Bilans spółki jako baza diagnozy ekonomicznej

Bilans spółki stanowi podstawowe sprawozdanie finansowe spółki, prezentuje sytuację na określony moment – jest zatem sprawozdaniem statycznym. Zawiera informacje o poszczególnych składnikach majątku spółki oraz źródłach jego finansowania, czyli zobowiązaniach finansowych spółki w stosunku do jego właścicieli (udziałowców, akcjonariuszy, państwa) kredytodawców i pożyczkodawców (banków, posiadaczy obligacji i wierzycieli takich jak dostawcy, ZUS, Skarb Państwa. Dane zestawiane w bilansie są informacjami zagregowanymi i odzwierciedlają rezultaty wszystkich decyzji inwestycyjnych, operacyjnych i finansowych oraz zdarzeń gospodarczych, jakie miały miejsce do mementu, które przyjmuje się na koniec danego okresu sprawozdawczego (obrachunkowego) tym dniem jest zazwyczaj 31 grudnia.

W niektórych sytuacjach bilans w spółce sporządzany jest wciągu roku obrachunkowego na żądanie zarządu lub komisji rewizyjnej. Są nawet sytuacje w celach diagnostycznych, że bilans sporządza się kwartalnie lub na koniec miesiąca, na użytek użytkowników wewnętrznych i zewnętrznych.

Bilans jest nie tylko sprawozdaniem finansowym ale również dokumentem księgowym sporządzanym na koniec roku obrachunkowego. Bilans jako dokument sprawozdawczy jest elementem składowym raportu rocznego informującym o stanie majątkowym i finansowym spółki. Podlega badaniu przez biegłego rewidenta i udostępnieniu użytkownikom zewnętrznym. Powinien zatem wynikać z ewidencji księgowej, prowadzonej zgodnie z obowiązującym w kraju stanem prawnym i uwzględniać obowiązujące zasady wyceny składników majątkowych i źródeł ich pochodzenia. Obowiązek badania przez biegłych rewidentów nie dotyczy bilansów śródrocznych (kwartalnych i miesięcznych) i informacji pochodzących z tych bilansów. Pozycje opisujące majątek i źródła jego finansowania są łączone w grupy o zbliżonej treści ekonomicznej i finansowej i ujęte w określoną logiczną kolejność. Ogół składników majątkowych spółki wyrażanych w ujęciu wartościowym określany jest aktywami.

AKTYWA

Aktywa (Formularz nr 1A) są to środki postawione do dyspozycji spółki wykorzystywane przy realizacji operacji gospodarczych związanych z jego działalnością. Aktywa umieszczane są po lewej stronie bilansu. Poszczególne elementy majątku spółki uszeregowane są według stopnia ich płynności tzn. możliwości zmiany na środki pieniężne.

W pierwszej kolejności wykazywane są więc te aktywa, których szybka zmiana na środki pieniężne jest trudna – z tego też względu określane są mianem majątku trwałego (aktywa trwałe). W obrębie majątku trwałego kolejno wykazywane są wartości niematerialne i prawne składniki rzeczowe majątku oraz finansowe składniki majątku trwałego.

Aktywa spółki o relatywnie dużej płynności – w terminologii zachodniej określa się mianem aktywów bieżących co w warunkach polskich odpowiada określeniu majątku obrotowego. W obrębie majątku obrotowego kolejno wykazywane są zapasy, należności i roszczenia, krótkoterminowe papiery wartościowe, środki pieniężne.

Jako ostatnie w aktywach wymienia się rozliczenia międzyokresowe czynne, które według obowiązującej ustawy stanowią odrębną pozycję aktywów.

Źródła finansowania majątku określane są mianem pasywów.

Formularz nr 1AFormularz nr 1ABILANS SPÓŁKI MEDCOM S.A. SPORZĄDZONY NA DZIEŃ 31 GRUDNIA.

Źródło: opracowanie własne

PASYWA

Pasywa (Formularz nr 1B) odpowiadają na pytanie w jaki sposób (na dany dzień) spółka finansuje swoje aktywa. Czy ze środków własnych czy kapitałami obcymi. Pasywa obejmują zatem kapitały (f) własne oraz zobowiązania spółki. Poszczególne pozycje pasywów w bilansie uszeregowane są według zasady rosnącego stopnia pilności ich zwrotu.

W pierwszej kolejności podaje się kapitały własne obejmują one kapitał (F) podstawowy, należne lecz nie wniesione wkłady na poczet kapitału podstawowego, kapitał F) zapasowy, kapitał (F) rezerwowy, nie podzielony wynik z lat ubiegłych, wynik finansowy netto roku obrotowego.

Należne lecz nie wniesione wkłady na poczet kapitału podstawowego występują gdy przy emisji akcji gotówkowych ograniczono się do częściowego zainkasowania kwot subskrybowanych przez akcjonariuszy. Rozwiązanie takie jest zgodne z kodeksem handlowym, który dopuszcza możliwość prawnej wpłaty wysokości 25% nominalnej wartości zakupionych akcji, a pozostałej części w terminach określonych w statucie. Kapitał własny spółki zwłaszcza kapitał podstawowy stanowi najbardziej stabilne źródło finansowania, spełniając równocześnie funkcję gwarancyjną roszczeń wobec wierzycieli.

Zgodnie z ustawą o rachunkowości jako ostatnia pozycja w kapitałach wykazywany jest wynik finansowy netto roku obrotowego (strata – zysk).

Szczególne miejsce spółka nadaje grupie pasywów – rezerwy. W bilansie wyszczególnione są po kapitale własnym. Pisząc o rezerwach mamy na względzie odpisy tworzone w związku z podatkiem dochodowym od osób prawnych lub osób fizycznych, z należności od dłużników, ze stratami związanymi z realizacją przedsięwzięć gospodarczych itp. Tworzenie rezerw związane jest z możliwością występowania określonych okoliczności, stanowią więc one formę zabezpieczenia się przed ryzykiem, które towarzyszy prowadzonej działalności gospodarczej. Są one wkładane w ciężar kosztów podstawowych kosztów operacyjnych, pozostałych kosztów operacyjnych lub kosztów operacji finansowych w zależności od charakteru rezerwy i okoliczności, których dotyczy ich wykorzystanie. Rezerwy wyodrębnione są od kapitału własnego, nie stanowią jednocześnie zobowiązań.

Formularz nr 1BFormularz nr 1BPASYWA

Źródło: opracowanie własne

W dalszej kolejności w pasywach bilansu wykazuje spółka zobowiązania długoterminowe. Obejmują one długoterminowe pożyczki, kredyty, obligacje i inne papiery wartościowe emitowane przez spółkę. Ponieważ termin ich płatności wykracza poza okres objęty bilansem (jest dłuższy niż 1 rok) zobowiązania długoterminowe można uznać również jako stabilne źródło finansowania. Łącznie z kapitałem własnym stanowią one kapitał stały spółki, który powinien zapewnić pokrycie przynajmniej wykazujących najniższą płynność składników aktywów, jakimi są elementy majątku trwałego.

Następna grupa pasywów obejmuje zobowiązania krótkoterminowe, a więc płatności o terminie nie przekraczającym jednego roku. obejmują one składniki: zobowiązania wobec kredytodawców i pożyczkodawców, a wiec kredyty i pożyczki krótkoterminowe i płatności przypadające na dany rok; zobowiązania bieżące – obejmujące zobowiązania handlowe (wobec dostawców), zobowiązania z tytułu płac, podatków, ceł, ubezpieczeń społecznych itp.

Również oddzielną podgrupę stanowią fundusze specjalne – przeznaczone do gromadzenia środków na cele świadczeń socjalnych oraz inne cele szczególne, określone w statucie spółki.

W ostatniej grupie pasywów wyszczególnione są rozliczenia międzyokresowe i przychody przyszłych okresów. Wykonywane są tu rozliczenia międzyokresowe bierne kosztów oraz różnorodne przychody dotyczące przyszłych okresów (wpłaty na poczet przyszłych świadczeń, rozliczenia fakturą VAT, dotacje, subwencje i dopłaty do inwestycji i prac rozwojowych, nadwyżki dodatnich różnic kursowych nad ujemnymi)

Dzięki logicznej kolejności grup, podgrup oraz poszczególnych składników w bilansie jesteśmy w zależności od spełnianych funkcji w działalności operacyjnej, ustalić stopień ich płynności, ocenić skalę ryzyka finansowego, towarzyszącego funkcjonowaniu spółki. oraz efektywność wykorzystania kapitałów obcych i własnych.

W celu szybkiego wyrobienia sobie poglądu o sytuacji finansowej (pasywa) i majątkowej (aktywa) w spółce opracowuje się bilans analityczny (Formularz nr 1C) o dużym stopniu agregacji tak by poszczególnym pozycjom aktywów można było stosunkowo łatwo przyporządkować odpowiednie pozycje pasywów.

Formularz nr 1C nr 2Formularz nr 1C nr 2BILANS ANALITYCZNY SPÓŁKI AKCYJNEJ MEDCOM

Źródło: opracowanie własne.

Postępowanie takie jest uzasadnione ponieważ między strukturą aktywów i pasywów zachodzą określone relacje, których przestrzeganie jest bardzo istotne dla utrzymania równowagi ekonomicznej spółki. Oznacza to, że dla prawidłowego funkcjonowania spółki niezbędne jest zachowanie właściwych proporcji między majątkiem trwałym i kapitałami stałymi, a także między majątkiem obrotowym i zobowiązaniami krótkoterminowymi. Również struktura aktywów – wyrażająca sposób zaangażowania kapitałów jak i struktura pasywów – odzwierciedlającą źródła finansowania majątku nie pozostają bez wpływu na ostateczny wynik finansowy spółki.

Bilans jednak nie wykazuje strumieni pieniężnych jakie towarzyszą prowadzonej przez spółkę działalności gospodarczej oraz operacjom na rynku kapitałowym. Ujmuje jedynie skutki tych procesów i towarzyszących im strumieni pieniężnych, widoczne w zmienionych wartościach aktywów i pasywów. Z tego też względu uzupełnienie bilansu spółki stanowi rachunek wyników (strat i zysków) oraz rachunek przepływów pieniężnych.