Pisanie analiz finansowych, analiz ekonomicznych - prace z analizami

A. BUDOWA SYNDROMU DIAGNOSTYCZNEGO – FINANSOWANIE MAJĄTKU PRZEDSIĘBIORSTWA

Syndrom diagnostyczny – finansowanie majątku przedsiębiorstwa (FM) kapitałami własnymi i obcymi konstruujemy z wybranych wartości składników aktywów i pasywów bilansu przedsiębiorstwa oraz obliczonych na ich podstawie wskaźników struktury składników majątkowo – kapitałowych. Do konstrukcji syndromu FM z aktywów bilansu przedsiębiorstwa korzystamy z wartości następujących składników:

Majątek trwały – MT;

Majątek obrotowy – MO;

Aktywa ogółem – A;

Natomiast z pasywów takich jak:

Kapitał własny – KW;

Zobowiązania długoterminowe – ZD;

Zobowiązania krótkoterminowe – ZK;

Pasywa ogółem – P.

Ponadto obliczamy na ich podstawie dodatkowe składniki finansowania majątku takie jak:

KS = KW + ZD – nazywane kapitałem stałym;

KO = KS – (MT – Od) – nazywane kapitałem obrotowym

lub KO = – ZK – nazywane kapitałem pracującym

gdzie Od – odsetki od kapitału długoterminowego za okres jednego roku sprawozdawczego.

Ponadto na podstawie wymienionych wyżej ilościowych bezwzględnych składników bilansu, konstruowany syndrom diagnostyczny jest wzbogacony o sześć jakościowych względnych wskaźników ekonomicznych.

Ich nazwę oraz sposób obliczania przedstawione zostały w formularzu nr 7.

Ideę budowy syndromu diagnostycznego FM oraz jego diagnozy metodą poziomej analizy bilansu przedstawia rysunek nr 4.

METODAPOZIOMEJANALIZYBILANSU(MPAB)FORMULARZ NR 7SKŁADNIKI BILANSU:MT, MO, A, KW,ZD, ZK, P, KS, KOWSKAŹNIKI STRUKTURYKAPITAŁOWO – MAJĄTKOWEJW1 – W6SYNDROM DIAGNOSTYCZNY NR 4 – FMDIAGNOZA – FMETODAPOZIOMEJANALIZYBILANSU(MPAB)FORMULARZ NR 7SKŁADNIKI BILANSU:MT, MO, A, KW,ZD, ZK, P, KS, KOWSKAŹNIKI STRUKTURYKAPITAŁOWO – MAJĄTKOWEJW1 – W6SYNDROM DIAGNOSTYCZNY NR 4 – FMDIAGNOZA – F

Rysunek nr 4 :Idea budowy syndromu diagnostycznego – finansowanie majątku przedsiębiorstwa oraz jego diagnoza metodą poziomej analizy bilansu.

Jak widać z rysunku wnętrze syndromu diagnostycznego tworzą stosownie dobrane składniki bilansu, obliczane na ich bazie dodatkowe składniki majątku KS i KO oraz wskaźniki struktury kapitałowo – majątkowej. Rysunek również informuje, że w wyniku przeprowadzenia badania syndromu FM metodą poziomej analizy bilansu otrzymujemy diagnozę stanu finansowania przedsiębiorstwa.

B. DIAGNOZA SYNDROMU DIAGNOSTYCZNEGO – FINANSOWANIE PRZEDSIĘBIORSTWA METODĄ POZIOMEJ ANALIZY BILANSU.

Przedmiotem badania syndromu diagnostycznego – finansowanie majątku przedsiębiorstwa (FM) metodą poziomej analizy bilansu (MPAB są powiązane, a pomiędzy pozycjami aktywów i pasywów, pozwalające na dokonanie oceny struktury kapitałowo – majątkowej przedsiębiorstwa.

Punktem wyjścia w diagnozowaniu syndromu – FM jest wypełnienie formularza nr 7 danymi z bilansu przedsiębiorstwa, obliczenie na ich podstawie wartości pomocniczych KW, KS i KO oraz wskaźników struktury kapitałowo – majątkowej W1 W6. Przy czym wartości wskaźników mogą być obliczone w procentach lub liczbach wskazujących krotność udziału wartości jednego składnika w drugim.

Każdy z tych składników jest nośnikiem informacji o syndromie diagnostycznym. Wartość określonych wskaźników informuje diagnostyka o stanie równowagi ekonomicznej po między majątkiem i kapitałami jego finansowania jak również o strategii realizowanej przez przedsiębiorstwo.

Wskaźnik pokrycia majątku trwałego (MT) kapitałami własnymi (KW) – W1 obliczamy na podstawie formuły:

KW

W1 =

MT

Informuje on nas w jakim stopniu majątek trwały jest finansowany przez kapitał własny. Jeżeli wartość:

KW

0,5 < W1 = < 1,0

MT

to oznacza, że finansowanie majątku trwałego kapitałem własnym jest poprawne (złota reguła bilansowa).

Trwałe składniki majątku przedsiębiorstwa powinny być finansowane z kapitału własnego, ponieważ ta właśnie część majątku jak również kapitału własnego jest do dyspozycji przedsiębiorstwa na dłuższy czas. Nie właściwe angażowanie kapitałów własnych w finansowanie składników majątku trwałego jest zbyt ryzykowne ponieważ zaangażowane w ten sposób środki finansowe są zamrożone przez długi okres czasu. Ich odzyskiwanie odbywa się za pośrednictwem amortyzacji w drodze sprzedaży udziałów akcji, obligacji ewentualnie w miarę zwrotu udziałowych pożyczek długoterminowych. W celu zachowania równowagi finansowej niezbędne jest więc stosowne pokrycie majątku trwałego stabilnymi środkami finansowania nie wymagającymi szybkiego zwrotu. Funkcję taką spełnia kapitał stały (KS), który może być wykorzystywany przez firmę gdy na pokrycie majątku trwałego (MT) brakuje kapitału własnego. Wskaźnikiem regulującym poprawne finansowanie majątku przedsiębiorstwa jest W2:

KS

W2 = > 1,0

MT

Pełne pokrycie majątku trwałego kapitałami długoterminowymi (KW i ZD) – oznacza spełnienie warunku złotej reguły finansowej sprzyja ona redukcji ryzyka finansowego. Nie pełne pokrycie stwarza natomiast sytuację ciągłego zagrożenia płynności finansowej przedsiębiorstwa. Finansowanie majątku trwałego tylko krótkoterminowymi kapitałami obcymi nawet w niewielkim zakresie jest bardzo ryzykowne ponieważ wymaga stałego, częstego odnawiania zobowiązań i w nie sprzyjających dla przedsiębiorstwa okolicznościach mogą powstać trudności w pozyskaniu środków finansowych. Przedsiębiorstwo może stracić płynność finansową. Pojawia się wówczas perspektywa zlikwidowania części trwałych składników majątkowych. Pozbywanie się jednak rzeczowych składników majątku trwałego stwarza niebezpieczeństwo naruszenia podstaw działalności operacyjnej przedsiębiorstwa.

Biorąc pod uwagę fakt iż kapitał stały obejmuje fundusze własne oraz fundusze obce długoterminowe bardzo istotne jest w jakim stopniu majątek trwały finansowany jest kapitałem własnym a jakim kapitałem obcym. Do tej relacji szczególną uwagę przywiązują dawcy długoterminowego kapitału obcego. Kapitał własny spełnia funkcję gwarancyjną kredytodawcy. Są oni skłonni udostępnić swoje kapitały co najwyżej do wysokości równej wartości kapitału własnego. Wymusza to aby W2 spełniał warunek W2 > 0,5. spełnienie tego warunku tak aby było W2 na poziomie 0,5 oznacza, że majątek trwały w połowie będzie finansowany kapitałem własnym a w połowie długoterminowym kapitałem obcym. Górną granicę tej relacji wyznacza sytuacja, gdy majątek trwały w całości znajduje pokrycie w kapitale własnym Wówczas W2 = 1. Utrzymanie wartości tego wskaźnika w przedziale zmienności [0,5 – 1,0] ogranicza ryzyko utraty płynności związanej z brakiem gwarancji ciągłego dostępu do określonej linii kredytowej. Sprzyja to również angażowaniu się przedsiębiorstwa w finansowanie nie tylko środków trwałych, lecz również obrotowych środków majątku, co dodatkowo stabilizuje płynność krótkoterminową. Relacja 0,5 ≤ W2 ≤ 1,0 warunkuje stan złotej reguły bankowej.

Opisane dwie relacje charakteryzujące poziomą strukturę bilansu odnoszą się do płynności długoterminowej. Dla utrzymania równowagi finansowej przedsiębiorstwa nie mniej istotne jest zachowanie płynności krótkoterminowej (bieżącej). Łączy się to z finansowaniem składników majątku obrotowego. Podstawowym źródłem finansowania majątku obrotowego są kapitały krótkoterminowe (krótkoterminowe kredyty bankowe, pożyczki, bony komercyjne, oraz zobowiązania bieżące).

Jeżeli zobowiązania krótkoterminowe (ZK) w pełni pokrywają majątek obrotowy (MO) wówczas zachowana jest złota reguła bilansowa w stosunku do obrotowych składników majątku przedsiębiorstwa. Oznacza to, że:

ZK

W3 = = 1

MO

Jeżeli W3 jest większe od jedności to stan taki pozytywnie jest przyjmowany przez wierzycieli i kredytodawców. Powszechnie uważa się iż W3 powinien kształtować się w granicach 1 ≤W3 < 2.

Oznacza to wówczas dodatnią różnicę miedzy kapitałem stałym a majątkiem trwałym (rysunek nr ).

MTMOZKKS = KW+ZDMTMOZKKS = KW+ZD

MT < KS

+ KO+ KO

MO > ZKMO > ZK

i, że część kapitał długoterminowych pozostaje do ciągłej dyspozycji przedsiębiorstwa i służy finansowaniu środków obrotowych. Przy czym kapitał obrotowy może być:

W pełni kapitałem własnym;

Sumą części kapitału własnego i zobowiązań długoterminowych;

Kapitałem obcym – pochodzącym z kredytów i pożyczek długoterminowych.

Przypadek pierwszy wskazuje na mocne podstawy finansowe przedsiębiorstwa.

Drugi przypadek najczęściej występujący należy rozpatrywać w kontekście kosztu kredytu i rentowności kapitału stałego. Jeżeli rentowność kapitału stałego jest wyższa od stopy procentowej kredytu długoterminowego sytuacja dla przedsiębiorstwa jest korzystna jeżeli odwrotnie sytuacja finansowa przedsiębiorstwa może być zagrożona.

Przypadek trzeci – raczej teoretyczny wskazuje z dużym prawdopodobieństwem na złą sytuację finansową przedsiębiorstwa.

W przypadku gdy: MT > KS i MO < ZK, wartość kapitału obrotowego jest ujemna (rysunek nr )

MOMTZKKS = KW+ZD- KOMOMTZKKS = KW+ZD- KO

MT > KS

MO < ZK

Części środków trwałych (MT) musi być finansowana zobowiązaniami krótkoterminowymi. Sytuacja taka występująca w przedsiębiorstwie wskazuje na duże trudności finansowe. Nie ma jednak podstaw aby jednoznacznie wystawić takiej działalności gospodarczej przedsiębiorstwa negatywną ocenę. Może to świadczyć, że przedsiębiorstwa zwlekają z regulowaniem swoich zobowiązań a starają się możliwie szybko odbierać swoje należności. w ten sposób można uzyskać nadwyżkę finansową, z której mogą być finansowane środki trwałe. Powodzenie jednak takiego przedsięwzięcia zależy od dostawców i odbiorców. Warunkiem koniecznym jest aby dostawcy cierpliwie czekali na zapłatę a odbiorcy bez zwłoki płacili za zakupione produkty. Zwłoka może być jednak bardzo kosztowna jeżeli wierzyciele zażądają karnych odsetek.

W praktyce jednak mamy do czynienia z sytuacją gdy część środków obrotowych finansowana jest kapitałem stałym – nadwyżka wartości kapitału stałego nad wartością majątku trwałego. Ta część kapitału stałego, która finansuje środki obrotowe określana jest mianem kapitału obrotowego netto. Im większy jest kapitał pracujący tym mniejsze jest ryzyko wynikające z uruchomienia części środków obrotowych (zapasów, należności) lub też wynikających ze strat związanych z tymi środkami. Decyduje o tym większość udziału kapitału obrotowego (KO) w majątku obrotowym (MO), a więc składnik W6, który możemy określić w procentach z zależności:

KO

W6 % = x 100%

MO

oraz wskaźnik W4, który obliczamy z formuły:

KW

0,3 < W4 = < 0,75

MT + MO

Wyraża on strukturę kapitałową przedsiębiorstwa i informuje o stopniu finansowania majątku kapitałem własnym. W miarę zwiększania zobowiązań w pasywach przedsiębiorstwa rośnie ryzyko w zakresie zdolności płatniczej. Kredytodawcy, wierzyciele i potencjalni inwestorzy akceptują poziom zadłużenia tylko w określonych granicach. Trudno wyobrazić sobie przedsiębiorstwo w całości finansowane kapitałem obcym, podobnie jak w normalnie funkcjonującej gospodarce rzadko spotyka się przedsiębiorstwa, których działalność opiera się tylko na kapitałach własnych. Nawet małe podmioty gospodarcze korzystają z kredytu kupieckiego. W zależności od strategii przyjętej przez przedsiębiorstwo można wyznaczyć przedziały zadłużenia. Najlepiej gdy KW : KO = 1:1. Górną granicę zadłużenia, którą mogą zaakceptować kredytodawcy to KW : KO = 1:2, a więc do 70% wartości pasywów. Jako dolną granicę zadłużenia można uznać relację KW : KO = 3:1, co oznacza, że udział zobowiązań w finansowaniu przedsiębiorstwa wynosi ¼. Poniżej tej granice można mówić o bardzo małym zainteresowaniu przedsiębiorstwa korzystaniem z kapitału obcego.

Wskaźnik W5 – udział kapitału obrotowego (KO) w finansowaniu majątku (M= MT + MO) określamy z zależności:

KO

W 5% = x 100%

M

Informuje on diagnostę w jakim stopniu majątek przedsiębiorstwa jest zasilany przez kapitał obrotowy. To znaczy jaka część kapitału stałego zmniejszonego o wartość majątku trwałego i odsetek od kapitału długoterminowego finansuje majątek przedsiębiorstwa, co możemy zapisać:

KS – (MT – Od)

W5 % = x 100%

M

Jak widać z formuły należy dążyć do takiej wartości W5 aby można było przy zaciągniętych długach i spłacanych odsetkach prowadzić racjonalną gospodarkę finansową przedsiębiorstwa.

Przedstawiony komentarz do obliczonych wskaźników W1 – W6 jedynie częściowo tylko wychodzi naprzeciw diagnostom, którzy postawi sobie za cel zdiagnozowanie stanu finansowania majątku przedsiębiorstwa jego kapitałami.

Przedstawiony stan wiedzy dostępny w literaturze przedmiotu wymaga dużego doświadczenia w pracy diagnostycznej i głębokiej wiedzy o procesach ekonomiczno – finansowych zachodzących w diagnozowanym przedsiębiorstwie.

Wykorzystanie przedstawionego materiału wspomagającego diagnostę zapewnia dużą swobodę w interpretowaniu przedstawionych wskaźników i wyciągania wniosków co do stanu równowagi ekonomiczno – finansowej przedsiębiorstwa.

Schemat nr Schemat nr

STRUKTURA MAJĄTKOWO – KAPITAŁOWA PRZY RÓŻNYCH RODZAJACH STRATEGII FINANSOWEJ PRZEDSIĘBIORSTWA (PRZYKŁAD)

STRATEGIA UMIARKOWANA

MT = 120MT = 120KS = 150KP = 30KS = 150KP = 30KW = 100KW = 100

MO = 80MO = 80ZD = 50ZD = 50

ZK = 40ZK = 40

STRATEGIA AGRESYWNA

KS = 120KS = 120KW = 40KW = 40MT = 120MT = 120

ZD = 80ZD = 80

ZK = 40ZK = 40MO = 80MO = 80

KP = 0

STRATEGIA ZACHOWAWCZA

KS = 160KP = 40KS = 160KP = 40KW = 120KW = 120MT = 120MT = 120

MO = 80MO = 80ZD = 40ZD = 40

ZK = 40ZK = 40

SUMA BILANSOWA = 200

ODSETKI OD KAPITAŁU DŁUGOTERMINOWEGO Od – POMINIĘTO.

Formularz nr 8Formularz nr 8GRAFICZNA INTERPRETACJA DIAGNOZY SYNDROMU – FINANSOWANIE MAJĄTKU PRZEDSIĘBIORSTWA METODĄ POZIOMEJ ANALIZY BILANSU

I ZŁOTA REGUŁA BILANSOWA 50% < W1 <100%KAPITAŁ. (ZOBOW.) DŁUGOTERMINOWE ZŁOTA REGUŁA FINANSOWANIAW2 = KS / MT > 1W6 = KO / MO (UDZIAŁ)W4 = KW / AW3 = ZK / MO > 1 ÷ 2II ZŁOTA REGUŁA BILANSOWA W5 = KO / A (UDZIAŁ)MAJĄTEKTRWAŁYKAPITAŁWŁASNYKAPITAŁ STAŁYKAPITAŁ OBROTOWYKAPITAŁ (ZOBOWIĄZANIA)KRÓTKOTERMNOWEMAJĄTEK OGÓŁEM(AKTYWA)MAJĄTEK OBROTOWYKAPITAŁ OGÓŁEM(PASYWA) I ZŁOTA REGUŁA BILANSOWA 50% < W1 <100%KAPITAŁ. (ZOBOW.) DŁUGOTERMINOWE ZŁOTA REGUŁA FINANSOWANIAW2 = KS / MT > 1W6 = KO / MO (UDZIAŁ)W4 = KW / AW3 = ZK / MO > 1 ÷ 2II ZŁOTA REGUŁA BILANSOWA W5 = KO / A (UDZIAŁ)MAJĄTEKTRWAŁYKAPITAŁWŁASNYKAPITAŁ STAŁYKAPITAŁ OBROTOWYKAPITAŁ (ZOBOWIĄZANIA)KRÓTKOTERMNOWEMAJĄTEK OGÓŁEM(AKTYWA)MAJĄTEK OBROTOWYKAPITAŁ OGÓŁEM(PASYWA)

A. BUDOWA SYNDROMU DIAGNOSTYCZNEGO KAPITAŁ PRZEDSIĘBIORSTWA.

Syndrom diagnostyczny kapitał przedsiębiorstwa (K) tworzymy z wybranych wartości składników pasywów i wskaźników struktury i dynamiki (Formularz nr 6).

Jak widać zawiera ona w treści wybrane z pasywów wartości składników kapitału (na dzień, miesiąc i rok), obliczone wskaźniki pasywów struktury oraz ich dynamikę rozwoju.

Ostatnia kolumna w formularzu przygotowana jest do udokumentowania ogólnej oceny stanu poszczególnych składników kapitału w badanych okresach. Ocenę lepiej (L) wpisuje się wtedy gdy wynik analizy badanego wskaźnika jest poprawny. Jeżeli natomiast z interpretacji dotyczących składnika (dynamika, struktura) wynika zła jego ocena wpisujemy literę G co oznacza iż stan i rozwój tego składnika kapitału pogorszył się

W podsumowaniu tej kolumny – ocena L/g obliczamy sumę składników L i G, procentową ich wartość w odniesieniu do liczby przeprowadzonych analiz (L+G) oraz wynik zaznaczamy na wykresie. Wskaźniki struktury kapitału przedsiębiorstwa obliczamy jako udział wartości wybranych składników kapitału w sumie bilansowej pasywów.

DIAGNOZA – KMETODAPIONOWEJ ANALIZY PASYWÓW BILANSU (MPAP)DIAGNOZA – KMETODAPIONOWEJ ANALIZY PASYWÓW BILANSU (MPAP)Ideę budowy syndromu diagnostycznego – kapitał przedsiębiorstwa oraz jego diagnozy metodą pionowej analizy pasywów prezentuje rysunek nr 3.

SYNDROM DIAGNOSTYCZNY NR 3 – KSYNDROM DIAGNOSTYCZNY NR 3 – K

FORMULARZ NR 6SKŁADNIKI GRUP PASYWÓWA, B, C, D, EWSKAŹNIKI STRUKTURY I DYNAMIKI W1 – W12FORMULARZ NR 6SKŁADNIKI GRUP PASYWÓWA, B, C, D, EWSKAŹNIKI STRUKTURY I DYNAMIKI W1 – W12

Rysunek nr 3. Idea budowy syndromu diagnostycznego kapitał przedsiębiorstwa oraz jego diagnozy metodą pionowej analizy pasywów.

Będą to wskaźniki wyposażenia przedsiębiorstwa w kapitały własne i obciążenia kapitałami obcymi. Ich zestawienia w literaturze przedmiotu można spotkać różne. Do diagnozowania stanu i prognozy rozwoju kapitału przedsiębiorstwa proponuje się przyjąć następujące zestawienia wskaźników:

Wyposażenie przedsiębiorstwa w kapitał własny jako jego udział w pasywach – W1;

Udział kapitału podstawowego w pasywach – W2;

Udział kapitału zapasowego w pasywach – W3;

Udział kapitału rezerwowego w pasywach – W4;

Udział w pasywach nie podzielonego wyniku finansowego z lat ubiegłych – W5;

Udział w pasywach wyniku finansowego netto – W6;

Udział rezerw w pasywach – W7;

Obciążenia przedsiębiorstwa kapitałem obcym jako ich udział w pasywach – W8;

Obciążenia przedsiębiorstwa zobowiązaniami długoterminowymi jako ich udział w pasywach – W9;

Udział kapitału stałego w pasywach – W10;

Obciążenia przedsiębiorstwa zobowiązaniami krótkoterminowymi jako ich udział w pasywach – W11;

Udział w pasywach rozliczeń międzyokresowych – W12.

Wartości poszczególnych wskaźników (symptomów) struktury kapitału W1 – 12 wyrażone w procentach obliczamy według następujących zależności:

KAPITAŁ WŁASNY x 100 A

W1 = ;

PASYWA P

KAPITAŁ PODSTAWOWY x 100 A I

W2 = ;

PASYWA P

KAPITAŁ ZAPASOWY x 100 A III

W3 = ;

PASYWA P

KAPITAŁ REZERWOWY x 100 A IV

W4 = ;

PASYWA P

WYNIK NIE PODZIELONY Z LAT UBIEGŁYCH x 100 A VI

W5 = ;

PASYWA P

WYNIK FINANSOWY NETTO x 100 A VII

W6 = ;

PASYWA P

REZERWY x 100 B

W7 = ;

PASYWA P

KAPITAŁ OBCY (C + D) x 100

W8 =

PASYWA

ZOBOWIĄZANIA DŁUGOOKRESOWE x 100 C

W9 = ;

PASYWA P

KAPITAŁ STAŁY (A + C) x 100

W10 =

PASYWA

ZOBOWIĄZANIA KRÓTKOTERMINOWE x 100 D

W11 = ;

PASYWA P

ROZLICZENIA MIĘDZYOKRESOWE x 100 E

W12 = ;

PASYWA P

Gdzie P – PASYWA = A + B + C + D + E

Tak zbudowany syndrom diagnostyczny kapitału przedsiębiorstwa wzbogacony o informacje szczegółowe zawarte w bilansie stanowi podstawę do dalszych badań diagnostycznych stanu i prognozy rozwoju kapitału.

B. DIAGNOZA SYNDROMU – KAPITAŁ PRZEDSIĘBIORSTWA METODĄ PIONOWEJ ANALIZY PASYWÓW.

Skonstruowany syndrom diagnostyczny kapitał przedsiębiorstwa (K)w postaci danych zawartych w formularzu nr 6 stanowi liczbowy jego model. Umożliwia on przeprowadzenie diagnozy stanu kapitału w ujęciu dynamicznym wybranych składników kapitału oraz w ujęciu statycznym i dynamicznym wskaźników struktury kapitału.

W ujęciu dynamicznym wybranych składników kapitału prowadzenie badań diagnostycznych podobnie jak przy badaniu diagnostycznym majątku przedsiębiorstwa polega na porównywaniu wzajemnym poszczególnych pozycji wybranych składników pasywów z dwu lub więcej okresów sprawozdawczych. Pożądane jest dokonywanie porównań wieloletnich gdyż pozwalają one wypracować bardziej wiarygodne trendy rozwojowe (prognozę) stanu kapitału w przedsiębiorstwie.

Z treści formularza wynika iż badaniem diagnostycznym przede wszystkim poddawane są główne składniki kapitału oznaczane w pasywach bilansu dużymi literami oraz niektóre cyframi rzymskimi. Dla bardziej szczegółowej analizy badaniom dynamiki mogą również podlegać inne składniki pasywów bilansu. Określone trendy dynamiki świadczyć będą o tym czy jego wartość maleje czy też rośnie. Diagnostyk musi mieć wiedzę o tym czy trendy rosnące (malejące) mają dodatnie znaczenie dla przedsiębiorstwa czy też ujemne. Powinien także poprzez analizę zjawisk towarzyszących tym trendom znaleźć odpowiedź na pytanie co jest przyczyną takiego stanu oraz jak można trend skorygować w pożądanym kierunku. Przy diagnozowaniu stanu kapitału przedsiębiorstwa i prognozowaniu jego rozwoju pożytecznym jest również określenie dynamiki kapitału stałego, kapitału obrotowego oraz kapitału obcego ogółem.

Wnioskowanie jednak o stanie kapitału w całości i szukanie odpowiedzi czy jest on dobry czy zły na podstawie trendów musi być bardzo ostrożne i większość spostrzeżeń powinna być sformułowana w formie hipotez. W przypadku diagnozowania stanu kapitału przedsiębiorstwa podobnie jak przy diagnozie jego majątku brakuje jednoznacznych wskazówek odnośnie oceny trendów dynamiki. Poza tym, że trend wskazuje na wzrost lub spadek, z dużym prawdopodobieństwem można stwierdzić, że pozytywnym zjawiskiem jest wzrost sumy bilansowej pasywów.

Lepsze rezultaty w diagnozowaniu stanu i prognozy rozwoju kapitału przedsiębiorstwa daje drugie ujęcie – analiza statyczna i dynamiczna wskaźników struktury.

Polega ona na badaniu w ujęciu statycznym i dynamicznym wskaźników struktury pasywów.

W ujęciu statycznym i dynamicznym analizie poddaje się obliczone w badanym syndromie wskaźniki udziałów (W1 – W12) – wskaźniki struktury. Oblicza się je dla głównych składników kapitału (pasywów) oraz dla pogłębienia badań również dla składników cząstkowych. Bada się np. udział cząstkowych składników takich kapitałów jak kapitał długoterminowy, kapitał krótkoterminowy, kapitał stały w kapitale własnym, a nie tylko w kapitale ogółem (pasywach).

Wstępną analizę pasywów zaczyna się przeważnie od badania relacji między kapitałem własnym a kapitałem obcym oraz jego składowymi. Pomiędzy tymi wielkościami powinna być zachowana właściwa relacja, która nie jest uniwersalna, ale zależy od wielu zewnętrznych i wewnętrznych czynników. Zauważenie ich przez analityka jest sztuką samą w sobie. Efekty diagnozy zależą od głębokiej wiedzy teoretycznej diagnozującego stan kapitału przedsiębiorstwa oraz od wiedzy praktycznej. Ogólnie jednak można stwierdzić, że wysoki rosnący udział kapitału własnego w pasywach świadczy o dużej niezależności i stabilności finansowej przedsiębiorstwa. Również jeżeli firma osiąga zadowalający poziom zysku i dynamika jego się wciąż utrzymuje na wysokim poziomie (stabilny trend) to należy ocenić jego sytuację kapitałową jako dobrą. Przy niskim poziomie zysku i przy jego trendzie spadkowym lub ponoszonych stratach wysoki stopień samofinansowania jest trudny do jednoznacznego wytłumaczenia. Jeżeli jednak przedsiębiorstwo miało możliwość zwiększenia sprzedaży, ale nie wykorzystało tego z powodu braku środków obrotowych to przypuszczalnie straciło część potencjalnego zysku. Zysk ten był możliwy do uzyskania nawet w przypadku osiągnięcia kredytu i spłacenia odsetek. Z drugiej strony wysoki i ciągle wzrastający trend udziału kapitału obcego świadczy o złej kondycji finansowej przedsiębiorstwa. Nadmierne zadłużenie i utrzymujące się przez dłuższy czas może potęgować trudności płatnicze i doprowadzić firmę do jej niewypłacalności. Jako zjawisko pozytywne w strukturze kapitału przedsiębiorstwa uznaje się szybszy wzrost kapitału (funduszy) własnych w porównaniu do dynamiki wzrostu zobowiązań. Szybszy wzrost dynamiki kapitału własnego świadczy o wzrastającej wartości majątku własnego przedsiębiorstwa (przy racjonalnym gospodarowaniu), a więc jest to objaw korzystny. Rosnący trend wielkości kredytów na inwestycje – to też objaw pozytywny – oznaczający dążenie przedsiębiorstwa do rozwoju mimo braku własnych środków i podejmowanie przez nie inwestycji o takiej efektywności, że spodziewa się ono spłacać zaciągnięty kredyt terminowo z osiągniętych zysków. Wzrost zadłużenia z tytułu kredytów obrotowych może być uzasadniony potrzebami finansowymi pod warunkiem, że nie są to kredyty przeterminowane. Pewien wzrost stanu zobowiązań może być uzasadniony wzrostem np. produkcji. Nadmierny jednak ich wzrost i utrzymywanie się trendu rosnącego przez dłuższy czas jest objawem trudności finansowych przedsiębiorstwa i powoduje zwiększenie udziału kapitałów obcych w finansowaniu działalności co nie jest pozytywnie oceniane przez dawców kapitału. Wysoki udział kapitału własnego w pasywach i utrzymujący się trend na stałym poziomie spotyka się z korzystną oceną kredytodawców. Daje gwarancję, że ryzyko związane z prowadzoną działalnością gospodarczą obciąży przede wszystkim właścicieli przedsiębiorstwa. Wraz z jego wysokością rośnie zdolność kredytowa (płatnicza) firmy, jak również niezależność mierzona swobodą podejmowania decyzji dotyczących rozwoju firmy. Z punktu widzenia przedsiębiorstwa rosnący udział kapitału obcego pozwala na rozłożenie ryzyka finansowego, jakie niesie ze sobą prowadzenie działalności gospodarczej. Z drugiej zaś strony kapitał ten jest odpowiedzialny z uwagi na finansowy efekt mnożnikowy, za wzrost fluktuacji rentowności kapitału własnego przedsiębiorstwa. Jest on oceniany przez jego właścicieli pozytywnie wówczas gdy prowadzi do jego zwrotu. Istnienie tego efektu, którego konsekwencją jest dostęp kredytodawców do zysku wygospodarowanego przy współudziale ich kapitału jest jednocześnie czynnikiem podtrzymującym ich skutecznie od decyzji prowadzących do zwiększenia zaangażowania w działalność rozwojową przedsiębiorstwa. Problem ten określany jest w literaturze i w praktyce jako dźwignia finansowa.

Zaleca się dążenie do optymalizacji poziomu zadłużenia przedsiębiorstwa. Przyjmuje się przy tym założenie o równomiernym rozłożeniu ryzyka między właścicieli przedsiębiorstwa i dawców kredytu obcego jako racjonalne. Wówczas optymalny poziom zadłużenia występuje przy 50 % udziale kapitału własnego i kapitale łącznym. Jest to reguła nie zawsze korzystna i powszechnie akceptowana. Proporcje udziału w kapitale ogółem kapitału własnego i obcego zależą od przyjętej strategii rozwoju przedsiębiorstwa.(schemat nr )

Podane wyżej uwagi dotyczące diagnozowania stanu i prognozy rozwoju kapitału przedsiębiorstwa metodą wstępnej analizy pasywów bilansu powinny być pomocne zarówno przy ocenie działalności gospodarczej przedsiębiorstwa jak również w praktycznym zarządzaniu nim.

BUDOWA SYNDROMU DIAGNOSTYCZNEGO – MAJĄTEK PRZEDSIĘBIORSTWA.

Syndrom diagnostyczny majątek przedsiębiorstwa (MZ) tworzymy z symptomów i informacji o jego majątku w różnych okresach działalności.(Formularz nr 5) Zawiera on w treści wybrane z aktywów bilansu składniki majątku (na dzień, miesiąc, rok), oraz obliczone na ich podstawie wskaźniki struktury i ich dynamikę.

Ostatnia kolumna formularza przygotowana jest do udokumentowania ogólnej oceny stanu poszczególnych składników majątku przedsiębiorstwa w diagnozowanych okresach. Ocenę lepiej (L) wpisuje się wtedy gdy wynik analizy badanego wskaźnika jest dobry. Jeżeli natomiast z informacji zawartych w formularzu dotyczącym badanego składnika majątku wynika zła jego ocena wpisujemy literę – G. Oznacza to iż stan badanego składnika majątku pogorszył się. W podsumowaniu tej kolumny – ocena L/G obliczamy sumę składników L i G, procentową ich wartość w odniesieniu do ogólnej liczby przeprowadzonych analiz (L+G). Otrzymany rezultat zaznaczamy na wykresie.

Ideę budowy syndromu diagnostycznego M oraz jego diagnozy metodą pionowej analizy aktywów bilansu przedstawia rysunek nr 2.

METODA PIONOWEJ ANALIZY AKTYWÓW BILANSU (MAPAA)DIAGNOZA – MFORMULARZ NR 5SKŁADNIKI AKTYWÓW:GRUPY – A, B, C Σ AWSKAŹNIKI STRUKTURY MAJĄTKUW1 – W11METODA PIONOWEJ ANALIZY AKTYWÓW BILANSU (MAPAA)DIAGNOZA – MFORMULARZ NR 5SKŁADNIKI AKTYWÓW:GRUPY – A, B, C Σ AWSKAŹNIKI STRUKTURY MAJĄTKUW1 – W11SYNDROM DIAGNOSTYCZNY NR 2 – MSYNDROM DIAGNOSTYCZNY NR 2 – M

Rysunek nr 2. Idea budowy syndromu diagnostycznego – majątek przedsiębiorstwa oraz jego diagnozy metodą pionowej analizy aktywów bilansu.

Wskaźniki wyposażenia przedsiębiorstwa w środki gospodarcze i ich warianty zestawień w literaturze przedmiotu można spotkać różne. Do konstrukcji syndromu diagnostycznego – majątek przedsiębiorstwa, jego diagnozy i prognozy rozwoju proponuje się przyjąć następujące ich zestawienie.

Udział trwałych składników majątku w aktywach ogółem – W1

Udział rzeczowych składników majątku w aktywach ogółem – W2

Udział niematerialnych składników majątku w aktywach ogółem – W3

Udział majątku obrotowego w aktywach ogółem – W4

Udział zapasów w aktywach ogółem – W5

Udział należności w aktywach ogółem – W6

Udział środków pieniężnych w aktywach ogółem – W7

Udział krótkoterminowych papierów wartościowych w aktywach ogółem – W8

Powyższe symptomy (wskaźniki) opisujące stan i rozwój majątku w przedsiębiorstwie w statyce i dynamice obliczamy wykorzystując dane z aktywów bilansu przedsiębiorstwa. Korzystamy przy tym z wartości zestawionych w bilansie analitycznym – (formularz nr 1C ). Wskaźniki W1 – W8 wyrażone w procentach obliczamy według następujących formuł:

MAJĄTEK TRWAŁY x 100 A

W1 = ;

AKTYWA A

RZECZOWE SKŁADNIKI MAJĄTKU x 100 A II

W2 = ;

AKTYWA A

NIEMATERIALNE SKŁADNIKI MAJĄTKU x 100 A I

W3 = ;

AKTYWA A

MAJĄTEK OBROTOWY x 100 B

W4 = ;

AKTYWA A

ZAPASY OGÓŁEM x 100 B I

W5 = ;

AKTYWA A

NALEŻNOŚCI I ROSZCZENIA X 100 B II

W6 = ;

AKTYWA A

ŚRODKI PIENIĘŻNE X 100 B IV

W7 = ;

AKTYWA A

KRÓTKOTERMINOWE PAPIERY WARTOŚCIOWE X 100 BIII

W8 = ;

AKTYWA A

Dużymi literami i rzymskimi cyframi wskazane są miejsca poszczególnych składników w aktywach bilansu.

Aktywa ogółem oznaczone literą A obliczamy jako sumę składowych

A + B + C

B. DIAGNOZA SYNDROMU DIAGNOSTYCZNEGO – MAJĄTEK PRZEDSIĘBIOSTWA METODĄ PIONOWEJ ANALIZY AKTYWÓW.

Skonstruowany syndrom diagnostyczny majątek przedsiębiorstwa przy pomocy wybranych składników aktywów bilansu i obliczonych na ich podstawie wskaźników umożliwia przeprowadzenie diagnozy stanu majątku w ujęciu dynamicznym – wybranych składników majątku oraz w ujęciu: statycznym i dynamicznym – wybranych składników struktury majątku.

W ujęciu dynamicznym wybranych składników majątku prowadzenie badań diagnostycznych majątku przedsiębiorstwa polega na wzajemnym względnym lub bezwzględnym porównaniu poszczególnych pozycji składników aktywów z dwu lub więcej okresów sprawozdawczych. Celowe jest dokonywanie porównań wieloletnich gdyż pozwalają one określić bardziej wiarygodne trendy diagnozy (prognozy) stanu majątku przedsiębiorstwa.

Z treści formularza wynika iż badaniom diagnostycznym poddawane są przede wszystkim główne składniki majątku oznaczone w aktywach bilansu dużymi literami i tylko niektóre cyframi rzymskimi. Dla bardziej szczegółowej analizy badaniom mogą również podlegać inne składniki aktywów. Określone trendy dynamiki świadczyć będą o tym czy jego wartość bezwzględna lub względna maleje czy też rośnie. Analityk (diagnostyk) musi mieć wiedzę o tym czy rosnące (malejące) trendy poszczególnych składników aktywów mają dodatnie znaczenie dla przedsiębiorstwa czy też ujemne. Powinien też poprzez analizę zjawisk towarzyszących tym trendom znaleźć odpowiedź na pytanie co jest przyczyną takiego stanu oraz jak trend można skorygować w pożądanym kierunku.

Przy diagnozowaniu stanu majątku przedsiębiorstwa lepsze rezultaty osiąga się w ujęciu drugim – poprzez statyczną i dynamiczną analizę wskaźników struktury majątku.

Przedmiotem badania w tym przypadku są przedstawione wyżej wskaźniki struktury, które obliczamy jako udział wybranych składników majątku w sumie bilansowej aktywów. Jest to badanie statyczne. Struktura aktywów zależy przede wszystkim od rodzaju prowadzonej działalności przez przedsiębiorstwo.

W przedsiębiorstwie produkcyjnym przeważa majątek trwały, a w przedsiębiorstwie handlowym powinien dominować majątek obrotowy. Jeżeli jest inaczej to jest to sygnał do przeprowadzenia szczegółowych badań innymi metodami. Obliczone wskaźniki dla diagnozowanego przedsiębiorstwa porównuje się ze wskaźnikami innych konkurencyjnych firm lub ze wskaźnikami średniobranżowymi. Informują one o dobrym lub złym wyposażeniu przedsiębiorstwa w środki gospodarcze. Analityk – musi mieć pogląd o pożądanym kierunku zmian w strukturze majątku. Wskazówek takich dostarcza analiza wskaźników produktywności majątku, a także jego wiek i stopień zużycia. W przypadku posiadania przez przedsiębiorstwo majątku nieefektywnego wskazana jest jego restrukturyzacja lub nawet sprzedaż. Wówczas zmniejszenie udziału majątku trwałego w aktywach ogółem jest zmianą pozytywną. Inna wskazówka może wynikać z analizy płynności finansowej, czyli zdolności terminowego regulowania przez firmę swoich zobowiązań. W przypadku trudności z utrzymaniem płynności w danym roku, należy w kolejnym ocenić pozytywnie wzrost majątku obrotowego w sumie aktywów ale pod warunkiem, że nie kryją się za tym wzrastające zapasy trudno zbywalnych wyrobów gotowych. Ponadto struktura majątkowa informuje nas o sposobie zaangażowania kapitału przedsiębiorstwa. W badaniu tej struktury podstawowe znaczenie mają dwa najistotniejsze wskaźniki:

wskaźnik wyposażenia przedsiębiorstwa w środki trwałe;

wskaźnik wyposażenia przedsiębiorstwa w środki obrotowe.

Udział ich pozostaje w bezpośrednim związku z kwotą osiąganych przez przedsiębiorstwo przychodów. Im większy jest udział trwałych środków majątku w jego strukturze tym mniejsza jest zdolność przedsiębiorstwa do wypracowania przychodu. Tak ogólnie zbadaną strukturę majątkową przedsiębiorstwa można poszerzyć o badanie bardziej szczegółowe dotyczące struktury wewnętrznej ważniejszych pozycji aktywów. Pozwalają one odpowiedzieć na pytania na przykład;

Jaki jest udział w majątku trwałym przedsiębiorstwa jego składników rzeczowych, wartości niematerialnych i prawnych oraz lokat finansowych;

Jaką pozycję w majątku obrotowym zajmują zapasy, należności, gotówka, krótkoterminowe papiery wartościowe.

Rozpatruje się najpierw pozycje ogólne, a potem szczegółowe. Oznacza to, że najpierw bada się zmiany w czasie wartości zmian sum składowych wskaźników oznaczone dużymi literami, a potem pozycje oznaczone cyframi rzymskimi. Taki tok rozumowania pozwala na uchwycenie zależności między zmianami całości aktywów i zmianami ich elementów składowych. Wnioskowanie na tym etapie badań musi być bardzo ostrożne, a większość spostrzeżeń należy formułować w formie hipotez podlegających dalszej analizie. Brakuje bowiem jednoznacznych wskazówek odnośnie oceny dynamiki określonych wyżej wskaźników. Wiadomo tylko, że łatwiej jest osiągnąć wysokie wskaźniki dynamiki, jeżeli miernik czasu wyjściowego jest mały. Z dużym prawdopodobieństwem można jednak stwierdzić, że pozytywnym zjawiskiem jest wzrost sumy bilansowej i spadek zapasów wyrobów gotowych.

Powszechnie przyjmuje się również, że w normalnie rozwijającym się przedsiębiorstwie wartość rzeczowego majątku trwałego powinna wzrastać w większym stopniu niż zapasy rzeczowych składników majątku obrotowego, a te z kolei w większym stopniu niż należności i roszczenia. Wzrost środków trwałych o charakterze produkcyjnym jest zjawiskiem pozytywnym, bowiem przyczynia się do powiększenia potencjału wytwórczego.. z drugiej zaś strony wysoki udział majątku trwałego, a zwłaszcza składników rzeczowych tego majątku prowadzi do usztywnienia reguł podejmowania decyzji finansowych i ogranicza płynność finansową firmy. Praktyka wskazuje iż zwiększenie udziału rzeczowych składników majątku w jego ogólnych zasobach zmniejsza zdolność przedsiębiorstwa do wypracowania przychodu. Natomiast zwiększenie rzeczowych składników majątku obrotowego (zapasów) jest uzasadnione wówczas, gdy został on spowodowany rozwojem działalności lub zmianą asortymentu produkowanych wyrobów. Nadmierny ich wzrost w stosunku do realnych potrzeb jest objawem negatywnym gdyż prowadzi do trudności finansowych firmy i świadczy o nie racjonalnym wykorzystaniu posiadanych środków gospodarczych

(z utrzymaniem zapasów łączą się określone koszty).

Wzrost należności może być uzasadniony wzrostem sprzedaży, jednak nadmierny ich wzrost jest nie korzystny ponieważ środki finansowe zamiast obsługiwać działalność firmy są zamrożone w należnościach.

Wysoki poziom środków pieniężnych można interpretować jako symptom nie umiejętności ich zagospodarowania. Również zauważono, że relatywnie wysoki udział składników rzeczowych w majątku ogółem prowadzi najczęściej do zwiększenia kosztów stałych, a więc przyczynia się do zwiększenia ryzyka operacyjnego. (dźwignia operacyjna, próg rentowności).

Reasumując. Diagnoza stanu majątku przedsiębiorstwa metodą pionowej analizy aktywów pozwala ustalić główne tendencje zmian w strukturze majątku umożliwiając tym samym uchwycenie nieprawidłowości i zagrożeń w funkcjonowaniu przedsiębiorstwa. Otrzymane wstępne wnioski stanowią punkt wyjścia do dalszej bardziej szczegółowej diagnozy, której zadaniem jest między innymi ustalenie czynników, które przyczyniły się do powstania nieprawidłowości i zagrożeń oraz sformułowanie zaleceń co do sposobu usprawnienia działalności przedsiębiorstwa i poprawy efektywności jego gospodarowania.

A. BUDOWA SYNDROMU DIAGNOSTYCZNEGO – OGÓLNEGO STANU PRZEDSIĘBIORSTWA METODĄ ANALIZY DYNAMIKI WSKAŹNIKÓW EKONOMICZNYCH.

Syndrom diagnostyczny – ogólny stan przedsiębiorstwa – OSP odwzorowują postaci uproszczonego modelu liczbowego informacje zawarte w formularzu nr 4.

Są nimi ilościowe i jakościowe dane charakteryzujące diagnozowane przedsiębiorstwo dla różnych okresów jego działalności. Przeważnie będą to wartości liczbowe dane na koniec analizowanego roku. Zebrane ilościowe informacje i obliczone wartości jakościowe w postaci wskaźników umożliwiają określenie względnych ekonomicznych wskaźników dynamiki. Tak utworzony syndrom diagnostyczny dotyczący ogólnego stanu przedsiębiorstwa stwarza warunki do przeprowadzenia wstępnych badań diagnostycznych. Pomocne są w tym przygotowane w formularzu ilościowe i jakościowe relacje między wskaźnikami dla poprawnie funkcjonującego przedsiębiorstwa. Ideę budowy syndromu diagnostycznego – OSP, oraz jego diagnozy metodą analizy dynamiki wskaźników ekonomicznych przedstawia rysunek nr 1.

DIAGNOZAMETODAANALIZYDYNAMIKIWSKAŹNIKÓWEKONOMICZ.(MADWE)ILOŚCIOWE I JAKOŚCIOWE WSKAŹNIKI EKONOMICZNE (FORMULARZ NR )MODELE ANALIZYSYNDROM DIAGNOSTYCZNYNR 1 – OSPDIAGNOZAMETODAANALIZYDYNAMIKIWSKAŹNIKÓWEKONOMICZ.(MADWE)ILOŚCIOWE I JAKOŚCIOWE WSKAŹNIKI EKONOMICZNE (FORMULARZ NR )MODELE ANALIZYSYNDROM DIAGNOSTYCZNYNR 1 – OSP

Rysunek nr 1. Idea budowy syndromu diagnostycznego – ogólny stan przedsiębiorstwa i jego diagnozy metodą analizy dynamiki wskaźników ekonomicznych

DIAGNOZA SYNDROMU OSP METODĄ ANALIZY DYNAMIKI ILOŚCIOWYCH I JAKOŚCIOWYCH WSKAŹNIKÓW EKONOMICZNYCH.

Istota metody sprowadza się do porównywania nierówności dynamiki wzrostu rzeczywistych wartości wskaźników odzwierciedlających badane przedsiębiorstwo z wartościami wskaźników w nierówności odzwierciedlającej przedsiębiorstwo modelowe.

ZYSK > PRZYCHODY > MAJĄTEK > ZATRUDNIENIELUBZn > Ps > Mp > LpZYSK > PRZYCHODY > MAJĄTEK > ZATRUDNIENIELUBZn > Ps > Mp > LpTeoria ekonomii proponuje następujący modelowy układ nierówności:

Oznacza to, że w modelowym przedsiębiorstwie w porównywalnych okresach dynamika wzrostu zysku netto powinna być wyższa od dynamiki wzrostu przychodów ze sprzedaży, a ta – wyższa od dynamiki wzrostu majątku. Najwolniej powinno wzrastać zatrudnienie. Wymagania takie należy traktować jako postulowane, ale nie w każdej fazie istnienia i warunkach funkcjonowania przedsiębiorstwa. Zysk powinien osiągać zawsze satysfakcjonujący poziom ponieważ wystąpienie straty finansowej nie jest w normalnych warunkach zjawiskiem pozytywnym. Z zasady w poprawnie rozwijającym się przedsiębiorstwie dynamika wzrostu przychodów ze sprzedaży powinna przewyższać dynamikę wzrostu majątku. Wyjątek mogą stanowić sytuację gdy spółka jest w okresie wzmożonego wysiłku inwestycyjnego, finansowanego w przeważającej części z kredytów bankowych. W tych sytuacjach zależność między tymi wskaźnikami może być odwrotna (d. Ps < d. Mp). Dynamika natomiast wzrostu majątku raczej zawsze powinna wyprzedzać dynamikę zatrudnienia.

W modelowym przedsiębiorstwie dynamika wzrostu wskaźników może być przedstawiona graficznie następująco.

Wartość symptomów

d. Zn

d. Ps

d. Mp

Lp

czas

Jeżeli nie występuje szczególna okoliczność uzasadniająca odchylenia układu rzeczywistego od układu wzorcowego (modelowego) można stwierdzić, że:

zgodność między tymi układami świadczy pozytywnie o ogólnym stanie przedsiębiorstwa, o właściwej działalności gospodarczej, o jej racjonalności i intensywnym charakterze.

niezgodność między nimi informuje o niskiej gospodarności lub nawet niegospodarności i ekstensywnym wykorzystaniu czynników handlu i usług przedsiębiorstwa.

Analizę można rozszerzyć zastępując wskaźnik dynamiki wzrostu majątku

(d Mp) wskaźnikiem dynamiki wzrostu kosztów pracy. Wówczas wzorcowy układ nierówności można przedstawić następująco:

  ZYSK > PRZYCHODY > PŁACY > ZATRUDNIENIELUBd Z n < d Ps > d Kp > d Lp  ZYSK > PRZYCHODY > PŁACY > ZATRUDNIENIELUBd Z n < d Ps > d Kp > d Lp

Nierówność d Ps > d Kp jest pozytywnie oceniana przez właścicieli przedsiębiorstwa. Świadczy ona o szybszym wzroście przychodów ze sprzedaży i wolniejszym wzroście lub nawet spadku kosztów pracy. Poglądu tego nie podzielają pracownicy, którzy zainteresowani są dokładnie odwrotną nierównością (d Ps < d Kp).

Natomiast nierówność d Kp > d Lp satysfakcjonuje pracodawców i pracowników. Świadczy o szybszym wzroście wynagrodzeń niż zatrudnienia co oznacza również zwiększenie przeciętnej płacy w przedsiębiorstwie.

Przedstawione wyżej układy nierówności dynamiki wskaźników ilościowych mogą być dalej rozwijane i przedstawione jako układ nierówności dynamiki wskaźników jakościowych, dających podstawę do dalszej diagnozy stanu efektywności gospodarowania przedsiębiorstwem.

Wykorzystując podane powyżej wartości wskaźników można określić osiem relacji ekonomicznych, w tym pięć informujących właścicieli przedsiębiorstwa o efektywności i rentowności przedsiębiorstwa.

Są nimi następujące jakościowe wskaźniki:

MpLpMpLpPrzeciętne zaangażowanie majątku na jednego zatrudnionego (przeciętny koszt stanowiska pracy, techniczne uzbrojenie pracy)Przeciętne zaangażowanie majątku na jednego zatrudnionego (przeciętny koszt stanowiska pracy, techniczne uzbrojenie pracy)

–

Ps produktywność (obrotowość) majątku

Mp

Ps produktywność (wydajność) pracy

Lp

Ps średnia płaca (przeciętny koszt pracy na jednego zatrudnionego)

Kp

Zn rentowność sprzedaży

Ps

Zn rentowność majątku

Mp

Zn rentowność pracy (zysk netto na jednego zatrudnionego)

Lp

Wskaźnik Mp / Lp jest miarą technicznego wyposażenia stanowiska pracy. Wzrost dynamiki wskaźnika świadczy o wyposażeniu pracowników w wydajniejsze maszyny o poprawie bezpieczeństwie itp. Relacja ta może być mierzona w cenach stałych lub zmiennych, ale pod warunkiem, że pozostałe składowe wskaźników będą mierzone w tej samej konwencji.

Wskaźnik Ps / Mp zwany produktywnością (obrotowością majątku) – mierzy efektywność wykorzystania majątku. Wzrost dynamiki tego wskaźnika świadczy o poprawie wykorzystania majątku i jest oceniany pozytywnie.

Iloczyn tych dwóch wskaźników tworzy wskaźnik wydajności pracy Ps / Lp.

Ps Mp Ps

= X

Lp Lp Mp

a, więc:

wydajność pracy = techniczne uzbrojenie pracy x produktywność majątku

Z podanej zależności wynika, że istnieją dwie podstawowe drogi zwiększenia wydajności:

przez lepsze wyposażenie stanowisk pracy (droga ekstensywna);

lepsze wykorzystanie majątku (droga intensywna);

Układ wzorcowy (modelowy) wymienionych wyżej wskaźników w dynamice ma postać:

WYDAJNOŚĆ PRACY > PRODUKTYWNOŚĆ MAJĄTKU > TECHNICZNE UZBROJENIELUBd. Ps / Lp > d. Ps / Mp > Mp / LpWYDAJNOŚĆ PRACY > PRODUKTYWNOŚĆ MAJĄTKU > TECHNICZNE UZBROJENIELUBd. Ps / Lp > d. Ps / Mp > Mp / Lp

WYDAJNOŚĆ PRACY > TECHNICZNE UZBROJENIE PRACY > PRODUKTYWNOŚĆ MAJĄTKULUBd. Ps / Lp > d. Mp / Lp > d. Ps / MpWYDAJNOŚĆ PRACY > TECHNICZNE UZBROJENIE PRACY > PRODUKTYWNOŚĆ MAJĄTKULUBd. Ps / Lp > d. Mp / Lp > d. Ps / MpOznacza to, że w układzie modelowym wydajność pracy powinna wzrastać szybciej niż produktywność pracy, a ta rosnąć szybciej niż wartość technicznego uzbrojenia pracy. Spełnienie tego wzorcowego układu nierówności w rzeczywistości gospodarczej zdarza się raczej rzadko. Za dobre relacje uznaje się często następujący układ:

Zaskakująca sytuacja jest wtedy gdy produktywność majątku spada mimo wzrostu technicznego uzbrojenia pracy.

Spośród trzech wskaźników rentowności w układzie wzorcowym najszybciej powinna wzrastać rentowność pracy na jednego zatrudnionego, nieco wolniej rentowność majątku, a na najwolniej rentowność sprzedaży:

RENTOWNOŚĆ PRACY > RENTOWNOŚĆ MAJĄTKU > RENTOWNOŚĆ SPRZEDAŻYLUBd. Zn / Lp > d. Zn / Mp > d. Zn / PsRENTOWNOŚĆ PRACY > RENTOWNOŚĆ MAJĄTKU > RENTOWNOŚĆ SPRZEDAŻYLUBd. Zn / Lp > d. Zn / Mp > d. Zn / Ps

Wzorcowy układ nierówności można zapisać również w postaci bogatszej w informacje.

RENTOWN. PRACY > WYDAJ. PRACY > PRODUKTYW. MAJĄTKU > TECH. UZBR. PRACYLUBd. Zn / Lp > d. Ps / Lp > d. Ps / Mp > d. Mp / LpRENTOWN. PRACY > WYDAJ. PRACY > PRODUKTYW. MAJĄTKU > TECH. UZBR. PRACYLUBd. Zn / Lp > d. Ps / Lp > d. Ps / Mp > d. Mp / Lp

Reasumując metoda diagnozy ogólnego stanu przedsiębiorstwa drogą analizy wyników porównań dynamiki wzrostu wskaźników w układzie rzeczywistym z dynamiką wzrostu wskaźników w układzie modelowym pozwala w łatwy sposób, i pracooszczędny ocenić przejawy gospodarności i niegospodarności przedsiębiorstwa oraz ocenić charakter jej rozwoju. (czy jest on intensywny czy ekstensywny)

Pozwala również na syntetyczną ocenę działalności gospodarczej przedsiębiorstwa wskazując obszary, które należy zbadać metodami bardziej dokładniejszymi, w celu osiągnięcia pełnej informacji o rzeczywistych dokonaniach przedsiębiorstwa.

Z drugiej strony należy pamiętać iż prezentowaną diagnozą stanu przedsiębiorstwa , przedstawioną metodą należy do bardzo ogólnych, ponieważ układy nierówności odwzorowują rzeczywistość w sposób uproszczony.

Bardzo często występujące zjawiska gospodarcze nie zawsze dają się dokładnie określić przez wskaźniki ekonomiczne.

Budowa syndromu diagnostycznego – ogólny stan przedsiębiorstwa oraz opisana metoda diagnozy zostały praktycznie wykorzystane do diagnozy ogólnego stanu MEDCOM S.A. w rozdziale 4.

Diagnoza stanu i rozwoju przedsiębiorstwa wymaga opracowania wiarygodnego syndromu diagnostycznego spółki. Stąd też opracowany syndrom diagnostyczny przedsiębiorstwa powinien być odwzorowany przy pomocy takich symptomów, które zawierałyby charakterystykę procesów zachodzących w jego działalności gospodarczej.

Przedsiębiorstwo na przykładzie MEDCOM S.A. jako główny syndrom diagnostyczny zostało już częściowo odwzorowane przy pomocy danych liczbowych zawartych w obowiązującym sprawozdaniach finansowych, sporządzonych dla trzech okresów sprawozdawczych opracowanych na 31 – 12 – 1999 r., 2000 r., 2001 r.

W bazie syndromu diagnostycznego jakim jest spółka zostały zgromadzone dane z trzech bilansów oraz dwóch rachunków wyników i rachunku przepływów (schemat nr 6). Ponadto każde sprawozdanie zawiera informacje dodatkowe z ksiąg rachunkowych przedsiębiorstwa.

Utworzona baza danych zawierająca informacje z różnych okresów działalności przedsiębiorstwa, oraz obliczone na ich podstawie wskaźniki umożliwia po przez stosowne ich pogrupowanie tworzenie cząstkowych syndromów diagnostycznych i przeprowadzenie na ich podstawie cząstkowych diagnoz.

Cząstkowe syndromy diagnostyczne i ich zbadanie metodami analizy ekonomicznej umożliwiają po przez syntezę wyników ustalić obraz stanu i rozwoju przedsiębiorstwa w tym również jego efektywność działalności gospodarczej.

W głównym syndromie diagnostycznym, którym jest przedsiębiorstwo i jego działalność gospodarcza wyróżniono (schemat nr 2) czternaście cząstkowych syndromów diagnostycznych dla czternastu interesujących nas obszarów. Każdemu syndromowi diagnostycznemu wybranego obszaru działalności gospodarczej przedsiębiorstwa przyporządkowano stosowną metodę analizy ekonomicznej przy pomocy, której każdy wytypowany syndrom diagnostyczny może być zdiagnozowany.

Lista syndromów diagnostycznych zawiera tylko te, które można stosunkowo łatwo odwzorować przy pomocy symptomów opisanych w literaturze przedmiotu oraz te syndromy, które można zdiagnozować znanymi metodami analizy ekonomicznej. Dzięki takiemu podejściu metodologicznemu można uzyskać wystarczająco dokładny obraz diagnozowanego przedsiębiorstwa przez znalezienie odpowiedzi na następujące główne pytania:

Jaki jest ogólny stan przedsiębiorstwa oraz ogólna prognoza jego rozwoju?

Jaki jest stan majątku przedsiębiorstwa i perspektywa jego dalszego rozwoju?

Jaki jest stan kapitału przedsiębiorstwa oraz kierunki jego rozwoju?

Jaki jest stan finansowania majątku przedsiębiorstwa kapitałami

własnymi i obcymi oraz perspektywa tego stanu na najbliższe lata?

Jaka jest efektywność działalności gospodarczej przedsiębiorstwa w świetle wypracowanych zysków, wielkości sprzedaży i ponoszonych kosztów?

Jaka jest aktualna sytuacja finansowa i dochodowa przedsiębiorstwa oraz prognoza jej rozwoju?

Jaka jest aktualnie płynność finansowa przedsiębiorstwa oraz możliwe trendy jej rozwoju na najbliższe lata?

Jaki jest stan zadłużenia przedsiębiorstwa i jego wpływ na dalszy rozwój działalności gospodarczej przedsiębiorstwa?

Jaka jest aktualnie rentowność przedsiębiorstwa oraz prognoza utrzymania tego stanu na najbliższe lata?

Jaka jest sprawność finansowania przedsiębiorstwa oraz trendy jej utrzymania na najbliższe lata?

Jaka jest ogólna wartość przedsiębiorstwa na rynku wyrażona w akcjach i jaki jest spodziewany trend utrzymania ich wartości na najbliższe lata?

Jaki jest próg rentowności przedsiębiorstwa i prognoza utrzymania tego stanu w najbliższym okresie?

Jaki jest stan aktualny przepływów pieniężnych oraz trendy ich rozwoju na najbliższe lata?

Oczywiście są to tylko główne pytania nas interesujące przy diagnozie stanu i rozwoju przedsiębiorstwa. Każda odpowiedź jest syntezą cząstkowych wyników badań i cząstkowych odpowiedzi na szereg pytań mniejszej rangi, ale bardzo istotnych w podejmowaniu decyzji gospodarczych dotyczących działalności całego przedsiębiorstwa.

Aby znaleźć poprawną, uzasadnioną merytorycznie odpowiedź na sformułowane wyżej czternaście głównych pytań i te cząstkowe, które zostaną wyeksponowane w toku uszczególnienia opisu podjętego w pracy problemu badawczego należy zbudować (skonstruować) czternaście stosownych syndromów diagnostycznych. Każdy skonstruowany syndrom diagnostyczny zostanie opisany przy pomocy stosownie dobrane do diagnozowanego obszaru informacje ze sprawozdań finansowych oraz przez obliczane na ich podstawie wskaźniki.

Na potrzeby podjętej pracy skonstruowane zostały następujące cząstkowe syndromy diagnostyczne odwzorowujące główny syndrom diagnostyczny jakim jest przedsiębiorstwo i jego działalność gospodarcza:

ogólny stan przedsiębiorstwa (OSP);

majątek przedsiębiorstwa (M);

kapitał przedsiębiorstwa (K);

finansowanie majątku przedsiębiorstwa (F);

efektywność działalności gospodarczej przedsiębiorstwa (EDG);

upadłość przedsiębiorstwa (U);

płynność finansowa przedsiębiorstwa (P);

zadłużenie przedsiębiorstwa (Z);

rentowność przedsiębiorstwa ( R );

sprawność funkcjonowania przedsiębiorstwa (S);

wartość rynkowa przedsiębiorstwa (WA);

próg rentowności przedsiębiorstwa (PR);

przepływy finansowe przedsiębiorstwa (PŁ).

W celu uzyskania odpowiedzi na sformułowane wyżej pytania, wymienione wyżej cząstkowe syndromy diagnostyczne muszą być poddane analizie – badaniu diagnostycznemu.

Nauka wypracowała różne metody badań diagnostycznych np. gospodarcze gry symulacyjne, eksperymenty na rzeczywistych przedsiębiorstwach, badania przedsiębiorstw na jej modelach symulacyjnych. W niniejszej pracy podjęto próbę zastosowania do badań diagnostycznych metody analizy ekonomicznej.

Zaproponowane metody analizy ekonomicznej zostały dobrane tak by merytorycznie obejmowały swoim zasięgiem problemy ekonomiczne odwzorowane w cząstkowych syndromach diagnostycznych (1 – 14)

Do diagnozowania ich stanu i rozwoju, a w rezultacie do zdiagnozowania głównego syndromu diagnostycznego jakim jest przedsiębiorstwo i jego działalność gospodarcza proponuje się następujące czternaście metod analizy ekonomicznej:

metoda analizy dynamiki podstawowych wskaźników ekonomicznych (MADWE);

metoda pionowej analizy aktywów bilansu (MPAA);

metoda pionowej analizy pasywów bilansu (MPAP);

metoda poziomej analizy bilansu (MPAB);

metoda analizy rachunku wyników;

metoda analizy sytuacji finansowej i dochodowej przedsiębiorstwa wskaźnikami testu szybkiego (MAWTS)

metoda analizy upadłości przedsiębiorstwa wskaźnikami testu upadłościowego (MAWTU);

metoda analizy wskaźników zadłużenia przedsiębiorstwa (MAWZ);

metoda analizy wskaźników rentowności przedsiębiorstwa (MAWR);

metoda analizy wskaźników płynności finansowej przedsiębiorstwa (MAWP);

metoda analizy wskaźników sprawności funkcjonowania przedsiębiorstw (MAWS);

metoda analizy wskaźników wartości akcji przed