Bilans pomimo dużej wartości poznawczej w ocenie majątku spółki i źródeł jego finansowania zawiera wyłącznie wielkości zasobowe (stany na określony moment czasowy). Rezultat dokonań spółki w okresie sprawozdawczym ujmowany jest tylko w jednej pozycji bilansu jako wynik finansowy netto. Stąd też ocena wyniku finansowego wymaga uzupełnienia o wielkości strumieniowe, które są przedstawione w drugim podstawowym dokumencie finansowym spółki – w rachunku zysków i strat (rachunku wyników). (Formularz nr 2A, 2B)
W rachunku wyników są zestawione:
rodzaje przychodów uzyskiwanych przez spółkę według źródeł ich powstawania;
wydatki składające się na koszty uzyskania przychodów;
straty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej;
obciążenia podatkowe.
W wyniku otrzymujemy zysk netto, który odnotowany jest w bilansie.
W rachunku wyników eksponowany jest fakt oddzielenia działalności gospodarczej, która stanowi podstawę funkcjonowania spółki od sytuacji nadzwyczajnych, wyjątkowych często nie zależnych od spółki. (Schemat nr 7)
Z kolei w ramach działalności gospodarczej następuje rozgraniczenie działalności operacyjnej od działalności finansowej.
U podstaw tego rozgraniczenia tkwi różnorodność form powiązań spółki z rynkiem. Za pośrednictwem działalności operacyjnej przedsiębiorstwo powiązane jest z rynkiem dóbr materialnych i czynników produkcji. Z kolei działalność finansowa wiąże spółkę z rynkiem finansowym. Działalność operacyjna realizuje przede wszystkim zadania gospodarcze, a więc działania usługowo – handlowe. Jej rezultatem jest sprzedaż odczynników, aparatów oraz usług diagnostycznych i serwisowych. Tak rozumiana działalność ma charakter ciągły i określana jest mianem podstawowej działalności operacyjnej, w odróżnieniu od pozostałej działalności operacyjnej, do której zaliczane są działania okazjonalne np. sprzedaż składników majątku trwałego.
Realizacja działalności operacyjnej łączy się z ponoszeniem kosztów (koszty sprzedaży, energia, wynagrodzenia, amortyzacja).
Schemat nr 7Schemat nr 7SZEREGOWA MODELOWA FORMA RACHUNKU WYNIKÓW.
WARIANT PORÓWNAWCZY WARIANT KALKULACYJNY
PRZYCHODY ZE SPRZEDAŻYPRZYCHODY ZE SPRZEDAŻYPRZYCHODY ZE SPRZEDAŻY TOWARÓW I PRODUKTÓWPRZYCHODY ZE SPRZEDAŻY TOWARÓW I PRODUKTÓW
KOSZTY SPRZEDAŻY TOWARÓW I PRODUKTÓWKOSZTY SPRZEDAŻY TOWARÓW I PRODUKTÓW
KOSZTY DZIAŁALNOŚCI OPERACYJNEJ(UKŁAD RODZAJOWY)KOSZTY DZIAŁALNOŚCI OPERACYJNEJ(UKŁAD RODZAJOWY)WYNIK BRUTTO NA SPRZEDAŻYWYNIK BRUTTO NA SPRZEDAŻY
Działalność podstawowaDziałalność podstawowa =
TECHNICZNE KOSZTY WYTWORZENIATECHNICZNE KOSZTY WYTWORZENIA
KOSZTY OGÓLNEGO ZARZĄDUKOSZTY OGÓLNEGO ZARZĄDU
KOSZTY SPRZEDAŻYKOSZTY SPRZEDAŻY
WYNIK ZE SPRZEDAŻYWYNIK ZE SPRZEDAŻY
=
DziałalnośćoperacyjnaDziałalnośćoperacyjna + +POZOSTAŁE PRZYCHODY OPERACYJNEPOZOSTAŁE PRZYCHODY OPERACYJNE
POZOSTAWE KOSZTY OPERACYJNEPOZOSTAWE KOSZTY OPERACYJNE
DziałalnośćgospodarczaDziałalnośćgospodarcza = =WYNIK NA DZIAŁALNOŚCI OPERACYJNEJWYNIK NA DZIAŁALNOŚCI OPERACYJNEJ
+ +PRZYCHODY FINANSOWEPRZYCHODY FINANSOWE
Działalność finansowaDziałalność finansowaKOSZTY FINANSOWEKOSZTY FINANSOWE
==
WYNIK NA DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJWYNIK NA DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ
++ZYSKI NADZWYCZAJNEZYSKI NADZWYCZAJNE
STRATY NADZWYCZAJNESTRATY NADZWYCZAJNE
= =
Działalność nadzwyczajnaDziałalność nadzwyczajnaWYNIK FINANSOWY BRUTTOWYNIK FINANSOWY BRUTTO
OBOWIĄZKOWE OBCIĄŻENIA WYNIKU FINANSOWEGOOBOWIĄZKOWE OBCIĄŻENIA WYNIKU FINANSOWEGO
==WYNIK FINANSOWY NETTOWYNIK FINANSOWY NETTO
KAPITAŁY WŁASNEKAPITAŁY WŁASNEDYWIDENDYDYWIDENDY
Źródło: M. Wypych, Finanse przedsiębiorstwa, Uzupełniono rysunek. 4.2, str. 167.
Formularz nr 2A
RACHUNEK WYNIKÓW MEDCOM S.A.
WARIANT PORÓWNAWCZY (WERSJA – 2)
| WYSZCZEGÓLNIENIE | KWOTA ZA ROK | |
|---|---|---|
| UBIEGŁY | BIEŻĄCY | |
| A. PRZYCHODY ZE SPRZEDAŻY I ZRÓWNANE Z NIMI I. Przychód ze sprzedaży produktów II. Zmiana stanu produktów (zwiększenie – wartość dodatnia, zmniejszenie – wartość ujemna) III. Przychód ze sprzedaży towarów i materiałów IV. Koszt wytworzenia świadczeń na własne potrzeby jednostki | ||
| B.KOSZTY DZIAŁALNOŚCI OPERACYJNEJ I. Wartość sprzedanych towarów i materiałów II. Zużycie materiałów i energii III. Usługi obce IV. Podatki i opłaty V. Wynagrodzenia VI. Świadczenia na rzecz pracowników VII. Amortyzacja VIII. Pozostałe | ||
| C. ZYSK/ STRATA ZE SPRZEDAŻY (A – B) | ||
| D.POZOSTAŁE PRZYCHODY OPERACYJNE I. Przychody ze sprzedaży składników majątku trwałego II. Dotacje III. Pozostałe przychody operacyjne | ||
| E. POZOSTAŁE KOSZTY OPERACYJNE I. Wartość sprzedanych składników majątku trwałego II. Pozostałe koszty operacyjne | ||
| F. ZYSK/STRATA NA DZIAŁALNOŚCI OPERACYJNEJ (C + D – E) | ||
| G.PRZYCHODY FINANSOWE I. Dywidendy z tytułu udziałów – w tym od jednostek zależnych i stowarzyszonych II. Odsetki uzyskane III. Pozostałe | ||
| H. KOSZTY FINANSOWE I. Odpisy aktualizujące wartość finansowego majątku trwałego oraz krótkoterminowych papierów wartościowych II. Odsetki do zapłacenia – w tym dla jednostek zależnych i stowarzyszonych III. Pozostałe | ||
| I. ZYSK/STRATA BRUTTO NA DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ (F +G – H) | ||
| J. ZYSKI NADZWYCZAJNE | ||
| K. STRATY NADZWYCZAJNE | ||
| L. ZYSJ/STRATA BRUTTO (I + J – K) | ||
| M. OBOWIĄZKOWE OBCIĄZENIA WYNIKU FINANSOWEGO I. Podatek dochodowy od osób prawnych lub osób fizycznych II. Pozostałe obowiązkowe obciążenia | ||
| ZYSK/ STRATA NETTO (L – M) |
Źródło: opracowanie własne
Formularz nr. 2B
RACHUNEK WYNKÓW MEDCOM S.A.
WARIANT KALKULACYJNY (WERSJA – 2)
| WYSZCZEGÓLNIENIE | KWOTA ZA ROK | |
|---|---|---|
| UBIEGŁY | BIEŻĄCY | |
| A. PRZYCHODY ZE SPRZEDAŻY TOWARÓW I PRODUKTÓW I. Przychody ze sprzedaży towarów i materiałów II. Przychody ze sprzedaży produktów | ||
| B. KOSZTY SPRZEDANYCH TOWARÓW I PRODUKTÓW I Wartość sprzedanych towarów i materiałów II. Koszt wytworzenia sprzedanych produktów | ||
| C. ZYSK/STRATA BRUTTO ZE SPRZEDAZY (A – B) | ||
| D. KOSZTY SPRZEDAZY | ||
| E. KOSZTY OGÓLNEGO ZARZĄDU | ||
| F. ZYSK/STRATA ZE SPRZEDAŻY (C – D – E) | ||
| G. POZOSTAŁE PRZYCHODY OPERACYJNE Przychody ze sprzedaży składników majątku trwałego Dotacje Pozostałe przychody operacyjne | ||
| H. POZOSTAŁE KOSZTY OPERACYJNE Wartość sprzedanych składników majątku trwałego Pozostałe koszty operacyjne | ||
| I.ZYSK/STRATA NA DZIAŁALNOŚCI OPERACYJNEJ (F + G – H) | ||
| J. PRZYCHODY FINANSOWE Dywidendy z tytułu udziałów – w tym od jednostek zależnych i stowarzyszonych Odsetki uzyskane Pozostałe | ||
| K. KOSZTY FINANSOWE Odpisy aktualizujące wartość finansowego majątku trwałego oraz krótkoterminowych papierów wartościowych Odsetki do zapłacenia – w tym dla jednostek zależnych i stowarzyszonych Pozostałe | ||
| L. ZYSK/STRATA BRUTTO NA DZIAŁAL. GOSPODARCZEJ (I + J – K) | ||
| M. ZYSKI NADZWYCZAJNE | ||
| N. STRATY NADZWYCZAJNE | ||
| O. ZYSK/STRATA BRUTTO (L + M – N) | ||
| P. OBOWIAZKOWE OBCIĄŻENIA WYNIKU FINANSOWEGO Podatek dochodowy od osób prawnych lub osób fizycznych Pozostałe obowiązkowe obciążenia | ||
| R. ZYSK/STRATA NETTO (O – P) |
Źródło: opracowanie własne
Działania finansowe dla potrzeb rachunku wyników ujmowane są nieco odmiennie niż w ogólnie pojmowanej działalności finansowej. Przypisuje się im nie tylko koszty związane z pozyskaniem kapitału (odsetki od kredytów i obligacji, dywidendy) ale również przychody z tytułu posiadania udziałów, akcji, papierów wartościowych, udzielania pożyczek, które w rzeczywistości kojarzone powinny być z działalnością inwestycyjną. Działania inwestycyjne dotyczą nie tylko rzeczowych składników majątku trwałego, ale praktycznie całego majątku trwałego. Oznacza to, że działalność inwestycyjna w rachunku zysków i strat bezpośrednio nie znajduje odzwierciedlenia.
Obok zysków i strat nadzwyczajnych, które wprawdzie nie zawsze zależą od spółki, ale mają wpływ na wynik finansowy w rachunku zysków i strat wykazuje się także obciążenia podatkowe, a więc świadczenia przez MEDCOM S.A. na rzecz podmiotów prawa publicznego.
W niektórych przypadkach występują ponadto inne niż podatki obligatoryjne obciążenia wyniku finansowego np. koszty (straty) nie uznane dla celów podatkowych.
W rezultacie w konstrukcji rachunku wyników wyróżnić można trzy podstawowe poziomy:
operacyjny,
finansowy,
nadzwyczajny.
Suma dwóch pierwszych stanowi rezultat działalności gospodarczej.
Punktem wyjścia rachunku wyników są przychody ze sprzedaży praktycznie przychody netto ze sprzedaży, a więc nie uwzględniające podatków od wartości dodanej, akcyzowego czy zryczałtowanego.
Rachunek wyników spółki wskazuje zatem w jakim stopniu wynik finansowy zależy od działalności operacyjnej, od przychodów i kosztów finansowych, sytuacji nadzwyczajnych oraz od podatków dochodowych.
W początkowych latach funkcjonowania spółki korzystano ze wzorów obligatoryjnych rachunku wyników w wersji kalkulacyjnej, a od 1999 roku zaczęto korzystać z wersji porównawczej. Obie te wersje rachunku wyników zawierają formularze 2A i 2B.
Różnica między wariantem porównawczym i kalkulacyjnym tkwi w odmiennym sposobie rozliczenia kosztów podstawowych działalności operacyjnej.
Rachunek porównawczy traktuje koszty działalności operacyjnej jako jedną zbiorczą pozycję, w której wyodrębnia się poszczególne rodzaje kosztów w układzie rodzajowym np. wartość sprzedanych towarów, materiałów, surowców, energii, usług obcych, amortyzacji, wynagrodzeń itp.
Z kolei w rachunku kalkulacyjnym koszty związane z podstawową działalnością operacyjną podlegają rozdzieleniu na koszty sprzedanych towarów i produktów w tym tzw. techniczny koszt wytworzenia (w którym zachowany jest układ rodzajowy) koszty sprzedaży i koszty ogólnego zarządu.
W praktyce rachunek wyników spółki uzupełniany jest o dane dotyczące podziału zysku netto.
Do pełnej kompleksowej diagnozy stanu i rozwoju spółki nie wystarczają jednak informacje zawarte w bilansie i rachunku wyników. Sprawozdania te nie uwzględniają bowiem wszystkich składników finansowych spółki. Obrazują jedynie wyrażone w formie pieniężnej ostateczne rezultaty różnorodnych działań podejmowanych w okresie sprawozdawczym.
Rozgraniczenie strumieni finansowych i odpowiadających im wyników według poszczególnych rodzajów działalności operacyjnej, finansowej i inwestycyjnej jest możliwe do zrealizowania w oparciu o zestawienie przepływów środków pieniężnych.