1 – W8 wyrażone w procentach obliczamy według następujących formuł:

MAJĄTEK TRWAŁY x 100 A

W1 = ;

AKTYWA A

RZECZOWE SKŁADNIKI MAJĄTKU x 100 A II

W2 = ;

AKTYWA A

NIEMATERIALNE SKŁADNIKI MAJĄTKU x 100 A I

W3 = ;

AKTYWA A

MAJĄTEK OBROTOWY x 100 B

W4 = ;

AKTYWA A

ZAPASY OGÓŁEM x 100 B I

W5 = ;

AKTYWA A

NALEŻNOŚCI I ROSZCZENIA X 100 B II

W6 = ;

AKTYWA A

ŚRODKI PIENIĘŻNE X 100 B IV

W7 = ;

AKTYWA A

KRÓTKOTERMINOWE PAPIERY WARTOŚCIOWE X 100 BIII

W8 = ;

AKTYWA A

Dużymi literami i rzymskimi cyframi wskazane są miejsca poszczególnych składników w aktywach bilansu.

Aktywa ogółem oznaczone literą A obliczamy jako sumę składowych

A + B + C

B. DIAGNOZA SYNDROMU DIAGNOSTYCZNEGO – MAJĄTEK PRZEDSIĘBIOSTWA METODĄ PIONOWEJ ANALIZY AKTYWÓW.

Skonstruowany syndrom diagnostyczny majątek przedsiębiorstwa przy pomocy wybranych składników aktywów bilansu i obliczonych na ich podstawie wskaźników umożliwia przeprowadzenie diagnozy stanu majątku w ujęciu dynamicznym – wybranych składników majątku oraz w ujęciu: statycznym i dynamicznym – wybranych składników struktury majątku.

W ujęciu dynamicznym wybranych składników majątku prowadzenie badań diagnostycznych majątku przedsiębiorstwa polega na wzajemnym względnym lub bezwzględnym porównaniu poszczególnych pozycji składników aktywów z dwu lub więcej okresów sprawozdawczych. Celowe jest dokonywanie porównań wieloletnich gdyż pozwalają one określić bardziej wiarygodne trendy diagnozy (prognozy) stanu majątku przedsiębiorstwa.

Z treści formularza wynika iż badaniom diagnostycznym poddawane są przede wszystkim główne składniki majątku oznaczone w aktywach bilansu dużymi literami i tylko niektóre cyframi rzymskimi. Dla bardziej szczegółowej analizy badaniom mogą również podlegać inne składniki aktywów. Określone trendy dynamiki świadczyć będą o tym czy jego wartość bezwzględna lub względna maleje czy też rośnie. Analityk (diagnostyk) musi mieć wiedzę o tym czy rosnące (malejące) trendy poszczególnych składników aktywów mają dodatnie znaczenie dla przedsiębiorstwa czy też ujemne. Powinien też poprzez analizę zjawisk towarzyszących tym trendom znaleźć odpowiedź na pytanie co jest przyczyną takiego stanu oraz jak trend można skorygować w pożądanym kierunku.

Przy diagnozowaniu stanu majątku przedsiębiorstwa lepsze rezultaty osiąga się w ujęciu drugim – poprzez statyczną i dynamiczną analizę wskaźników struktury majątku.

Przedmiotem badania w tym przypadku są przedstawione wyżej wskaźniki struktury, które obliczamy jako udział wybranych składników majątku w sumie bilansowej aktywów. Jest to badanie statyczne. Struktura aktywów zależy przede wszystkim od rodzaju prowadzonej działalności przez przedsiębiorstwo.

W przedsiębiorstwie produkcyjnym przeważa majątek trwały, a w przedsiębiorstwie handlowym powinien dominować majątek obrotowy. Jeżeli jest inaczej to jest to sygnał do przeprowadzenia szczegółowych badań innymi metodami. Obliczone wskaźniki dla diagnozowanego przedsiębiorstwa porównuje się ze wskaźnikami innych konkurencyjnych firm lub ze wskaźnikami średniobranżowymi. Informują one o dobrym lub złym wyposażeniu przedsiębiorstwa w środki gospodarcze. Analityk – musi mieć pogląd o pożądanym kierunku zmian w strukturze majątku. Wskazówek takich dostarcza analiza wskaźników produktywności majątku, a także jego wiek i stopień zużycia. W przypadku posiadania przez przedsiębiorstwo majątku nieefektywnego wskazana jest jego restrukturyzacja lub nawet sprzedaż. Wówczas zmniejszenie udziału majątku trwałego w aktywach ogółem jest zmianą pozytywną. Inna wskazówka może wynikać z analizy płynności finansowej, czyli zdolności terminowego regulowania przez firmę swoich zobowiązań. W przypadku trudności z utrzymaniem płynności w danym roku, należy w kolejnym ocenić pozytywnie wzrost majątku obrotowego w sumie aktywów ale pod warunkiem, że nie kryją się za tym wzrastające zapasy trudno zbywalnych wyrobów gotowych. Ponadto struktura majątkowa informuje nas o sposobie zaangażowania kapitału przedsiębiorstwa. W badaniu tej struktury podstawowe znaczenie mają dwa najistotniejsze wskaźniki:

wskaźnik wyposażenia przedsiębiorstwa w środki trwałe;

wskaźnik wyposażenia przedsiębiorstwa w środki obrotowe.

Udział ich pozostaje w bezpośrednim związku z kwotą osiąganych przez przedsiębiorstwo przychodów. Im większy jest udział trwałych środków majątku w jego strukturze tym mniejsza jest zdolność przedsiębiorstwa do wypracowania przychodu. Tak ogólnie zbadaną strukturę majątkową przedsiębiorstwa można poszerzyć o badanie bardziej szczegółowe dotyczące struktury wewnętrznej ważniejszych pozycji aktywów. Pozwalają one odpowiedzieć na pytania na przykład;

Jaki jest udział w majątku trwałym przedsiębiorstwa jego składników rzeczowych, wartości niematerialnych i prawnych oraz lokat finansowych;

Jaką pozycję w majątku obrotowym zajmują zapasy, należności, gotówka, krótkoterminowe papiery wartościowe.

Rozpatruje się najpierw pozycje ogólne, a potem szczegółowe. Oznacza to, że najpierw bada się zmiany w czasie wartości zmian sum składowych wskaźników oznaczone dużymi literami, a potem pozycje oznaczone cyframi rzymskimi. Taki tok rozumowania pozwala na uchwycenie zależności między zmianami całości aktywów i zmianami ich elementów składowych. Wnioskowanie na tym etapie badań musi być bardzo ostrożne, a większość spostrzeżeń należy formułować w formie hipotez podlegających dalszej analizie. Brakuje bowiem jednoznacznych wskazówek odnośnie oceny dynamiki określonych wyżej wskaźników. Wiadomo tylko, że łatwiej jest osiągnąć wysokie wskaźniki dynamiki, jeżeli miernik czasu wyjściowego jest mały. Z dużym prawdopodobieństwem można jednak stwierdzić, że pozytywnym zjawiskiem jest wzrost sumy bilansowej i spadek zapasów wyrobów gotowych.

Powszechnie przyjmuje się również, że w normalnie rozwijającym się przedsiębiorstwie wartość rzeczowego majątku trwałego powinna wzrastać w większym stopniu niż zapasy rzeczowych składników majątku obrotowego, a te z kolei w większym stopniu niż należności i roszczenia. Wzrost środków trwałych o charakterze produkcyjnym jest zjawiskiem pozytywnym, bowiem przyczynia się do powiększenia potencjału wytwórczego.. z drugiej zaś strony wysoki udział majątku trwałego, a zwłaszcza składników rzeczowych tego majątku prowadzi do usztywnienia reguł podejmowania decyzji finansowych i ogranicza płynność finansową firmy. Praktyka wskazuje iż zwiększenie udziału rzeczowych składników majątku w jego ogólnych zasobach zmniejsza zdolność przedsiębiorstwa do wypracowania przychodu. Natomiast zwiększenie rzeczowych składników majątku obrotowego (zapasów) jest uzasadnione wówczas, gdy został on spowodowany rozwojem działalności lub zmianą asortymentu produkowanych wyrobów. Nadmierny ich wzrost w stosunku do realnych potrzeb jest objawem negatywnym gdyż prowadzi do trudności finansowych firmy i świadczy o nie racjonalnym wykorzystaniu posiadanych środków gospodarczych

(z utrzymaniem zapasów łączą się określone koszty).

Wzrost należności może być uzasadniony wzrostem sprzedaży, jednak nadmierny ich wzrost jest nie korzystny ponieważ środki finansowe zamiast obsługiwać działalność firmy są zamrożone w należnościach.

Wysoki poziom środków pieniężnych można interpretować jako symptom nie umiejętności ich zagospodarowania. Również zauważono, że relatywnie wysoki udział składników rzeczowych w majątku ogółem prowadzi najczęściej do zwiększenia kosztów stałych, a więc przyczynia się do zwiększenia ryzyka operacyjnego. (dźwignia operacyjna, próg rentowności).

Reasumując. Diagnoza stanu majątku przedsiębiorstwa metodą pionowej analizy aktywów pozwala ustalić główne tendencje zmian w strukturze majątku umożliwiając tym samym uchwycenie nieprawidłowości i zagrożeń w funkcjonowaniu przedsiębiorstwa. Otrzymane wstępne wnioski stanowią punkt wyjścia do dalszej bardziej szczegółowej diagnozy, której zadaniem jest między innymi ustalenie czynników, które przyczyniły się do powstania nieprawidłowości i zagrożeń oraz sformułowanie zaleceń co do sposobu usprawnienia działalności przedsiębiorstwa i poprawy efektywności jego gospodarowania.

A. BUDOWA SYNDROMU DIAGNOSTYCZNEGO – OGÓLNEGO STANU PRZEDSIĘBIORSTWA METODĄ ANALIZY DYNAMIKI WSKAŹNIKÓW EKONOMICZNYCH.

Syndrom diagnostyczny – ogólny stan przedsiębiorstwa – OSP odwzorowują postaci uproszczonego modelu liczbowego informacje zawarte w formularzu nr 4.

Są nimi ilościowe i jakościowe dane charakteryzujące diagnozowane przedsiębiorstwo dla różnych okresów jego działalności. Przeważnie będą to wartości liczbowe dane na koniec analizowanego roku. Zebrane ilościowe informacje i obliczone wartości jakościowe w postaci wskaźników umożliwiają określenie względnych ekonomicznych wskaźników dynamiki. Tak utworzony syndrom diagnostyczny dotyczący ogólnego stanu przedsiębiorstwa stwarza warunki do przeprowadzenia wstępnych badań diagnostycznych. Pomocne są w tym przygotowane w formularzu ilościowe i jakościowe relacje między wskaźnikami dla poprawnie funkcjonującego przedsiębiorstwa. Ideę budowy syndromu diagnostycznego – OSP, oraz jego diagnozy metodą analizy dynamiki wskaźników ekonomicznych przedstawia rysunek nr 1.

DIAGNOZAMETODAANALIZYDYNAMIKIWSKAŹNIKÓWEKONOMICZ.(MADWE)ILOŚCIOWE I JAKOŚCIOWE WSKAŹNIKI EKONOMICZNE (FORMULARZ NR )MODELE ANALIZYSYNDROM DIAGNOSTYCZNYNR 1 – OSPDIAGNOZAMETODAANALIZYDYNAMIKIWSKAŹNIKÓWEKONOMICZ.(MADWE)ILOŚCIOWE I JAKOŚCIOWE WSKAŹNIKI EKONOMICZNE (FORMULARZ NR )MODELE ANALIZYSYNDROM DIAGNOSTYCZNYNR 1 – OSP

Rysunek nr 1. Idea budowy syndromu diagnostycznego – ogólny stan przedsiębiorstwa i jego diagnozy metodą analizy dynamiki wskaźników ekonomicznych

DIAGNOZA SYNDROMU OSP METODĄ ANALIZY DYNAMIKI ILOŚCIOWYCH I JAKOŚCIOWYCH WSKAŹNIKÓW EKONOMICZNYCH.

Istota metody sprowadza się do porównywania nierówności dynamiki wzrostu rzeczywistych wartości wskaźników odzwierciedlających badane przedsiębiorstwo z wartościami wskaźników w nierówności odzwierciedlającej przedsiębiorstwo modelowe.

ZYSK > PRZYCHODY > MAJĄTEK > ZATRUDNIENIELUBZn > Ps > Mp > LpZYSK > PRZYCHODY > MAJĄTEK > ZATRUDNIENIELUBZn > Ps > Mp > LpTeoria ekonomii proponuje następujący modelowy układ nierówności:

Oznacza to, że w modelowym przedsiębiorstwie w porównywalnych okresach dynamika wzrostu zysku netto powinna być wyższa od dynamiki wzrostu przychodów ze sprzedaży, a ta – wyższa od dynamiki wzrostu majątku. Najwolniej powinno wzrastać zatrudnienie. Wymagania takie należy traktować jako postulowane, ale nie w każdej fazie istnienia i warunkach funkcjonowania przedsiębiorstwa. Zysk powinien osiągać zawsze satysfakcjonujący poziom ponieważ wystąpienie straty finansowej nie jest w normalnych warunkach zjawiskiem pozytywnym. Z zasady w poprawnie rozwijającym się przedsiębiorstwie dynamika wzrostu przychodów ze sprzedaży powinna przewyższać dynamikę wzrostu majątku. Wyjątek mogą stanowić sytuację gdy spółka jest w okresie wzmożonego wysiłku inwestycyjnego, finansowanego w przeważającej części z kredytów bankowych. W tych sytuacjach zależność między tymi wskaźnikami może być odwrotna (d. Ps < d. Mp). Dynamika natomiast wzrostu majątku raczej zawsze powinna wyprzedzać dynamikę zatrudnienia.

W modelowym przedsiębiorstwie dynamika wzrostu wskaźników może być przedstawiona graficznie następująco.

Wartość symptomów

d. Zn

d. Ps

d. Mp

Lp

czas

Jeżeli nie występuje szczególna okoliczność uzasadniająca odchylenia układu rzeczywistego od układu wzorcowego (modelowego) można stwierdzić, że:

zgodność między tymi układami świadczy pozytywnie o ogólnym stanie przedsiębiorstwa, o właściwej działalności gospodarczej, o jej racjonalności i intensywnym charakterze.

niezgodność między nimi informuje o niskiej gospodarności lub nawet niegospodarności i ekstensywnym wykorzystaniu czynników handlu i usług przedsiębiorstwa.

Analizę można rozszerzyć zastępując wskaźnik dynamiki wzrostu majątku

(d Mp) wskaźnikiem dynamiki wzrostu kosztów pracy. Wówczas wzorcowy układ nierówności można przedstawić następująco:

  ZYSK > PRZYCHODY > PŁACY > ZATRUDNIENIELUBd Z n < d Ps > d Kp > d Lp  ZYSK > PRZYCHODY > PŁACY > ZATRUDNIENIELUBd Z n < d Ps > d Kp > d Lp

Nierówność d Ps > d Kp jest pozytywnie oceniana przez właścicieli przedsiębiorstwa. Świadczy ona o szybszym wzroście przychodów ze sprzedaży i wolniejszym wzroście lub nawet spadku kosztów pracy. Poglądu tego nie podzielają pracownicy, którzy zainteresowani są dokładnie odwrotną nierównością (d Ps < d Kp).

Natomiast nierówność d Kp > d Lp satysfakcjonuje pracodawców i pracowników. Świadczy o szybszym wzroście wynagrodzeń niż zatrudnienia co oznacza również zwiększenie przeciętnej płacy w przedsiębiorstwie.

Przedstawione wyżej układy nierówności dynamiki wskaźników ilościowych mogą być dalej rozwijane i przedstawione jako układ nierówności dynamiki wskaźników jakościowych, dających podstawę do dalszej diagnozy stanu efektywności gospodarowania przedsiębiorstwem.

Wykorzystując podane powyżej wartości wskaźników można określić osiem relacji ekonomicznych, w tym pięć informujących właścicieli przedsiębiorstwa o efektywności i rentowności przedsiębiorstwa.

Są nimi następujące jakościowe wskaźniki:

MpLpMpLpPrzeciętne zaangażowanie majątku na jednego zatrudnionego (przeciętny koszt stanowiska pracy, techniczne uzbrojenie pracy)Przeciętne zaangażowanie majątku na jednego zatrudnionego (przeciętny koszt stanowiska pracy, techniczne uzbrojenie pracy)

–

Ps produktywność (obrotowość) majątku

Mp

Ps produktywność (wydajność) pracy

Lp

Ps średnia płaca (przeciętny koszt pracy na jednego zatrudnionego)

Kp

Zn rentowność sprzedaży

Ps

Zn rentowność majątku

Mp

Zn rentowność pracy (zysk netto na jednego zatrudnionego)

Lp

Wskaźnik Mp / Lp jest miarą technicznego wyposażenia stanowiska pracy. Wzrost dynamiki wskaźnika świadczy o wyposażeniu pracowników w wydajniejsze maszyny o poprawie bezpieczeństwie itp. Relacja ta może być mierzona w cenach stałych lub zmiennych, ale pod warunkiem, że pozostałe składowe wskaźników będą mierzone w tej samej konwencji.

Wskaźnik Ps / Mp zwany produktywnością (obrotowością majątku) – mierzy efektywność wykorzystania majątku. Wzrost dynamiki tego wskaźnika świadczy o poprawie wykorzystania majątku i jest oceniany pozytywnie.

Iloczyn tych dwóch wskaźników tworzy wskaźnik wydajności pracy Ps / Lp.

Ps Mp Ps

= X

Lp Lp Mp

a, więc:

wydajność pracy = techniczne uzbrojenie pracy x produktywność majątku

Z podanej zależności wynika, że istnieją dwie podstawowe drogi zwiększenia wydajności:

przez lepsze wyposażenie stanowisk pracy (droga ekstensywna);

lepsze wykorzystanie majątku (droga intensywna);

Układ wzorcowy (modelowy) wymienionych wyżej wskaźników w dynamice ma postać:

WYDAJNOŚĆ PRACY > PRODUKTYWNOŚĆ MAJĄTKU > TECHNICZNE UZBROJENIELUBd. Ps / Lp > d. Ps / Mp > Mp / LpWYDAJNOŚĆ PRACY > PRODUKTYWNOŚĆ MAJĄTKU > TECHNICZNE UZBROJENIELUBd. Ps / Lp > d. Ps / Mp > Mp / Lp

WYDAJNOŚĆ PRACY > TECHNICZNE UZBROJENIE PRACY > PRODUKTYWNOŚĆ MAJĄTKULUBd. Ps / Lp > d. Mp / Lp > d. Ps / MpWYDAJNOŚĆ PRACY > TECHNICZNE UZBROJENIE PRACY > PRODUKTYWNOŚĆ MAJĄTKULUBd. Ps / Lp > d. Mp / Lp > d. Ps / MpOznacza to, że w układzie modelowym wydajność pracy powinna wzrastać szybciej niż produktywność pracy, a ta rosnąć szybciej niż wartość technicznego uzbrojenia pracy. Spełnienie tego wzorcowego układu nierówności w rzeczywistości gospodarczej zdarza się raczej rzadko. Za dobre relacje uznaje się często następujący układ:

Zaskakująca sytuacja jest wtedy gdy produktywność majątku spada mimo wzrostu technicznego uzbrojenia pracy.

Spośród trzech wskaźników rentowności w układzie wzorcowym najszybciej powinna wzrastać rentowność pracy na jednego zatrudnionego, nieco wolniej rentowność majątku, a na najwolniej rentowność sprzedaży:

RENTOWNOŚĆ PRACY > RENTOWNOŚĆ MAJĄTKU > RENTOWNOŚĆ SPRZEDAŻYLUBd. Zn / Lp > d. Zn / Mp > d. Zn / PsRENTOWNOŚĆ PRACY > RENTOWNOŚĆ MAJĄTKU > RENTOWNOŚĆ SPRZEDAŻYLUBd. Zn / Lp > d. Zn / Mp > d. Zn / Ps

Wzorcowy układ nierówności można zapisać również w postaci bogatszej w informacje.

RENTOWN. PRACY > WYDAJ. PRACY > PRODUKTYW. MAJĄTKU > TECH. UZBR. PRACYLUBd. Zn / Lp > d. Ps / Lp > d. Ps / Mp > d. Mp / LpRENTOWN. PRACY > WYDAJ. PRACY > PRODUKTYW. MAJĄTKU > TECH. UZBR. PRACYLUBd. Zn / Lp > d. Ps / Lp > d. Ps / Mp > d. Mp / Lp

Reasumując metoda diagnozy ogólnego stanu przedsiębiorstwa drogą analizy wyników porównań dynamiki wzrostu wskaźników w układzie rzeczywistym z dynamiką wzrostu wskaźników w układzie modelowym pozwala w łatwy sposób, i pracooszczędny ocenić przejawy gospodarności i niegospodarności przedsiębiorstwa oraz ocenić charakter jej rozwoju. (czy jest on intensywny czy ekstensywny)

Pozwala również na syntetyczną ocenę działalności gospodarczej przedsiębiorstwa wskazując obszary, które należy zbadać metodami bardziej dokładniejszymi, w celu osiągnięcia pełnej informacji o rzeczywistych dokonaniach przedsiębiorstwa.

Z drugiej strony należy pamiętać iż prezentowaną diagnozą stanu przedsiębiorstwa , przedstawioną metodą należy do bardzo ogólnych, ponieważ układy nierówności odwzorowują rzeczywistość w sposób uproszczony.

Bardzo często występujące zjawiska gospodarcze nie zawsze dają się dokładnie określić przez wskaźniki ekonomiczne.

Budowa syndromu diagnostycznego – ogólny stan przedsiębiorstwa oraz opisana metoda diagnozy zostały praktycznie wykorzystane do diagnozy ogólnego stanu MEDCOM S.A. w rozdziale 4.

Diagnoza stanu i rozwoju przedsiębiorstwa wymaga opracowania wiarygodnego syndromu diagnostycznego spółki. Stąd też opracowany syndrom diagnostyczny przedsiębiorstwa powinien być odwzorowany przy pomocy takich symptomów, które zawierałyby charakterystykę procesów zachodzących w jego działalności gospodarczej.

Przedsiębiorstwo na przykładzie MEDCOM S.A. jako główny syndrom diagnostyczny zostało już częściowo odwzorowane przy pomocy danych liczbowych zawartych w obowiązującym sprawozdaniach finansowych, sporządzonych dla trzech okresów sprawozdawczych opracowanych na 31 – 12 – 1999 r., 2000 r., 2001 r.

W bazie syndromu diagnostycznego jakim jest spółka zostały zgromadzone dane z trzech bilansów oraz dwóch rachunków wyników i rachunku przepływów (schemat nr 6). Ponadto każde sprawozdanie zawiera informacje dodatkowe z ksiąg rachunkowych przedsiębiorstwa.

Utworzona baza danych zawierająca informacje z różnych okresów działalności przedsiębiorstwa, oraz obliczone na ich podstawie wskaźniki umożliwia po przez stosowne ich pogrupowanie tworzenie cząstkowych syndromów diagnostycznych i przeprowadzenie na ich podstawie cząstkowych diagnoz.

Cząstkowe syndromy diagnostyczne i ich zbadanie metodami analizy ekonomicznej umożliwiają po przez syntezę wyników ustalić obraz stanu i rozwoju przedsiębiorstwa w tym również jego efektywność działalności gospodarczej.

W głównym syndromie diagnostycznym, którym jest przedsiębiorstwo i jego działalność gospodarcza wyróżniono (schemat nr 2) czternaście cząstkowych syndromów diagnostycznych dla czternastu interesujących nas obszarów. Każdemu syndromowi diagnostycznemu wybranego obszaru działalności gospodarczej przedsiębiorstwa przyporządkowano stosowną metodę analizy ekonomicznej przy pomocy, której każdy wytypowany syndrom diagnostyczny może być zdiagnozowany.

Lista syndromów diagnostycznych zawiera tylko te, które można stosunkowo łatwo odwzorować przy pomocy symptomów opisanych w literaturze przedmiotu oraz te syndromy, które można zdiagnozować znanymi metodami analizy ekonomicznej. Dzięki takiemu podejściu metodologicznemu można uzyskać wystarczająco dokładny obraz diagnozowanego przedsiębiorstwa przez znalezienie odpowiedzi na następujące główne pytania:

Jaki jest ogólny stan przedsiębiorstwa oraz ogólna prognoza jego rozwoju?

Jaki jest stan majątku przedsiębiorstwa i perspektywa jego dalszego rozwoju?

Jaki jest stan kapitału przedsiębiorstwa oraz kierunki jego rozwoju?

Jaki jest stan finansowania majątku przedsiębiorstwa kapitałami

własnymi i obcymi oraz perspektywa tego stanu na najbliższe lata?

Jaka jest efektywność działalności gospodarczej przedsiębiorstwa w świetle wypracowanych zysków, wielkości sprzedaży i ponoszonych kosztów?

Jaka jest aktualna sytuacja finansowa i dochodowa przedsiębiorstwa oraz prognoza jej rozwoju?

Jaka jest aktualnie płynność finansowa przedsiębiorstwa oraz możliwe trendy jej rozwoju na najbliższe lata?

Jaki jest stan zadłużenia przedsiębiorstwa i jego wpływ na dalszy rozwój działalności gospodarczej przedsiębiorstwa?

Jaka jest aktualnie rentowność przedsiębiorstwa oraz prognoza utrzymania tego stanu na najbliższe lata?

Jaka jest sprawność finansowania przedsiębiorstwa oraz trendy jej utrzymania na najbliższe lata?

Jaka jest ogólna wartość przedsiębiorstwa na rynku wyrażona w akcjach i jaki jest spodziewany trend utrzymania ich wartości na najbliższe lata?

Jaki jest próg rentowności przedsiębiorstwa i prognoza utrzymania tego stanu w najbliższym okresie?

Jaki jest stan aktualny przepływów pieniężnych oraz trendy ich rozwoju na najbliższe lata?

Oczywiście są to tylko główne pytania nas interesujące przy diagnozie stanu i rozwoju przedsiębiorstwa. Każda odpowiedź jest syntezą cząstkowych wyników badań i cząstkowych odpowiedzi na szereg pytań mniejszej rangi, ale bardzo istotnych w podejmowaniu decyzji gospodarczych dotyczących działalności całego przedsiębiorstwa.

Aby znaleźć poprawną, uzasadnioną merytorycznie odpowiedź na sformułowane wyżej czternaście głównych pytań i te cząstkowe, które zostaną wyeksponowane w toku uszczególnienia opisu podjętego w pracy problemu badawczego należy zbudować (skonstruować) czternaście stosownych syndromów diagnostycznych. Każdy skonstruowany syndrom diagnostyczny zostanie opisany przy pomocy stosownie dobrane do diagnozowanego obszaru informacje ze sprawozdań finansowych oraz przez obliczane na ich podstawie wskaźniki.

Na potrzeby podjętej pracy skonstruowane zostały następujące cząstkowe syndromy diagnostyczne odwzorowujące główny syndrom diagnostyczny jakim jest przedsiębiorstwo i jego działalność gospodarcza:

ogólny stan przedsiębiorstwa (OSP);

majątek przedsiębiorstwa (M);

kapitał przedsiębiorstwa (K);

finansowanie majątku przedsiębiorstwa (F);

efektywność działalności gospodarczej przedsiębiorstwa (EDG);

upadłość przedsiębiorstwa (U);

płynność finansowa przedsiębiorstwa (P);

zadłużenie przedsiębiorstwa (Z);

rentowność przedsiębiorstwa ( R );

sprawność funkcjonowania przedsiębiorstwa (S);

wartość rynkowa przedsiębiorstwa (WA);

próg rentowności przedsiębiorstwa (PR);

przepływy finansowe przedsiębiorstwa (PŁ).

W celu uzyskania odpowiedzi na sformułowane wyżej pytania, wymienione wyżej cząstkowe syndromy diagnostyczne muszą być poddane analizie – badaniu diagnostycznemu.

Nauka wypracowała różne metody badań diagnostycznych np. gospodarcze gry symulacyjne, eksperymenty na rzeczywistych przedsiębiorstwach, badania przedsiębiorstw na jej modelach symulacyjnych. W niniejszej pracy podjęto próbę zastosowania do badań diagnostycznych metody analizy ekonomicznej.

Zaproponowane metody analizy ekonomicznej zostały dobrane tak by merytorycznie obejmowały swoim zasięgiem problemy ekonomiczne odwzorowane w cząstkowych syndromach diagnostycznych (1 – 14)

Do diagnozowania ich stanu i rozwoju, a w rezultacie do zdiagnozowania głównego syndromu diagnostycznego jakim jest przedsiębiorstwo i jego działalność gospodarcza proponuje się następujące czternaście metod analizy ekonomicznej:

metoda analizy dynamiki podstawowych wskaźników ekonomicznych (MADWE);

metoda pionowej analizy aktywów bilansu (MPAA);

metoda pionowej analizy pasywów bilansu (MPAP);

metoda poziomej analizy bilansu (MPAB);

metoda analizy rachunku wyników;

metoda analizy sytuacji finansowej i dochodowej przedsiębiorstwa wskaźnikami testu szybkiego (MAWTS)

metoda analizy upadłości przedsiębiorstwa wskaźnikami testu upadłościowego (MAWTU);

metoda analizy wskaźników zadłużenia przedsiębiorstwa (MAWZ);

metoda analizy wskaźników rentowności przedsiębiorstwa (MAWR);

metoda analizy wskaźników płynności finansowej przedsiębiorstwa (MAWP);

metoda analizy wskaźników sprawności funkcjonowania przedsiębiorstw (MAWS);

metoda analizy wskaźników wartości akcji przedsiębiorstwa (MAWWA);

metoda analizy progu rentowności przedsiębiorstwa (MAPR);

metoda analizy rachunku przepływów (MARP).

Zastosowane do diagnozowania stanu i rozwoju syndromów diagnostycznych metody analizy ekonomicznej z punktu widzenia szczegółowości analizowanych procesów i zjawisk odzwierciedlanych w syndromach diagnostycznych podzielono na dwie grupy:

grupę metod diagnozy wstępnej (1 – 7)

grupę metod diagnozy szczegółowej (8 – 14)

Niniejszy rozdział pracy zostanie poświęcony omówieniu pierwszej grupy z tych metod analizy ekonomicznej pod kątem ich zastosowania do diagnozowania cząstkowych syndromów diagnostycznych.

Opisany zostanie sposób konstruowania syndromów diagnostycznych w oparciu o informacje z bilansu, rachunku wyników, rachunku przepływów oraz obliczone na ich podstawie wskaźników. Ponadto każdy zbudowany syndrom diagnostyczny zostanie zdiagnozowany stosowna metodą analizy ekonomicznej.

Syndromy diagnostyczne 8 – 14 oraz metody ich diagnozowania ze względu na ograniczaną pojemność pracy i jej merytoryczny zakres nie będą wchodziły w zakres rozważań.

Sprawozdanie z przepływów środków pieniężnych pozostaje w ścisłym związku z bilansem i rachunkiem wyników opracowywanych przez MEDCOM S.A. Jest sporządzany częściowo na podstawie danych w nich zawartych, częściowo w oparciu o dodatkowe informacje z ewidencji księgowej.

Celem sprawozdania z przepływu środków pieniężnych jest wskazanie przyczyn zmian sytuacji finansowej MEDCOM S.A., czego nie podaje bilans ani rachunek wyników. Jest ono użyteczne zwłaszcza dla potrzeb wewnętrznych spółki jako czynnik wspomagający zarządzanie, planowanie i kontrolę. Jego analiza daje pogląd na rezultaty prowadzonej polityki finansowej, ułatwia sporządzanie planów finansowych w dostosowaniu do założeń strategii rozwojowej spółki, a także pozwala na późniejszą kontrolę ich realizacji. Dla użytkowników zewnętrznych nawet uproszczona forma sprawozdania umożliwia ocenę kwot, terminowości, niepewności przyszłych wpływów gotówkowych, a więc ocenę możliwości zdobycia przez spółkę wystarczających zasobów gotówkowych na pokrycie jej zobowiązań, na inwestycje oraz wypłaty dywidend.

Ustawa o rachunkowości określa nowy wzór sprawozdania z przepływów środków pieniężnych (formularz nr 3A). Zgodnie z tym wzorem przepływy kwalifikowane są według trzech rodzajów działalności:

przepływy z działalności operacyjnej – obejmują one głównie transakcje gotówkowe, brane pod uwagę przy ustalaniu zysku ze sprzedaży oraz zmiany w bieżących aktywach i pasywach;

przepływy z działalności inwestycyjnej – w ich skład wchodzą zwłaszcza wpływy i płatności związane z nabywaniem i sprzedażą składników majątku trwałego, udzielaniem pożyczek, otrzymywaniem dywidend i odsetek;

przepływy z działalności finansowej – obejmują przede wszystkim wpływy i wydatki związane z powiększaniem kapitału własnego i płatnością dywidend na rzecz właścicieli oraz zaciąganiem kredytów i pożyczek oraz ich obsługą.

Grupowanie przepływów według działalności operacyjnej, inwestycyjnej i finansowej umożliwia charakterystykę realizacji i struktury wewnątrz poszczególnych rodzajów działalności oraz między nimi, a także pozwala na ocenę ich powiązań z wynikiem finansowym netto. Na tej podstawie inwestorzy i wierzyciele mogą dokładniej oceniać płynność finansową i wypłacalność MEDCOM S.A.

Sprawozdanie z przepływów środków pieniężnych przedstawia obraz strumieni gotówkowych poprzez wskazanie źródeł pochodzenia zasobów gotówkowych (wpływy gotówkowe) oraz ich wykorzystanie (wydatki gotówkowe). Różnica między wpływami i wydatkami stanowi zmianę stanu gotówki, która dodana do gotówki początkowej daje gotówkę na koniec okresu sprawozdawczego spółki.

Centralne miejsce w rachunku wyników zajmuje zestawienie nadwyżek finansowych netto (środki pieniężne netto) rozumiane jako różnica między wpływami i wydatkami. Nadwyżka finansowa netto powszechnie określana jest mianem cash flow.

Biorąc pod uwagę różnego rodzaju korekty wyniku finansowego na poziomie operacyjnym, a także potrzebę uwzględniania wpływu na wynik finansowy rezultatów działalności inwestycyjnej uzasadniony jest wielostopniowy rachunek cash flow, a nie jako suma zysku netto i amortyzacji. Taka konstrukcja cash flow ma charakter bardziej uniwersalny może objąć całokształt zdarzeń tworzących komponenty strumieni płatniczych czy finansowych.

Cash flow może spełniać również funkcję miernika sterującego przy podejmowaniu decyzji finansowych w MEDCOM S.A. dostarczając informacji o kształtowaniu się strumieni płatniczych i finansowych spółki. Cahs flow uznawany jest za jeden z podstawowych mierników równowagi finansowej w spółce. Dodatnia nadwyżka finansowa netto sprzyja niewątpliwie umacnianiu równowagi finansowej z kolei ujemna wskazuje na groźbę destabilizacji finansowej. Określenie i analiza cash flow pozwalają na pełniejszą charakterystykę sytuacji finansowej i gospodarczej działalności spółki, co ma szczególne znaczenie zwłaszcza przy ocenie jej zdolności płatniczej. Posługiwanie się cash flow umożliwia wyeksponowanie tych aspektów, które są niemożliwe do uchwycenia na podstawie bilansu i rachunku wyników.

Istotne jest określenie nadwyżki finansowej odnoszącej się do działalności operacyjnej, przy założeniu, że punktem wyjścia jest wynik finansowy netto. Przy liczeniu wyniku netto trzeba odejść od zasady memoriałowej (tzn. rejestracji dochodów i kosztów w chwili dokumentowania transakcji i przejść do zasady kasowej (tzn. uwzględnia gotówkowych wpływów i wydatków w danym okresie). Ponadto niektóre wydatki i wpływy nie generują gotówki ani nie wymagają jej wydatkowania. Wreszcie wykluczyć należy transakcje związane z działalnością inwestycyjną lub finansową.

W dalszej kolejności wyraźnie należy rozgraniczyć przepływy odnosząc się do działalności inwestycyjnej oraz finansowej tak aby nie były klasyfikowane zgodnie z naturą odmiennych transakcji. W MEDCOM S.A. rachunek przepływów jest sporządzany metodą pośrednią. Punktem wyjścia jest zysk i strat netto, a więc ostateczny wynik rachunku zysku i strat, który jest stopniowo korygowany w celu ustalenia kwot nadwyżek finansowych netto (są stosowane inne ujęcia przepływów np. opartej na metodzie bezpośredniej). W tym przypadku zestawia się oddzielnie źródła środków pieniężnych i oddzielnie wykorzystanie środków pieniężnych – każdorazowo w podziale na poszczególne rodzaje działalności. Nadwyżkę pieniężną w tej metodzie określa się w końcowej części sprawozdania jako różnicę między sumą źródeł gotówki i suma wykorzystania gotówki.

W praktyce znaczne największym powodzeniem cieszy się metoda pośrednia (w tym również w MEDCOM S.A.) Ma ona następujące zalety:

w jednym dokumencie zawiera informacje o istniejących zmianach w bilansie oraz o czynnikach kształtujących wynik finansowy;

pozwala na identyfikację wpływów i wydatków pieniężnych z punktu widzenia przedmiotowego (rzeczowego).

Słabą jednak stroną metody pośredniej jest jej złożoność i mała czytelność dla osób „niewtajemniczonych”.

Ze względu na skomplikowanie rachunku przepływów stosuje się kilka wzorów różniących się stopniem szczególności i dokładności.

W najbardziej uproszczonym ujęciu przepływ pieniężny jest identyfikowany z sumą wyniku finansowego i amortyzacji. W takim ujęciu w MEDCOM S.A. jest on stosowany w rachunku opłacalności projektów inwestycyjnych. W związku z tym, że wszystkie dane w tym rachunku mają charakter prognostyczny i dotyczą dłuższego okresu czasu, upraszczanie zestawień danych do prognozy przepływów pieniężnych jest możliwe do zaakceptowania. (formularz nr 3B). Zastosowanie skomplikowanej metody dokładnego prognozowania wszystkich elementów wpływających na przepływ pieniężny netto jest w tym przypadku absolutnie niepotrzebne.

W bardziej rozwiniętym ujęciu przepływ pieniężny netto definiowany jest jako suma wyniku finansowego, przyszłych rezerw tworzonych z zysku oraz innych kosztów pieniężnych nie będących wydatkami. Takie ujęcie też jeszcze nie jest kompletne, ponieważ nie uwzględnia korekt dotyczących przychodów nie pieniężnych (nie będących wpływami).

W standardowym ujęciu pełną formułę rachunku przepływów pieniężnych przedstawia następujący układ:

przepływy pieniężne netto z działalności operacyjnej;

przepływy pieniężne netto z działalności inwestycyjnej

przepływy pieniężne netto z działalności finansowej

zmiana stanu środków pieniężnych w roku obrotowym (poz. 1+ poz. 2 + poz. 3);

Środki pieniężne na początku roku obrotowego;

Środki pieniężne na koniec roku obrotowego (poz. 5 + poz. 6).

Uproszczony schemat rachunku przepływów pieniężnych prezentuje formularz 3C

Formularz nr 3C

UPROSZCZONY WZÓR RACHUNKU PRZEPŁYWÓW

R – rachunek wyników

B – bilans

U – informacje uzupełniające

Rachunek przepływów pieniężnych według powyższego schematu jest łatwy do sporządzenia i czytelny dla odbiorców. Nie pozwala on jednak na precyzyjne odróżnienie przepływów w trzech rodzajach działalności. W takiej formie może być jednak prowadzonych w małych firmach.

W MEDCOM S.A. zgodnie z ustawą o rachunkowości z 1994 r. rachunek przepływów prowadzony jest rozwinięty wzór rachunku przepływów pieniężnych – formularz nr 3A.