Rachunek przepływów pieniężnych spółki

Sprawozdanie z przepływów środków pieniężnych pozostaje w ścisłym związku z bilansem i rachunkiem wyników opracowywanych przez MEDCOM S.A. Jest sporządzany częściowo na podstawie danych w nich zawartych, częściowo w oparciu o dodatkowe informacje z ewidencji księgowej.

Celem sprawozdania z przepływu środków pieniężnych jest wskazanie przyczyn zmian sytuacji finansowej MEDCOM S.A., czego nie podaje bilans ani rachunek wyników. Jest ono użyteczne zwłaszcza dla potrzeb wewnętrznych spółki jako czynnik wspomagający zarządzanie, planowanie i kontrolę. Jego analiza daje pogląd na rezultaty prowadzonej polityki finansowej, ułatwia sporządzanie planów finansowych w dostosowaniu do założeń strategii rozwojowej spółki, a także pozwala na późniejszą kontrolę ich realizacji. Dla użytkowników zewnętrznych nawet uproszczona forma sprawozdania umożliwia ocenę kwot, terminowości, niepewności przyszłych wpływów gotówkowych, a więc ocenę możliwości zdobycia przez spółkę wystarczających zasobów gotówkowych na pokrycie jej zobowiązań, na inwestycje oraz wypłaty dywidend.

Ustawa o rachunkowości określa nowy wzór sprawozdania z przepływów środków pieniężnych (formularz nr 3A). Zgodnie z tym wzorem przepływy kwalifikowane są według trzech rodzajów działalności:

przepływy z działalności operacyjnej – obejmują one głównie transakcje gotówkowe, brane pod uwagę przy ustalaniu zysku ze sprzedaży oraz zmiany w bieżących aktywach i pasywach;

przepływy z działalności inwestycyjnej – w ich skład wchodzą zwłaszcza wpływy i płatności związane z nabywaniem i sprzedażą składników majątku trwałego, udzielaniem pożyczek, otrzymywaniem dywidend i odsetek;

przepływy z działalności finansowej – obejmują przede wszystkim wpływy i wydatki związane z powiększaniem kapitału własnego i płatnością dywidend na rzecz właścicieli oraz zaciąganiem kredytów i pożyczek oraz ich obsługą.

Grupowanie przepływów według działalności operacyjnej, inwestycyjnej i finansowej umożliwia charakterystykę realizacji i struktury wewnątrz poszczególnych rodzajów działalności oraz między nimi, a także pozwala na ocenę ich powiązań z wynikiem finansowym netto. Na tej podstawie inwestorzy i wierzyciele mogą dokładniej oceniać płynność finansową i wypłacalność MEDCOM S.A.

Sprawozdanie z przepływów środków pieniężnych przedstawia obraz strumieni gotówkowych poprzez wskazanie źródeł pochodzenia zasobów gotówkowych (wpływy gotówkowe) oraz ich wykorzystanie (wydatki gotówkowe). Różnica między wpływami i wydatkami stanowi zmianę stanu gotówki, która dodana do gotówki początkowej daje gotówkę na koniec okresu sprawozdawczego spółki.

Centralne miejsce w rachunku wyników zajmuje zestawienie nadwyżek finansowych netto (środki pieniężne netto) rozumiane jako różnica między wpływami i wydatkami. Nadwyżka finansowa netto powszechnie określana jest mianem cash flow.

Biorąc pod uwagę różnego rodzaju korekty wyniku finansowego na poziomie operacyjnym, a także potrzebę uwzględniania wpływu na wynik finansowy rezultatów działalności inwestycyjnej uzasadniony jest wielostopniowy rachunek cash flow, a nie jako suma zysku netto i amortyzacji. Taka konstrukcja cash flow ma charakter bardziej uniwersalny może objąć całokształt zdarzeń tworzących komponenty strumieni płatniczych czy finansowych.

Cash flow może spełniać również funkcję miernika sterującego przy podejmowaniu decyzji finansowych w MEDCOM S.A. dostarczając informacji o kształtowaniu się strumieni płatniczych i finansowych spółki. Cahs flow uznawany jest za jeden z podstawowych mierników równowagi finansowej w spółce. Dodatnia nadwyżka finansowa netto sprzyja niewątpliwie umacnianiu równowagi finansowej z kolei ujemna wskazuje na groźbę destabilizacji finansowej. Określenie i analiza cash flow pozwalają na pełniejszą charakterystykę sytuacji finansowej i gospodarczej działalności spółki, co ma szczególne znaczenie zwłaszcza przy ocenie jej zdolności płatniczej. Posługiwanie się cash flow umożliwia wyeksponowanie tych aspektów, które są niemożliwe do uchwycenia na podstawie bilansu i rachunku wyników.

Istotne jest określenie nadwyżki finansowej odnoszącej się do działalności operacyjnej, przy założeniu, że punktem wyjścia jest wynik finansowy netto. Przy liczeniu wyniku netto trzeba odejść od zasady memoriałowej (tzn. rejestracji dochodów i kosztów w chwili dokumentowania transakcji i przejść do zasady kasowej (tzn. uwzględnia gotówkowych wpływów i wydatków w danym okresie). Ponadto niektóre wydatki i wpływy nie generują gotówki ani nie wymagają jej wydatkowania. Wreszcie wykluczyć należy transakcje związane z działalnością inwestycyjną lub finansową.

W dalszej kolejności wyraźnie należy rozgraniczyć przepływy odnosząc się do działalności inwestycyjnej oraz finansowej tak aby nie były klasyfikowane zgodnie z naturą odmiennych transakcji. W MEDCOM S.A. rachunek przepływów jest sporządzany metodą pośrednią. Punktem wyjścia jest zysk i strat netto, a więc ostateczny wynik rachunku zysku i strat, który jest stopniowo korygowany w celu ustalenia kwot nadwyżek finansowych netto (są stosowane inne ujęcia przepływów np. opartej na metodzie bezpośredniej). W tym przypadku zestawia się oddzielnie źródła środków pieniężnych i oddzielnie wykorzystanie środków pieniężnych – każdorazowo w podziale na poszczególne rodzaje działalności. Nadwyżkę pieniężną w tej metodzie określa się w końcowej części sprawozdania jako różnicę między sumą źródeł gotówki i suma wykorzystania gotówki.

W praktyce znaczne największym powodzeniem cieszy się metoda pośrednia (w tym również w MEDCOM S.A.) Ma ona następujące zalety:

w jednym dokumencie zawiera informacje o istniejących zmianach w bilansie oraz o czynnikach kształtujących wynik finansowy;

pozwala na identyfikację wpływów i wydatków pieniężnych z punktu widzenia przedmiotowego (rzeczowego).

Słabą jednak stroną metody pośredniej jest jej złożoność i mała czytelność dla osób „niewtajemniczonych”.

Ze względu na skomplikowanie rachunku przepływów stosuje się kilka wzorów różniących się stopniem szczególności i dokładności.

W najbardziej uproszczonym ujęciu przepływ pieniężny jest identyfikowany z sumą wyniku finansowego i amortyzacji. W takim ujęciu w MEDCOM S.A. jest on stosowany w rachunku opłacalności projektów inwestycyjnych. W związku z tym, że wszystkie dane w tym rachunku mają charakter prognostyczny i dotyczą dłuższego okresu czasu, upraszczanie zestawień danych do prognozy przepływów pieniężnych jest możliwe do zaakceptowania. (formularz nr 3B). Zastosowanie skomplikowanej metody dokładnego prognozowania wszystkich elementów wpływających na przepływ pieniężny netto jest w tym przypadku absolutnie niepotrzebne.

W bardziej rozwiniętym ujęciu przepływ pieniężny netto definiowany jest jako suma wyniku finansowego, przyszłych rezerw tworzonych z zysku oraz innych kosztów pieniężnych nie będących wydatkami. Takie ujęcie też jeszcze nie jest kompletne, ponieważ nie uwzględnia korekt dotyczących przychodów nie pieniężnych (nie będących wpływami).

W standardowym ujęciu pełną formułę rachunku przepływów pieniężnych przedstawia następujący układ:

przepływy pieniężne netto z działalności operacyjnej;

przepływy pieniężne netto z działalności inwestycyjnej

przepływy pieniężne netto z działalności finansowej

zmiana stanu środków pieniężnych w roku obrotowym (poz. 1+ poz. 2 + poz. 3);

Środki pieniężne na początku roku obrotowego;

Środki pieniężne na koniec roku obrotowego (poz. 5 + poz. 6).

Uproszczony schemat rachunku przepływów pieniężnych prezentuje formularz 3C

Formularz nr 3C

UPROSZCZONY WZÓR RACHUNKU PRZEPŁYWÓW

R – rachunek wyników

B – bilans

U – informacje uzupełniające

Rachunek przepływów pieniężnych według powyższego schematu jest łatwy do sporządzenia i czytelny dla odbiorców. Nie pozwala on jednak na precyzyjne odróżnienie przepływów w trzech rodzajach działalności. W takiej formie może być jednak prowadzonych w małych firmach.

W MEDCOM S.A. zgodnie z ustawą o rachunkowości z 1994 r. rachunek przepływów prowadzony jest rozwinięty wzór rachunku przepływów pieniężnych – formularz nr 3A.