Finansowanie majątku przedsiębiorstwa i pozioma analiza bilansu

Głosuj na tę pracę
Obszar decyzyjny obejmujący procesy oceny poprawności finansowania majątku przedsiębiorstwa funduszami własnymi i środkami obcymi zarówno długo jak i krótkoterminowymi ma szczególne znaczenie na efektywne zarządzanie przedsiębiorstwem. Decyzje podejmowane w tym obszarze maja decydujący wpływ na zyskowność przedsiębiorstwa. Istota sprowadza się do tego aby składniki majątkowe (aktywów) o niskiej płynności były dostosowane do składników kapitałowych (pasywów) małej płynności finansowej. Składniki majątkowe obarczone znacznym ryzykiem (niska płynność) finansowane powinny być ze stabilnych źródeł finansowania, natomiast składniki majątkowe wykazujące stosunkowa wysoką płynność przez kapitały udostępnione przedsiębiorstwu na krótki okres.

Szczególnie ryzykowne jest angażowanie kapitałów w finansowanie składników majątku trwałego. Zaangażowane w ten sposób środki są na długi okres zamrożone. Ich odzyskanie możliwe jest jedynie za pośrednictwem amortyzacji ( w przypadku finansowania majątku trwałego oraz wartości niematerialnych i prawnych) w drodze sprzedaży udziałów akcji i obligacji ( przy lokatach finansowych) ewentualnie w miarę zwrotu pożyczek długoterminowych. W celu zachowania równowagi finansowej niezbędne jest więc pokrycie majątku trwałego stabilnym źródłem finansowania nie wymagającego szybkiego zwrotu. Funkcje taką powinien spełniać kapitał stały ( kapitał własny + kapitał długoterminowy obcy- długoterminowe kredyty, pożyczki, obligacje) Niepełne pokrycie majątku trwałego stwarza permanentne zagrożenie płynności finansowej a nawet upadłością. Szybkie wymuszone pozbycie się majątku trwałego na rzecz spłacenia długu z zasady niekorzystnie wpływa na działalność efektywną przedsiębiorstwa.

Ważnym wskazaniem poprawności zarządzania finansami przedsiębiorstwa jest to, aby relacja między wysokością kapitału stałego i wartością majątku trwałego była wyższa od jedności ( złota reguła finansowania). Dolna granica relacji o której mowa wynosi 0,5 wówczas majątek trwały w połowie jest finansowany przez kapitał własny a w połowie przez kapitał obcy. Górna granicą tej relacji wyznacza sytuacja, gdy majątek trwały w całości pokrywa kapitał własny. Taki stan rzeczy sprzyja ponadto nie tylko finansowaniu środków trwałych ale również obrotowych składników majątku co dodatkowo stabilizuje płynność krótko – terminową ( złota reguła bankowa)

Dla utrzymania równowagi finansowej przedsiębiorstwa nie mniej ważne jest zachowanie płynności krótkoterminowej (bieżącej). Zostanie ten warunek spełniony jeżeli zobowiązania krótkoterminowe (krótkoterminowe kredyty, bony, pożyczki, bony komercyjne) w pełni pokryją majątek obrotowy ( złota reguła bilansowa -obrotowa) .

W praktyce jednak jest inaczej. Przeważnie jest tak, że kapitał obrotowy częściowo jest finansowany kapitałem pracującym ( nadwyżką wartości kapitału stałego nad majątkiem trwałym). Zadaniem tego kapitału jest zmniejszenie ryzyka związanego z chwilowym nie uruchomieniem części środków obrotowych ( zapasów towaru, należności).

Relacją majątku obrotowego do zobowiązań krótkoterminowych ( bieżących) powinna się kształtować na poziomie zbliżonym do 2. Oznacza ona wówczas dodatnia różnicę między kapitałem stałym a trwałymi składnikami majątku, to znaczy informuję, ze część kapitałów długoterminowych pozostaje w ciągłej dyspozycji przedsiębiorstwa i służy finansowaniu środków obrotowych. Przestrzeganie powyższych reguł równowagi finansowej sprzyja rozwojowi przedsiębiorstwa i zapewnia mu zysk na poziomie gwarantującym jego rozwój.

W zależności od sposobów wykorzystania zasobów majątkowych jak również źródeł pozyskiwania kapitału niezbędnego do finansowania majątku owa równowaga ekonomiczno- finansowa może być zachwiana przez decyzje zarządzających przedsiębiorstwem. Podejmowane decyzje mogą mieć wpływ na ponoszone ryzyko operacyjne jak i finansowe, a w konsekwencji na rentowność przedsiębiorstwa.

Wybór strategii działania należy do decydentów . generalnie wyróżnia się strategię umiarkowaną, agresywną i zachowawczą.

Strategia umiarkowana zakłada kompromis miedzy ryzykiem finansowym a rentownością. Zapewnia zyskowność zbliżoną do średniej w branży poprzez zachowanie równowagi krótkookresowej i długookresowej.

Strategia agresywna minimalizuje bieżąca płynność finansową (krótkoterminową). Cechuje ja relatywnie wysoki poziom zadłużenia co wiąże się z wysokim kosztem pozyskiwania kapitałów obcych. Zapewnia stosunkowo wysoką zyskowność kapitałów własnych, natomiast zysk netto wyrażony w wartościach bezwzględnych jest wyższy w porównaniu ze strategią umiarkowaną . Zyskami musi się dzielić z kredytodawcami i jest negatywnie oceniane przez banki. ?

Strategia zachowawcza zakłada bardzo wysoka płynność finansową i wysoki udział kapitałów własnych w finansowaniu majątku. Jest strategią pozytywnie oceniana przez wierzycieli i kredytodawców. Nie zapewnia wysokiej zyskowności kapitału własnego, ale dzięki stosunkowo niskim kosztom pozyskania kapitałów obcych umożliwia osiągniecie wysokiego poziomu zysku netto.

Przedstawiany obszar decyzyjny stanowi zakres badań poziomej analizy bilansu w statyce i dynamice i jest realizowany przez system w module C 3 przy pomocy systemu wskaźników zamieszczonych w tabeli nr 3

WSKAŹNIKI POZIOMEJ ANALIZY BILANSU

FORMUŁA OBLICZANIA W % FORMUŁA OBLICZANIA W % NAZWA WSKAŹNIKA NAZWA WSKAŹNIKANWNW A N A L I Z A P O Z I O M A B I L A N S U A N A L I Z A P O Z I O M A B I L A N S U

W1W1WSKAŹNIK POKRYCIA MAJĄTKU TRWAŁEGO KAPITAŁEM WŁASNYMWSKAŹNIK POKRYCIA MAJĄTKU TRWAŁEGO KAPITAŁEM WŁASNYM KAPITAŁ WŁASNY* X 100 MAJĄTEK TRWAŁY KAPITAŁ WŁASNY* X 100 MAJĄTEK TRWAŁY

W2W2WSKAŹNIK POKRYCIA MAJĄTKU TRWAŁEGO KAPITAŁEM STAŁYMWSKAŹNIK POKRYCIA MAJĄTKU TRWAŁEGO KAPITAŁEM STAŁYM KAPITAŁ STAŁY * X 100 MAJĄTEK TRWAŁY KAPITAŁ STAŁY * X 100 MAJĄTEK TRWAŁY

W3W3WSKAŹNIK POKRYCIA MAJĄTKU OBROTOWEGO KAPITAŁEM KRÓTKOTERMINOWYMWSKAŹNIK POKRYCIA MAJĄTKU OBROTOWEGO KAPITAŁEM KRÓTKOTERMINOWYM KAPITAŁ KRÓT.TERM. X 100 MAJĄTEK OBROTOWY KAPITAŁ KRÓT.TERM. X 100 MAJĄTEK OBROTOWY

W4W4UDZIAŁ KAPITAŁU OBROTOWEGO W FINANSOWANIU MAJĄTKU OGÓŁEMUDZIAŁ KAPITAŁU OBROTOWEGO W FINANSOWANIU MAJĄTKU OGÓŁEM KAPITAŁ OBROTOWY X 100 AKTYWA OGÓŁEM KAPITAŁ OBROTOWY X 100 AKTYWA OGÓŁEM

W5W5UDZIAŁ KAPITAŁU OBROTOWEGO W FINANSOWANIU MAJĄTKU OBROTOWEGOUDZIAŁ KAPITAŁU OBROTOWEGO W FINANSOWANIU MAJĄTKU OBROTOWEGO KAPITAŁ OBROTOWY X 100 MAJĄTEK OBROTOWY KAPITAŁ OBROTOWY X 100 MAJĄTEK OBROTOWY

Jak czytać powiązanie aktywów i pasywów

Pozioma analiza bilansu bada dopasowanie terminów, na jakie udostępniono kapitał, do okresu związania środków w majątku. Aktywa trwałe służą działalności przez dłuższy czas i nie powinny być uzależnione wyłącznie od finansowania wymagającego szybkiego zwrotu. Jeżeli długoterminowy zasób jest pokrywany krótkimi zobowiązaniami, przedsiębiorstwo musi stale odnawiać finansowanie. Powstaje wtedy ryzyko, że nawet przy sprawnej działalności zabraknie środków w terminie spłaty.

Kapitał pracujący pokazuje część stabilnych źródeł pozostającą na finansowanie majątku obrotowego po pokryciu aktywów trwałych. Wartość dodatnia zwykle zwiększa bufor płynności, ale jej interpretacja zależy od jakości aktywów obrotowych. Należność trudna do odzyskania lub zapas nieprzydatny nie tworzą takiego samego bezpieczeństwa jak gotówka czy szybko rotujący towar. Dlatego obliczenie powinno prowadzić do analizy składu, rotacji i terminów poszczególnych pozycji.

W strategii zachowawczej większa część aktywów jest finansowana kapitałem stabilnym, co ogranicza ryzyko odnowienia długu, lecz może zwiększać koszt. Strategia agresywna szerzej wykorzystuje krótkoterminowe źródła, które mogą być tańsze, ale wymagają dokładniejszej kontroli płynności. Strategia umiarkowana poszukuje równowagi między tymi podejściami. Wybór powinien być świadomy i powiązany ze stabilnością sprzedaży, dostępem do finansowania, sezonowością oraz gotowością właścicieli do ponoszenia ryzyka.

Diagnoza wymaga harmonogramu, a nie tylko wartości na dzień bilansowy. Trzeba zestawić przewidywane wpływy i wydatki z terminami zapadalności zobowiązań oraz możliwością zamiany aktywów na gotówkę. Saldo roczne może wyglądać prawidłowo, mimo że w konkretnym tygodniu powstaje luka finansowa. Analiza terminowa ujawnia takie okresy i pozwala wcześniej przygotować rezerwę, przesunąć wydatek albo uzgodnić finansowanie.

Wniosek powinien wskazywać źródło niedopasowania i realne możliwości działania. Można zmienić terminy długu, poprawić odzyskiwanie należności, ograniczyć zapasy, sprzedać zbędny majątek albo pozyskać kapitał własny. Każde rozwiązanie ma koszt i czas wdrożenia. Porównanie scenariuszy pozwala wybrać działanie, które poprawia bezpieczeństwo bez nieuzasadnionego ograniczania rozwoju przedsiębiorstwa.

Przy porównywaniu okresów trzeba oddzielić zmianę trwałą od przejściowej. Kapitał pracujący może spaść wskutek sezonowego wzrostu zapasów, dużej płatności inwestycyjnej albo trwałego pogorszenia odzyskiwania należności. Każda przyczyna prowadzi do innej reakcji. Pomocne jest zestawienie bilansu na kilka dat oraz danych miesięcznych, które ujawniają wahania niewidoczne w samych wartościach rocznych.

Należy również sprawdzić zobowiązania i zasoby niewidoczne w prostym porównaniu pozycji bilansowych. Umowy leasingowe, gwarancje, niewykorzystane limity, zaplanowane nakłady i warunkowe płatności mogą zmieniać przyszłe potrzeby finansowe. Ich opis nie zastępuje analizy bilansu, lecz pozwala ocenić, czy obecna struktura zachowa bezpieczeństwo po wystąpieniu znanych obciążeń.

Skuteczność wybranej strategii ocenia się w następnym okresie przez porównanie planu z wykonaniem. Trzeba sprawdzić nie tylko wartość kapitału pracującego, lecz także koszt finansowania, terminowość płatności i sprawność wykorzystania aktywów.

Zarządzanie kapitałem przedsiębiorstwa i struktura finansowania

Głosuj na tę pracę
Poprawne zarządzanie kapitałem przedsiębiorstwa znajduje przede wszystkim odbicie w strukturze pionowej pasywów-w relacji między kapitałem własnym a kapitałem obcym (zobowiązania). Jako zjawisko pozytywne uznaje się szybszy wzrost funduszów własnych w porównaniu do wzrostu zobowiązań (dynamika). Wzrost funduszów własnych świadczy o wzrastającej wartości majątku własnego przedsiębiorstwa i możliwości inwestowania w jego rozwój.

Rosnąca wielkość kredytów (zobowiązań , kapitałów obcych) też świadczy pozytywnie o zarządzających, gdyż oznacza to, że przedsiębiorstwo dąży do rozwoju mimo braku własnych środków i ze ma możliwość terminowego spłacenia powstałych długów.

Wzrost zadłużenia z tytułu kredytu obrotowego może być uzasadniony potrzebami finansowymi pod warunkiem, że nie są to kredyty przeterminowane. Pewien wzrost zobowiązań może być również uzasadniony wzrostem produkcji.

Nadmierny jednak wzrost zobowiązań (długów) najczęściej jest objawem trudności finansowych przedsiębiorstwa i powoduje zwiększenie udziału funduszów obcych w finansowaniu działalności, co nie jest pozytywnie oceniane przez dawców kapitału.

Wysoki udział kapitału własnego spotyka się ze szczególnie korzystną oceną kredytodawców. Daje on bowiem gwarancję, że ryzyko związane z prowadzoną działalnością gospodarczą obciąży przede wszystkim właścicieli przedsiębiorstwa. Wraz ze wzrostem kapitału własnego rośnie zdolność płatnicza przedsiębiorstwa jak również niezależność mierzona swobodą podejmowania decyzji stwarzających jak wskazuje praktyka większe szansę rozwoju przedsiębiorstwa.

Udział kapitału obcego w ponoszeniu ryzyka okazuje się być czynnikiem skutecznie osłabiającym zainteresowanie przedsięwzięciami obciążonymi większą niepewnością.

Z punktu widzenia przedsiębiorstwa rosnący udział kapitału obcego pozwala na rozłożenie ryzyka finansowego jakie niesie ze sobą prowadzenie działalności gospodarczej. Relacja wielkości kapitału własnego i wielkość kapitałów obcych określana jest jako dźwignią finansową.

Istotą jej jest to, że właściwa wielkość zaciągniętych długów może przynieść korzyści przedsiębiorstwu.

Przyjmując założenie o równomiernym rozłożeniu ryzyka miedzy właścicielami przedsiębiorstwa a dostawcami kapitału obcego ów optymalny poziom zadłużenia występuje przy 50% udziale kapitału własnego w kapitale łącznym. Optymalizacja jednak poziomu zadłużenia zależy od przyjętej strategii finansowej, która uwzględnia relację miedzy poziomem zyskowności kapitału własnego i kosztem pozyskania kapitałów obcych (odsetki). Praktyka wskazuje na fakt, że wysoki udział kapitału własnego nie gwarantuje szczególnych efektów w procesach inwestowania, tworzy natomiast gwarancję kilkuletniej egzystencji przedsiębiorstwa nawet w przypadku osiągnięcia strat w dwu, trzech kolejnych latach.

Problematyka decyzyjna w opisanym obszarze stanowi zakres badań analizy pionowej składników pasywów w statyce i dynamice. Moduł C 2 wspomaga proces decyzyjny poprzez określenie struktury kapitałów własnych i obcych oraz dynamiki ich zachowań. Wykaz wskaźników najczęściej stosowanych w procesie analizy pasywów zawiera tabela nr 2.

WSKAŹNIKI PIONOWEJ ANALIZY PASYWÓW (WYPOSAŻENIA) W KAPITAŁY WŁASNE I OBCIĄŻENIA KAPITAŁAMI OBCYMI.

Tabela nr 2

NW NAZWA WSKAŹNIKA FORMUŁA OBLICZANIA W %
W1 WYPOSAŻENIE PRZEDSIĘBIORSTWA W KAPITAŁ WŁASNY KAPITAŁ WŁASNY X 100 PASYWA OGÓŁEM
W2 OBCIĄŻENIE PRZEDSIĘBIORSTWA ZOBOWIAZANIAMI DŁUGOTERMINOWYMI ZOBOWIĄZANIA DŁUGOTERM. X 100 PASYWA OGÓŁEM
W 3 WYPOSAŻENIE PRZEDSIĘBIORSTWA W KAPITAŁ STAŁY KAPITAŁ STAŁY X 100 PASYWA OGÓŁEM
W4 OBCIĄZENIE PRZEDSIEBIORSTWA KREDYTEM KRÓTKOTERMINOWYM KREDYT KRÓTKOTERMINOWY X 100 PASYWA OGÓŁEM
W5 OBCIĄZENIE PRZEDSIĘBIORSTWA ZOBOWIĄZANIAMI BIEŻĄCYMI ZOBOWIĄZANIA BIEŻĄCE X 100 PASYWA OGÓŁEM

Jak oceniać źródła finansowania przedsiębiorstwa

Analiza kapitałów odpowiada na pytanie, kto finansuje działalność, na jak długo i z jakim ryzykiem. Kapitał własny tworzy podstawę bezpieczeństwa, ponieważ zwykle nie wymaga zwrotu w określonym terminie, lecz oczekuje odpowiedniej stopy zwrotu. Kapitał obcy może przyspieszać rozwój i zwiększać skalę działania, ale powoduje obowiązek spłat oraz koszt odsetek. Ocena powinna zatem obejmować nie tylko udział obu źródeł, lecz także ich cenę, termin i dopasowanie do finansowanego majątku.

W analizie pionowej pasywów pozycje odnosi się do kapitału ogółem. Zmiana udziału kapitału własnego może wynikać z zysku, straty, wypłaty dla właścicieli, nowej emisji albo szybszego przyrostu zadłużenia. Każda z tych przyczyn ma inne znaczenie. Dlatego dynamikę udziałów trzeba łączyć z kwotami i ruchem poszczególnych pozycji. Sam spadek procentu nie wyjaśnia, czy kapitał własny rzeczywiście się zmniejszył, czy tylko zwiększyła się suma bilansowa.

Zobowiązania należy podzielić co najmniej według terminu zapadalności, oprocentowania, waluty, zabezpieczenia i rodzaju wierzyciela. Dwa przedsiębiorstwa o takim samym wskaźniku zadłużenia mogą mieć zupełnie inne ryzyko, jeśli jedno korzysta z długoterminowego finansowania o stałym koszcie, a drugie z krótkich zobowiązań wymagających częstego odnawiania. Szczególne znaczenie ma koncentracja terminów, ponieważ nawet rentowna działalność może napotkać problem, gdy duża część długu przypada do spłaty w jednym okresie.

Koszt kapitału obcego trzeba analizować razem z korzyścią uzyskaną dzięki jego wykorzystaniu. Zadłużenie wspiera właścicieli, gdy finansowane aktywa i działalność tworzą zwrot większy od kosztu finansowania, a przepływy pozwalają bezpiecznie obsługiwać raty. Jeżeli wynik operacyjny słabnie albo koszt długu rośnie, dźwignia może szybko pogorszyć rentowność kapitału własnego. Pomocne są scenariusze pokazujące wpływ zmiany stóp, kursów i marży na zdolność obsługi zadłużenia.

Zobowiązania handlowe są częścią finansowania działalności, choć nie zawsze są oprocentowane wprost. Wydłużanie terminów płatności może poprawiać krótkoterminową gotówkę, ale nadmierne opóźnienia osłabiają relacje z dostawcami, ograniczają rabaty i mogą powodować wstrzymanie dostaw. Należy odróżniać warunki uzgodnione w umowach od zaległości. Korzystanie z kredytu kupieckiego jest racjonalne wtedy, gdy terminy są kontrolowane i zgodne z cyklem operacyjnym.

Kapitały powinny być oceniane również pod kątem elastyczności. Dostępny, lecz niewykorzystany limit finansowania może zwiększać odporność na przejściowe odchylenia. Z kolei umowy zawierające rygorystyczne warunki mogą ograniczać decyzje inwestycyjne lub wypłaty dla właścicieli. Diagnoza powinna wskazywać zabezpieczenia, wymagane poziomy wskaźników oraz skutki ich naruszenia. Pozwala to wcześniej przygotować rozmowę z finansującym lub działania korygujące.

Wniosek o bezpiecznej strukturze kapitałów nie powinien opierać się na jednym uniwersalnym progu. Potrzeby zależą od stabilności przychodów, udziału kosztów stałych, wartości zabezpieczeń, sezonowości i etapu rozwoju. Przedsiębiorstwo o przewidywalnych przepływach może obsługiwać większe zadłużenie niż podmiot o zmiennej sprzedaży. Właściwa baza porównania powinna obejmować podobny model działalności oraz uwzględniać własną historię przedsiębiorstwa.

Końcowa diagnoza łączy strukturę, koszt i zdolność spłaty. Powinna wskazywać, czy źródła finansowania są stabilne, czy terminy odpowiadają cyklowi działalności, jakie czynniki mogą podnieść koszt oraz jakie działania ograniczą ryzyko. Dopiero takie ujęcie pozwala przejść od statycznego udziału pozycji w pasywach do oceny rzeczywistej odporności finansowej.

Ważnym uzupełnieniem jest analiza pokrycia odsetek i obsługi całego długu. Pierwsza relacja pokazuje, czy wynik operacyjny wystarcza na koszt finansowania, druga uwzględnia także spłaty kapitału. Wysoka wartość w jednym okresie nie gwarantuje bezpieczeństwa, jeśli wynik jest niestabilny lub wkrótce rosną raty. Warto obliczać miary dla kilku okresów i sprawdzać je w scenariuszu ostrożnym.

Finansowanie w walucie obcej wymaga powiązania z walutą wpływów. Jeżeli przedsiębiorstwo spłaca dług w innej walucie niż uzyskuje przychody, zmiana kursu może zwiększyć koszt i wartość zobowiązania. Naturalne dopasowanie wpływów oraz wydatków ogranicza ryzyko, a pozostała ekspozycja powinna być mierzona. Samo korzystniejsze oprocentowanie nie przesądza o opłacalności, gdy wynik zależy od niekontrolowanego kursu.

Przy analizie kapitału własnego należy zwrócić uwagę na zdolność zatrzymywania zysku. Regularne straty lub wypłaty przekraczające możliwości działalności stopniowo zmniejszają bufor bezpieczeństwa. Nowy wkład właścicieli może poprawić strukturę, ale powinien mieć określony cel i oczekiwany wpływ. Trwała poprawa wymaga zwykle także rentownego modelu operacyjnego, który odbudowuje kapitał z wypracowanego wyniku.

Rejestr zobowiązań powinien być aktualizowany o nowe umowy, zmiany oprocentowania i wykorzystanie limitów. Dla każdej pozycji warto zapisać saldo, koszt, termin, zabezpieczenie, warunki umowne i źródło spłaty. Takie zestawienie ułatwia prognozę oraz rozmowy o refinansowaniu. Pozwala też dostrzec, że kilka pozornie niewielkich zobowiązań tworzy łącznie istotną koncentrację płatności.

Decyzje o kapitale warto testować w kilku scenariuszach. Wariant podstawowy odzwierciedla plan, ostrożny może zakładać niższą sprzedaż, wyższy koszt finansowania i opóźnienie należności, a rozwojowy większe nakłady. Dla każdego sprawdza się poziom zadłużenia, koszt, pokrycie odsetek oraz saldo gotówki. Pozwala to ocenić, czy struktura pozostaje bezpieczna także wtedy, gdy część założeń nie zostanie wykonana.

Raport powinien rozdzielać fakty, prognozy i decyzje wymagające zatwierdzenia. Odbiorca musi widzieć, które salda wynikają z ksiąg, które przepływy są przewidywane, a które działania są dopiero propozycją. Takie uporządkowanie zmniejsza ryzyko traktowania oczekiwanego finansowania jako już dostępnego źródła środków.

System diagnozowania kondycji ekonomiczno-finansowej przedsiębiorstwa

5/5 - (1 vote)
Diagnoza kondycji ekonomiczno-finansowej przedsiębiorstwa wymaga analizy oraz oceny racjonalności działania i podejmowania decyzji w następujących głównych obszarach zarządzania:

  • zarządzania majątkiem przedsiębiorstwa (M) – składnikami majątku trwałego i obrotowego
  • zarządzania kapitałami przedsiębiorstwa (K) – składnikami kapitału własnego, obcego – długo i krótkoterminowego.
  • zarządzania finansowaniem majątku kapitałami przedsiębiorstwa (FMK) –własnym, stałym, obrotowym, długoterminowym i krótkoterminowym.
  • zarządzania działalnością gospodarczą (DG) operacyjną i finansową.

Wymienione wyżej cząstkowe obszary zarządzania to ta część całości, która może być analizowana, oceniana i w rezultacie zdiagnozowana przy wykorzystaniu danych z bilansu i rachunku wyników.

Majątek przedsiębiorstwa (M) – diagnozujemy wskaźnikami analizy pionowej aktywów (WAPA); kapitały przedsiębiorstwa (K) – wskaźnikiem analizy pionowej pasywów (WAPP) ; finansowanie majątku kapitałami (FMK) – wskaźnikami analizy poziomej bilansu (WAPB), a operacje gospodarcze przedsiębiorstwa (DG) – wskaźnikami analizy rachunku wyników (WARW).

Kolejne pięć cząstkowych obszarów zarządzania, które powinny być oceniane przy diagnozie kondycji ekonomiczno-finansowej przedsiębiorstwa (efektywności zarządzania) to:

  • finansowanie przedsiębiorstwa – F ;
  • płynność finansowa przedsiębiorstwa – P ;
  • rentowność przedsiębiorstwa – R;
  • sprawność działania przedsiębiorstwa – S

Obszary zarządzania F,P,R,S oceniamy przy pomocy metody wskaźnikowej wykonując testy : szybki i szczegółowy. Wskaźniki analizy finansowania – WAFD i płynności finansowej – WAPF pozwalają zdiagnozować sytuację finansową przedsiębiorstwa (SF), a wskaźniki rentowności – WARP i sprawności działania- WASD sytuację dochodową przedsiębiorstwa (SD).

Oddzielna grupa wskaźników (6 wskaźników) służy do analizy, oceny i diagnozowania stanu zagrożenia przedsiębiorstwa upadłością (WZU).Jest to obszar zarządzania – U wymagający od decydentów szczególnej uwagi. Zagrożenie przedsiębiorstwa upadłością diagnozowane jest metodą analizy funkcji dyskryminacji, obliczanej w oparciu o wskaźniki oraz ich wagi.

Łączną diagnozę kondycji ekonomiczno-finansowej przedsiębiorstwa – efektywności zarządzania przedsiębiorstwem stanowi „wypadkowa” cząstkowych zbioru przeanalizowanych obszarów:

< M , K, FMK , DG , F , P , R , S , U , >

odpowiednio ze zbiorem wskaźników drugiego poziomu agregacji

< WAPA , WAPP , WAPB , WARW , WAFD , WAPF , WARP , WASD , WZU >

Pierwsze cztery syntetyczne grupy wskaźników stosuje się do analizy (badania) struktury i dynamiki składników aktywów, pasywów oraz rachunku wyników, przyjmując za punkty odniesienia odpowiednio wartość bilansu, przychody ogółem (struktura) oraz wyniki roku poprzedniego i wyniki roku bieżącego (dynamika).

Natomiast dla czterech następnych grup wskaźników służących do oceny sytuacji finansowej i dochodowej przedsiębiorstwa, punktami odniesienia są wartości tych wskaźników, określane dla dobrze funkcjonujących przedsiębiorstw, rys…..

ŚREDNIE ODCHYLENIE SYNTETYCZNYCH WSKAŹNIKÓW BILANSU

I RACHUNKÓW WYNIKÓW W ODNIESIENIU DO ROKU POPRZEDNIEGO (Pr)

100% GORZEJ Pr LEPIEJ 53% 100%

75 50 25 25 50 75

WAPA     L 75%

WAPP

L 50%

WAPB     L 88%

G = 25 WARW

WWDK–EF = WAPA + WAPP + WAPB + (-WARW):4 =

= (75 + 50 + 88 – 25):4 = 53%

ŚREDNIE ODCHYLENIE SYNTETYCZNYCH WSKAŹNIKÓW OCENY SYTUACJI FINANSOWEJ (SF) I DOCHODOWEJ (SD) W ODNIESIENIU DO NORM DOBRZE FUNKCJONUJĄCYCH PRZEDSIĘBIORSTW W BRANŻY (N).

100% GORZEJ 9% N LEPIEJ 100%

75 50 25 25 50 75

G 50  WADF

G 25    WAPF

WARP  L 12%

WASD  L 25%

WOSDiF = -WADF + (-WAPF) + WARP + WASD:4 =

= (-50 – 25 + 12 + 25) :4 = G 9%

w tym wskaźnik oceny sytuacji finansowej

WOSF = (-WADF -WAPF) 2 = – 50 + (- 25):2 = G 38%,

a wskaźnik oceny sytuacji dochodowej

WOSD = (WARP + WASD) :2 = (12 + 25) :2 = L 18%

Wskaźniki oceny sytuacji finansowej – WOSF i wskaźnik oceny sytuacji dochodowej – WOSD mogą być wykorzystywane do budowy macierzy decyzyjnej umożliwiającej decydentowi (analitykowi przedsiębiorstwa) podejmować decyzje dotyczące planów strategicznych 1, 2 i 3.

PLAN INWESTYCYJNY (1) SF L% SD L% SF L% SD G% PLAN NAPRAWY (2)
PLAN NAPRAWY (2) SF G% SD L% SF G% SD G% PLAN LIKWIDACJI (3)

Decyzje wynikające z analizy macierzy decyzyjnej powinny być sprawdzone testem na upadłość przedsiębiorstwa. Jeżeli test upadłościowy przedsiębiorstwa potwierdzi wyniki z analizy z macierzy decyzyjnej, należy przystąpić do ich realizacji planów.

Wskaźnik zagrożenia przedsiębiorstwa upadłością – WZU ma merytorycznie podobną interpretację co analiza macierzy decyzyjnej, dlatego może stać się jej weryfikatorem.

60%  30%  30% 60%

-2  -1  0 1   2  3

b. źle  źle znośnie

PLAN   PLAN   dobrze  b. dobrze

KASACJI   NAPRAWY  PLAN ROZWOJU

Ostatecznie do diagnozy ekonomiczno-finansowej przedsiębiorstwa możemy zestawić następujące syntetyczne wskaźniki drugiego poziomu agregacji:

WWOK-EF – wskaźniki wstępnej oceny kondycji ekonomiczno-finansowej przedsiębiorstwa

WOSE – wskaźniki sytuacji finansowej przedsiębiorstwa

WOSD – wskaźniki sytuacji dochodowej przedsiębiorstwa

WOSD i F – wskaźniki oceny sytuacji dochodowej i finansowej przedsiębiorstwa

WZU – wskaźniki zagrożenia przedsiębiorstwa upadłością

Do diagnozowania kondycji ekonomiczno-finansowych spółek akcyjnych można wykorzystać również wskaźniki wartości rynkowej przedsiębiorstwa WwRP. Wartość rynkowa przedsiębiorstwa znacząco wzbogaca opisaną metodę diagnozowania i czyni ją bardziej wiarygodną. Sposób obliczania WwRP jako syntetycznego wskaźnika drugiej agregacji zostanie opisany w treści opracowania.

Kompleksowa diagnoza kondycji ekonomiczno-finansowej przedsiębiorstwa – efektywności zarządzania może być wyrażana w postaci jednego syntetycznego wskaźnika WDK-EF jako wypadkowa wskaźników syntetycznych drugiego i trzeciego stopnia agregacji w postaci następującej funkcji dyskryminacji:

WDK-EF = ( WWOK-EF x K1 + WOSFiD x K2 +WZU x K3 )

Gdzie K1, K2 i K3 – wagi wskaźników.

Najbardziej wiarygodne dane do decyzji wnoszą wskaźniki obliczane dla obszarów decyzyjnych w zerowym stopniu agregacji. Z tego względu analiza tych wskaźników jest najbardziej cenna w podejmowaniu przez decydentów decyzji korygujących działalność ekonomiczno-finansową przedsiębiorstwa. Niewłaściwe funkcjonowanie przedsiębiorstwa wskazuje bezpośrednio składniki bilansu, rachunku wyników, rachunku przepływów wskaźniki obliczone na potrzeby testu szybkiego i szczegółowego oraz testu zagrożenia przedsiębiorstwa upadłością.

Wskaźniki pierwszego stopnia agregacji umożliwiają ocenę obszarów decyzyjnych i pozwalają odpowiedzieć na pytanie, który z nich jest źle zarządzany oraz jaka jest jego kondycja ekonomiczno-finansowa. Taka ocena umożliwia decydentowi podejmowanie korygujących decyzji na poziomie źródeł powstawania błędów w zarządzaniu.

Wskaźniki trzeciego poziomu agregacji są najmniej dokładne, nie mniej jednak służą decydentom szczebla najwyższego (zarząd, rada nadzorcza, właściciele) do porównywania makro wyników działalności przedsiębiorstwa. Porównywanie ich wartości z innymi przedsiębiorstwami w branży oraz konkurentami stanowi również podstawę do podejmowania decyzji strategicznych (rozwój, upadłość, naprawa).

Decydenci posługując się wypracowanymi syntetycznymi wskaźnikami, propozycjami decyzji strategicznych (1,2,3 ), doświadczeniem oraz intuicją, są w stanie podejmować racjonalne decyzje korygujące złą działalność przedsiębiorstwa. Zaproponowane syntetyczne wskaźniki stanowią podstawę diagnozowania stanu kondycji ekonomiczno-finansowej przedsiębiorstwa, a tym samym efektywności zarządzania. Ich zaletą jest to ,że ich wspólną bazę informacyjną stanowią sprawozdania finansowe ( bilans, rachunek wyników, rachunek przepływów).

Zaproponowana kompleksowa metoda diagnozowania kondycji ekonomiczno-finansowej może być zastosowana w przedsiębiorstwach przemysłowych (P), rzemieślniczych (R), handlu hurtowego ( HH) oraz w przedsiębiorstwach handlu detalicznego ( HD ).

W celu uszczegółowienia przedstawionej idei diagnozowania kondycji ekonomiczno-finansowej ( efektywności zarządzania) przedsiębiorstwa, poszczególne cząstkowe obszary decyzyjne oraz wskaźniki ich oceniania zostaną dokładniej opisane w kolejnych paragrafach tego rozdziału.

Jak budować system diagnozowania kondycji przedsiębiorstwa

System diagnozowania powinien zaczynać się od jasno określonego celu. Innego zestawu informacji wymaga ocena bieżącej płynności, innego analiza rentowności, a jeszcze innego rozpoznanie ryzyka niewypłacalności. Cel wskazuje, jakie decyzje ma wspierać diagnoza, kto będzie jej odbiorcą i jaki horyzont czasu jest istotny. Dzięki temu zbiór wskaźników nie staje się przypadkową listą liczb, lecz uporządkowanym narzędziem zarządzania.

Kolejnym krokiem jest połączenie obszarów majątku, kapitału, wyniku i przepływów pieniężnych. Każdy z nich pokazuje inną stronę działalności. Bilans opisuje stan zasobów i źródeł finansowania, rachunek wyników efekty działalności w okresie, a rachunek przepływów rzeczywisty ruch gotówki. Wniosek oparty tylko na jednym dokumencie może być niepełny. Zysk nie musi oznaczać przyrostu środków pieniężnych, a wysoki stan majątku nie przesądza o zdolności terminowej obsługi zobowiązań.

Wskaźniki powinny mieć stałe definicje, źródła i zasady interpretacji. Dla każdej miary warto określić licznik, mianownik, jednostkę, częstotliwość obliczania oraz bazę porównania. Może nią być plan, poprzedni okres, średnia wieloletnia albo grupa podobnych przedsiębiorstw. Zmiana sposobu liczenia wymaga wyraźnego opisania, ponieważ bez tego różnica między okresami może wynikać z metodologii, a nie z rzeczywistej zmiany kondycji.

Diagnoza powinna kończyć się działaniem i ponownym pomiarem. Raport wskazuje nie tylko stan i przyczyny, lecz także priorytet, osobę odpowiedzialną, termin oraz oczekiwany rezultat. Po wdrożeniu decyzji trzeba sprawdzić, czy wskaźniki zareagowały zgodnie z założeniem. Jeśli nie, należy zweryfikować wykonanie działania albo przyjęte wyjaśnienie. Taki cykl zamienia analizę z jednorazowego opisu w system wczesnego rozpoznawania zmian i uczenia się przedsiębiorstwa.

Zarządzanie majątkiem przedsiębiorstwa w analizie ekonomicznej

Głosuj na tę pracę
Właściwe zarządzanie majątkiem przedsiębiorstwa system identyfikuje przez badanie w statyce i dynamice składników aktywów bilansu. Decyzje zarządzających przedsiębiorstwem powinny zmierzać do przestrzegania reguł sprawdzonych w dobrze i bardzo dobrze funkcjonujących przedsiębiorstwach. Składniki aktywów (majątkowe) powinny być uszeregowane według stopnia ich płynności. Na początek powinny występować aktywa, które najtrudniej zamienić na gotówkę. Są to składniki majątku trwałego, których cykl obrotowy jest dłuższy niż jeden rok. W dalszej kolejności powinny zajmować składniki majątku obrotowego, które powinny być realizowane w dobrze funkcjonującym przedsiębiorstwie, w jednym cyklu operacyjnym1. W praktyce jednak mogą one trwać krócej i dłużej w zależności od rodzaju działalności, sprawności działania oraz poprawności zarządzania przedsiębiorstwem. Powszechnie przyjmuje się iż w normalnie rozwijającym się przedsiębiorstwie wartość rzeczowego majątku trwałego powinna wzrastać w większym stopniu niż zapasy rzeczowych składników majątku trwałego, a te z kolei – w większym stopniu niż należności i roszczenia. Wzrost wartości środków trwałych o charakterze produkcyjnym jest zjawiskiem pozytywnym, ponieważ przyczynia się do zwiększenia zdolności produkcyjnej przedsiębiorstwa. Z drugiej jednak strony relatywnie duży udział majątku trwałego a zwłaszcza składników rzeczowych tego majątku prowadzi do usztywnienia reguł podejmowania decyzji finansowych, gdyż ogranicza płynność finansową przedsiębiorstwa. Praktyka wskazuje także, ze zwiększenie udziału rzeczowych składników majątku w jego ogólnych zasobach zmniejsza zdolność przedsiębiorstwa do wypracowania przychodu. Zwiększenie rzeczowych składników majątku obrotowego ( zapasów) jest natomiast uzasadniona wówczas, gdy został on spowodowany rozwojem działalności lub zmianą asortymentu produkowanych wyrobów. Nadmierny wzrost zapasów w stosunku do realnych potrzeb jest zdarzeniem negatywnym, gdyż prowadzi do trudności finansowych przedsiębiorstwa i świadczy o nieracjonalnym wykorzystaniu posiadanych środków gospodarczych( koszty utrzymania zapasów).Wzrost należności – może być uzasadniony wzrostem sprzedaży. Jednak nadmierny ich wzrost jest niekorzystny, ponieważ środki finansowe zamiast obsługiwać działalność przedsiębiorstwa są zamrożone w należnościach. Wysoki wzrost środków pieniężnych można interpretować jako symptom nieumiejętności ich zagospodarowania. Miedzy majątkiem trwałym a obrotowym mogą dokonywać się przesunięcia ( sprzedaż obiektu produkcyjnego powoduje wpływ gotówki, a zakup składników majątku trwałego zmniejszenie gotówki) W praktyce jest jednak bardzo trudno mówić o optymalnej relacji miedzy majątkiem trwałym a obrotowym. Struktura aktywów zależy przede wszystkim od rodzaju działalności ( produkcyjnej, handlowej, itp.), zauważono jednak, ze relatywnie wysoki udział składników rzeczowych prowadzi najczęściej do zwiększenia kosztów stałych, a wiec przyczynia się do wzrostu ryzyka operacyjnego. Łączy się to z kwestia dzwigni operacyjnej i progu rentowności.

Przedstawiony obszar decyzyjny stanowi zakres badań pionowej analizy aktywów w statyce i dynamice i jest realizowany przez system w module C 1 z wykorzystaniem wskaźników zestawionych w tabeli nr1.

WSKAŹNIKI PIONOWEJ ANALIZY AKTYWÓW (WYPOSAŻENIA W ŚRODKI GOSPODARCZE

Tabela nr 1

NW. NAZWA WSKAŹNIKA FORMUŁA OBLICZANIA W %
W1 UDZIAŁ TRWAŁYCH SKŁADNIKÓW MAJĄTKU W AKTYWACH OGÓŁEM MAJĄTEK TRWAŁY X 100 AKTYWA OGÓŁEM
W2 UDZIAŁ RZECZOWYCH SKŁADNIKÓW MAJĄTKU W AKTYWACH OGÓŁEM RZECZOWE SKŁADNIKI MAJĄTKU X 100 AKTYWA OGÓŁEM
W3 UDZIAŁ NIEMATERIALNYCH SKŁADNIKÓW MAJĄTKU W AKTYWACH OGÓŁEM NIEMATER. SKŁADNIKI MAJĄTKU X 100 AKTYWA OGÓŁEM
W4 UDZIAŁ FINANSOWYCH SKŁADNIKÓW MAJĄTKU W AKTYWACH OGÓŁEM FINANSOWE SKŁADNIKI MAJĄTKU X 100 AKTYWA OGÓŁEM
W5 UDZIAŁ MAJĄTKU OBROTOWEGO W AKTYWACH OGÓŁEM MAJĄTEK OBROTOWY X 100 AKTYWA OGÓŁEM
W6 UDZIAŁ ZAPASÓW W AKTYWACH OGÓŁEM ZAPASY OGÓŁEM X 100 AKTYWA OGÓŁEM
W7 UDZIAŁ NALEŻNOŚCI W AKTYWACH OGÓŁEM NALEŻNOŚĆ OGÓŁEM X 100 AKTYWA OGÓŁEM
W8 UDZIAŁ ŚRODKÓW PIENIĘŻNYCH W AKTYWACH OGÓŁEM ŚRODKI PIENIĘŻNE X 100 AKTYWA OGÓŁEM
W9 UDZIAŁ KRÓTKOTERM. PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH W AKTYWACH OGÓŁEM KRÓT. TERM. PAP. WARTOŚCIOWE X 100 AKTYWA OGÓŁEM

Jak interpretować strukturę aktywów

Analiza majątku rozpoczyna się od sprawdzenia, jakie zasoby przedsiębiorstwo posiada i jak duża część kapitału została związana w poszczególnych grupach aktywów. Sam udział procentowy nie jest jeszcze oceną. Wysoki poziom majątku trwałego może wynikać z charakteru działalności, etapu inwestycji albo niewykorzystanych zasobów. Duży majątek obrotowy może wspierać sprzedaż, lecz może również oznaczać nadmierne zapasy lub trudne do odzyskania należności. Interpretacja musi więc odnosić strukturę do modelu działalności i potrzeb operacyjnych.

W analizie pionowej każdą pozycję aktywów odnosi się do sumy bilansowej. Pozwala to porównywać przedsiębiorstwo w kolejnych okresach nawet wtedy, gdy jego skala się zmienia. Warto jednak pokazywać równocześnie kwoty i udziały. Spadek udziału danej pozycji może wystąpić mimo wzrostu jej wartości, jeżeli szybciej rosną inne składniki majątku. Tylko oba wymiary pozwalają odróżnić realne ograniczenie zasobu od zmiany proporcji w powiększającym się bilansie.

Majątek trwały należy rozpatrywać razem ze stopniem wykorzystania. Inwestycja może zwiększyć zdolność operacyjną, poprawić jakość albo ograniczyć koszty, ale do czasu osiągnięcia planowanego wykorzystania obciąża finansowanie i amortyzację. W diagnozie pomocne są dane o wykorzystaniu zdolności, przychodzie przypadającym na jednostkę majątku, awaryjności oraz planowanych nakładach odtworzeniowych. Pozwala to odróżnić zasób potrzebny do rozwoju od majątku zbędnego lub niedostosowanego do aktualnej działalności.

Zapasy wymagają podziału według rodzaju, wieku i przydatności. Wysoki stan może chronić ciągłość sprzedaży, zwłaszcza przy długich dostawach, lecz wiąże gotówkę i generuje koszty przechowywania. Należy badać rotację, zapasy wolno zbywalne, towary uszkodzone oraz pozycje utrzymywane bez aktualnego uzasadnienia. Jednocześnie zbyt silna redukcja może powodować braki i utratę klientów. Ocena powinna łączyć koszt zapasu z wymaganym poziomem obsługi.

Należności analizuje się według terminów wymagalności, klientów, walut i zabezpieczeń. Rosnąca sprzedaż kredytowa może poprawić przychody, a jednocześnie osłabić gotówkę. Szczególnej uwagi wymagają należności przeterminowane, sporne oraz skoncentrowane u kilku odbiorców. Warto porównać rzeczywisty czas spływu z warunkami umownymi i sprawdzić, czy wzrost należności wynika z większej sprzedaży, wydłużonych terminów czy problemów płatniczych klientów.

Środki pieniężne dają bezpieczeństwo, lecz ich poziom również wymaga kontekstu. Saldo na jeden dzień może być wysokie tuż przed dużą płatnością albo niskie bez zagrożenia, jeśli przedsiębiorstwo ma pewne wpływy i dostępne finansowanie. Diagnozę powinien uzupełniać krótkoterminowy plan przepływów. Pozwala on ocenić, czy gotówka jest wystarczająca w terminach, w których faktycznie występują zobowiązania.

Strukturę aktywów warto porównywać z planem rozwoju. Przedsiębiorstwo inwestujące może czasowo zwiększać udział środków trwałych, zapasów lub zaliczek. Taka zmiana nie musi być niekorzystna, jeśli ma źródło finansowania, harmonogram i oczekiwany efekt. Problem pojawia się, gdy zasoby rosną bez odpowiadającego im przychodu, marży lub zdolności generowania gotówki. Wtedy analiza powinna zejść do konkretnych projektów, produktów i jednostek odpowiedzialnych.

Końcowy wniosek nie powinien ograniczać się do stwierdzenia, że udział danej grupy jest wysoki lub niski. Trzeba wskazać przyczynę, wpływ na płynność i wynik, możliwość zmiany oraz ryzyko dla działalności. Pomocna jest hierarchia pozycji według wartości i podatności na działanie. Pozwala ona skupić uwagę na tych składnikach majątku, których poprawa może przynieść największy efekt ekonomiczny.

Analiza porównawcza wymaga zachowania tych samych zasad klasyfikacji. Przeniesienie składnika między grupami aktywów może zmienić udziały bez zmiany ekonomicznej sytuacji. Jeżeli w okresie nastąpiła reorganizacja, połączenie jednostek albo zmiana polityki rachunkowości, dane powinny zostać doprowadzone do porównywalności lub opisane. Bez takiej informacji odbiorca może przypisać zmianę decyzjom operacyjnym, choć jej źródłem jest wyłącznie sposób prezentacji.

Warto również badać koncentrację majątku. Duża część aktywów przypisana do jednego obiektu, produktu, klienta lub lokalizacji może zwiększać wrażliwość przedsiębiorstwa na awarię, utratę kontraktu albo zmianę popytu. Sama suma bilansowa nie pokazuje tej zależności. Uzupełnienie danych finansowych informacją operacyjną pozwala rozpoznać, czy zasoby są wystarczająco zróżnicowane oraz czy istnieje plan działania na wypadek ich czasowej niedostępności.

Każda rekomendacja dotycząca aktywów powinna uwzględniać czas potrzebny do osiągnięcia efektu. Należność można próbować odzyskać szybko, natomiast sprzedaż nieruchomości albo zmiana technologii trwa dłużej. Raport powinien odróżniać działania natychmiastowe od strategicznych, wskazywać koszt realizacji i miernik powodzenia. Dzięki temu analiza struktury majątku prowadzi do wykonalnego planu, a nie tylko do opisu historycznych proporcji.

Po wykonaniu działania należy ponownie zmierzyć strukturę, rotację i wpływ na gotówkę. Pozwala to sprawdzić, czy zmiana przyniosła zakładany efekt bez pogorszenia sprzedaży, jakości lub ciągłości pracy. Wynik tej kontroli powinien zasilać następny cykl planowania majątku.

Przypisy do tekstu źródłowego

  1. Cykl operacyjny- ciąg czynności, procesów składających się na działalność gospodarcza przedsiębiorstwa. ↩

Diagnoza zagrożenia upadłością metodą funkcji dyskryminacyjnej

Głosuj na tę pracę

A. BUDOWA SYNDROMU DIAGNOSTYCZNEGO – UPADŁOŚĆ PRZEDSIĘBIORSTWA.

Od wielu lat ekonomiści podejmują wysiłki aby na podstawie informacji zawartej w bilansie i rachunku wyników można było przewidzieć bankructwo (upadłość) przedsiębiorstwa. Wspólną cechą tych wszystkich badań jest dążenie do znalezienia zestawu wskaźników pozwalających na diagnozę stanu przedsiębiorstwa w przyszłości. Punktem wyjścia jest skonfrontowanie dużej liczby niewypłacalnych przedsiębiorstw określanych rozmiarów z danej branży czy też regionów z sytuacją podobnej grupy przedsiębiorstw wypłacalnych. W ten sposób wypracowuje się zestaw wskaźników, które osiągają typowy dla obydwu grup przedsiębiorstw poziom. Tak wybrane wskaźniki są odpowiednio ważone za pomocą wag określonych na podstawie różnych metod statystycznych.(np. mnożnikowej, wieloczynnikowej analizy dyskryminacji). Na tej podstawie określone są tzw. wartości graniczne, które umożliwiają wyodrębnienie różnych klas kondycji ekonomiczno – finansowej przedsiębiorstw. Przydatną w praktyce jest multiplikacyjna (wieloczynnikowa) analiza funkcji dyskryminacji. (formularz nr 8) Dla jej przeprowadzenia tworzymy syndrom diagnostyczny składający się z sześciu następujących wskaźników:

CASH FLOW

W1 = x 1,5

ZOBOWIĄZANIA OGÓŁEM

SUMA BILANSOWA

W2 = x 0,08

ZOBOWIĄZANIA OGÓŁEM

ZYSK PRZED OPODATKOWANIEM

W3 = x 10,00

SUMA BILANSOWA

ZYSK PRZED OPODATKOWANIEM

W4 = x 5,00

PRZYCHODY ROCZNE

ZAPASY

W5 = x 0,30

PRZYCHODY ROCZNE

PRZYCHODY ROCZNE

W6 = x 0,10

SUMA BILANSOWA

Przy czym wielkości w formułach 1,50; 0,08; 10,00; 5,00; 0,30; 0,10 i 1,50 to wagi określające, wpływ wymienionych wyżej wskaźników W1 – W6 na upadłość przedsiębiorstwa.

Idea konstrukcji syndromu diagnostycznego przedstawia rysunek nr ….

METODA ANALIZY FUNKCJI DYSKRYMINAJI(AFD)DIAGNOZAUFORMULARZ NR 8WSKAŹNIKI W1 –W6WAGI WSKAŹNIKÓWFUNKCJA DYSKRYMINACJISYNDROM DIAGNOSTYCZNY NR 7 – UMETODA ANALIZY FUNKCJI DYSKRYMINAJI(AFD)DIAGNOZAUFORMULARZ NR 8WSKAŹNIKI W1 –W6WAGI WSKAŹNIKÓWFUNKCJA DYSKRYMINACJISYNDROM DIAGNOSTYCZNY NR 7 – U

Rysunek nr: Idea konstrukcji syndromu diagnostycznego upadłość przedsiębiorstwa i jego diagnozy metodą wieloczynnikowej analizy funkcji dyskryminacji.

Tak skonstruowany syndrom diagnostyczny stanu upadłości przedsiębiorstwa stanowi podstawę do przeprowadzenia jego diagnozy metodą analizy wieloczynnikowej funkcji dyskryminacji.

B) DIAGNOZA SYNDROMU – UPADŁOŚĆ PRZEDSIĘBIORSTWA METODĄ ANALIZY WIELOCZYNNIKOWEJ FUNKCJI DYSKRYMINACJI.

Podstawą do określenia stanu upadłości przedsiębiorstwa jest wypełnienie formularza danymi i obliczenie wskaźników W1 – W6. Obliczone wartości wskaźników mnoży się przez ich wagi a następnie wszystkie otrzymane wyniki mnożenia dodaje się. Tak uzyskana suma jest funkcją dyskryminacji. Przy jej ocenie obowiązuje zasada: im wyższy poziom funkcji dyskryminacji, tym lepiej dla przedsiębiorstwa.

Przedsiębiorstwa wykazujące wynik +1 klasyfikowane są jako dość dobre, a przedsiębiorstwa z wynikiem +2 jako bardzo dobre. Przedsiębiorstwa o ujemnej funkcji dyskryminacji, a szczególnie o wyniku gorszym niż – 1 zaliczane są do przedsiębiorstw zagrożonych upadłością.

Pomocnym przy diagnozie stanu upadłości przedsiębiorstwa jest wykres zamieszczony w formularzu nr 8. Przedstawiona na nim jest skala ocen oraz wskaźniki interpretacyjne.

Zaznaczone są na nim:

Wartość – graniczna – 0

Zagrożenie upadłością – wartości ujemne

Brak zagrożenia upadłością – wartości dodatnie

Sytuacja dość dobra – od +1

Sytuacja bardzo dobra – od +2

Przedstawiona metoda diagnozy stanu upadłości jest zorientowana silnie na dochody (zysk, nadwyżki pieniężne). Występujące w niej sześć wskaźników są łatwe do obliczenia co nie jest takie proste przy innych metodach bardziej złożonych. W przedstawionej formie jest bardzo chętnie wykorzystywana w praktyce.

Jak odpowiedzialnie oceniać ryzyko upadłości

Model dyskryminacyjny łączy kilka wskaźników w jedną funkcję, aby odróżnić przedsiębiorstwa o różnym poziomie ryzyka. Jego użyteczność zależy jednak od próby, na której został zbudowany. Wagi i wartość graniczna odzwierciedlają określony kraj, okres, branże, wielkość podmiotów i definicję upadłości. Przeniesienie modelu do innego otoczenia bez sprawdzenia może dać fałszywe alarmy albo przeoczyć zagrożenie. Dlatego najpierw trzeba ustalić źródło wzoru, sposób liczenia zmiennych i zakres, dla którego autor potwierdził skuteczność.

Wskaźniki wejściowe muszą być obliczane konsekwentnie. Cash flow, zobowiązania, wynik przed opodatkowaniem, przychody i zapasy mogą mieć różne definicje zależnie od modelu oraz danych. Zastąpienie jednej pozycji podobnie nazwaną zmienia rezultat i może unieważnić interpretację progu. Dane powinny pochodzić z tego samego okresu, być uzgodnione ze sprawozdaniami i oczyszczone z oczywistych błędów. Należy też sprawdzić wpływ wartości skrajnych i sytuacji, w których mianownik jest bardzo mały lub ujemny.

Jedna liczba nie powinna zastępować analizy trendu. Pogarszanie funkcji przez kilka okresów jest innym sygnałem niż pojedynczy słaby wynik po zdarzeniu jednorazowym. Warto obliczać model dla danych rocznych i, jeśli to uzasadnione, częstszych danych zarządczych, pamiętając o sezonowości. Analiza wrażliwości pokazuje, które zmienne najbardziej wpływają na ocenę. Dzięki temu zarządzający wiedzą, czy rezultat zależy głównie od zadłużenia, rentowności, zapasów czy zdolności generowania gotówki.

Ocena powinna obejmować także informacje, których model liczbowy nie zawiera. Ważne mogą być terminy zapadalności długu, dostęp do finansowania, spory, koncentracja klientów, uzależnienie od dostawcy, utrata kluczowych pracowników, jakość zarządzania i zdarzenia po dniu bilansowym. Przedsiębiorstwo może mieć poprawne wskaźniki historyczne, a jednocześnie stanąć przed nagłym problemem. Może też otrzymać słabą ocenę mimo wiarygodnego planu finansowania i działania naprawczego. Informacja jakościowa nie służy do dowolnego odrzucenia modelu, lecz do pełniejszej interpretacji.

Praktyczny raport powinien przedstawiać wynik, strefę interpretacji, zmianę w czasie i główne czynniki. Następnie określa się poziom reakcji. Sygnał ostrzegawczy może uruchomić dokładną prognozę gotówki, przegląd należności, test utraty wartości i rozmowę z finansującymi. Wynik krytyczny wymaga częstszego monitorowania, scenariuszy oraz formalnego planu działań. Każde zalecenie powinno mieć właściciela, termin i miernik. Model staje się wtedy częścią zarządzania ryzykiem, a nie wyłącznie ćwiczeniem rachunkowym.

Skuteczność modelu należy okresowo weryfikować. Można sprawdzić, jak jego wcześniejsze sygnały odpowiadały późniejszym problemom, ile było fałszywych alarmów i jakie wartości najlepiej rozróżniały badane przypadki. Jeśli profil przedsiębiorstwa lub warunki gospodarcze zmieniają się, potrzebna może być kalibracja albo zastosowanie kilku modeli. Łączenie metod powinno być jawne. Nie należy wybierać wyniku najkorzystniejszego, lecz wyjaśnić rozbieżności i oprzeć decyzję na ostrożniejszej interpretacji, gdy dane są niepewne.

Najważniejszym ograniczeniem jest traktowanie klasyfikacji jako pewnej prognozy. Model wskazuje podwyższone lub obniżone ryzyko w warunkach podobnych do danych historycznych, ale nie przesądza przyszłości. Decyzje o finansowaniu, restrukturyzacji lub kontynuacji działalności wymagają szerszej analizy prawnej, finansowej i operacyjnej. W komunikacji należy unikać stwierdzenia, że przedsiębiorstwo „na pewno upadnie” albo „jest bezpieczne” tylko na podstawie funkcji. Właściwy język mówi o sygnale, prawdopodobieństwie, ograniczeniach i koniecznych dalszych badaniach.

Wczesne ostrzeganie powinno obejmować także prognozę płynności w krótkich przedziałach czasu. Wynik roczny może nie pokazać tygodnia, w którym kumulują się płatności, a dostępny limit finansowania jest niewystarczający. Prognoza wpływów i wydatków oparta na konkretnych terminach pozwala wcześniej wykryć lukę. Należy aktualizować ją rzeczywistymi płatnościami oraz kilkoma scenariuszami odzyskania należności. Taki monitoring jest praktycznym uzupełnieniem modelu opartego na danych okresowych.

Ważne są sygnały behawioralne i organizacyjne. Opóźnione zamknięcia ksiąg, częste korekty, brak uzgodnień, nagłe odejścia osób odpowiedzialnych za finanse albo unikanie przekazywania danych mogą zwiększać niepewność. Nie przesądzają o upadłości, lecz uzasadniają dokładniejsze sprawdzenie wiarygodności informacji. Model liczbowy jest tak dobry jak dane, które do niego wprowadzono. Gdy kontrola wewnętrzna słabnie, nawet poprawny wynik należy interpretować ostrożniej.

Plan naprawczy powinien odpowiadać na przyczynę ryzyka. Sprzedaż aktywów może poprawić gotówkę jednorazowo, ale nie naprawi nierentownej podstawowej działalności. Nowe finansowanie odsuwa termin płatności, lecz zwiększa obciążenie, jeśli nie towarzyszy mu poprawa przepływów. Działania mogą obejmować odzyskiwanie należności, zmianę miksu, renegocjację terminów, redukcję zapasów i kosztów możliwych do uniknięcia. Każde wymaga oceny skutku, czasu i kosztu wdrożenia.

Przy przekazywaniu oceny trzeba chronić poufność i unikać stygmatyzującego języka. Informacja o podwyższonym ryzyku może wpływać na pracowników, kontrahentów i finansujących. Raport powinien trafiać do uprawnionych odbiorców, zawierać datę danych i jasno opisywać ograniczenia. Nieaktualny wynik nie powinien krążyć bez kontekstu po zmianie sytuacji. Odpowiedzialna komunikacja nie polega na ukrywaniu problemu, lecz na przekazaniu go osobom zdolnym podjąć właściwe działanie.

Przegląd ryzyka powinien mieć ustalony harmonogram, lecz musi być także uruchamiany przez zdarzenia. Utrata dużego zamówienia, wypowiedzenie finansowania, skok kosztu kluczowego surowca lub poważna reklamacja mogą wymagać natychmiastowego przeliczenia. Lista takich wyzwalaczy ogranicza zależność od intuicji i pomaga reagować przed kolejnym zwykłym terminem raportowym.