Szczególnie ryzykowne jest angażowanie kapitałów w finansowanie składników majątku trwałego. Zaangażowane w ten sposób środki są na długi okres zamrożone. Ich odzyskanie możliwe jest jedynie za pośrednictwem amortyzacji ( w przypadku finansowania majątku trwałego oraz wartości niematerialnych i prawnych) w drodze sprzedaży udziałów akcji i obligacji ( przy lokatach finansowych) ewentualnie w miarę zwrotu pożyczek długoterminowych. W celu zachowania równowagi finansowej niezbędne jest więc pokrycie majątku trwałego stabilnym źródłem finansowania nie wymagającego szybkiego zwrotu. Funkcje taką powinien spełniać kapitał stały ( kapitał własny + kapitał długoterminowy obcy- długoterminowe kredyty, pożyczki, obligacje) Niepełne pokrycie majątku trwałego stwarza permanentne zagrożenie płynności finansowej a nawet upadłością. Szybkie wymuszone pozbycie się majątku trwałego na rzecz spłacenia długu z zasady niekorzystnie wpływa na działalność efektywną przedsiębiorstwa.
Ważnym wskazaniem poprawności zarządzania finansami przedsiębiorstwa jest to, aby relacja między wysokością kapitału stałego i wartością majątku trwałego była wyższa od jedności ( złota reguła finansowania). Dolna granica relacji o której mowa wynosi 0,5 wówczas majątek trwały w połowie jest finansowany przez kapitał własny a w połowie przez kapitał obcy. Górna granicą tej relacji wyznacza sytuacja, gdy majątek trwały w całości pokrywa kapitał własny. Taki stan rzeczy sprzyja ponadto nie tylko finansowaniu środków trwałych ale również obrotowych składników majątku co dodatkowo stabilizuje płynność krótko – terminową ( złota reguła bankowa)
Dla utrzymania równowagi finansowej przedsiębiorstwa nie mniej ważne jest zachowanie płynności krótkoterminowej (bieżącej). Zostanie ten warunek spełniony jeżeli zobowiązania krótkoterminowe (krótkoterminowe kredyty, bony, pożyczki, bony komercyjne) w pełni pokryją majątek obrotowy ( złota reguła bilansowa -obrotowa) .
W praktyce jednak jest inaczej. Przeważnie jest tak, że kapitał obrotowy częściowo jest finansowany kapitałem pracującym ( nadwyżką wartości kapitału stałego nad majątkiem trwałym). Zadaniem tego kapitału jest zmniejszenie ryzyka związanego z chwilowym nie uruchomieniem części środków obrotowych ( zapasów towaru, należności).
Relacją majątku obrotowego do zobowiązań krótkoterminowych ( bieżących) powinna się kształtować na poziomie zbliżonym do 2. Oznacza ona wówczas dodatnia różnicę między kapitałem stałym a trwałymi składnikami majątku, to znaczy informuję, ze część kapitałów długoterminowych pozostaje w ciągłej dyspozycji przedsiębiorstwa i służy finansowaniu środków obrotowych. Przestrzeganie powyższych reguł równowagi finansowej sprzyja rozwojowi przedsiębiorstwa i zapewnia mu zysk na poziomie gwarantującym jego rozwój.
W zależności od sposobów wykorzystania zasobów majątkowych jak również źródeł pozyskiwania kapitału niezbędnego do finansowania majątku owa równowaga ekonomiczno- finansowa może być zachwiana przez decyzje zarządzających przedsiębiorstwem. Podejmowane decyzje mogą mieć wpływ na ponoszone ryzyko operacyjne jak i finansowe, a w konsekwencji na rentowność przedsiębiorstwa.
Wybór strategii działania należy do decydentów . generalnie wyróżnia się strategię umiarkowaną, agresywną i zachowawczą.
Strategia umiarkowana zakłada kompromis miedzy ryzykiem finansowym a rentownością. Zapewnia zyskowność zbliżoną do średniej w branży poprzez zachowanie równowagi krótkookresowej i długookresowej.
Strategia agresywna minimalizuje bieżąca płynność finansową (krótkoterminową). Cechuje ja relatywnie wysoki poziom zadłużenia co wiąże się z wysokim kosztem pozyskiwania kapitałów obcych. Zapewnia stosunkowo wysoką zyskowność kapitałów własnych, natomiast zysk netto wyrażony w wartościach bezwzględnych jest wyższy w porównaniu ze strategią umiarkowaną . Zyskami musi się dzielić z kredytodawcami i jest negatywnie oceniane przez banki. ?
Strategia zachowawcza zakłada bardzo wysoka płynność finansową i wysoki udział kapitałów własnych w finansowaniu majątku. Jest strategią pozytywnie oceniana przez wierzycieli i kredytodawców. Nie zapewnia wysokiej zyskowności kapitału własnego, ale dzięki stosunkowo niskim kosztom pozyskania kapitałów obcych umożliwia osiągniecie wysokiego poziomu zysku netto.
Przedstawiany obszar decyzyjny stanowi zakres badań poziomej analizy bilansu w statyce i dynamice i jest realizowany przez system w module C 3 przy pomocy systemu wskaźników zamieszczonych w tabeli nr 3
WSKAŹNIKI POZIOMEJ ANALIZY BILANSU
FORMUŁA OBLICZANIA W % FORMUŁA OBLICZANIA W % NAZWA WSKAŹNIKA NAZWA WSKAŹNIKANWNW A N A L I Z A P O Z I O M A B I L A N S U A N A L I Z A P O Z I O M A B I L A N S U
W1W1WSKAŹNIK POKRYCIA MAJĄTKU TRWAŁEGO KAPITAŁEM WŁASNYMWSKAŹNIK POKRYCIA MAJĄTKU TRWAŁEGO KAPITAŁEM WŁASNYM KAPITAŁ WŁASNY* X 100 MAJĄTEK TRWAŁY KAPITAŁ WŁASNY* X 100 MAJĄTEK TRWAŁY
W2W2WSKAŹNIK POKRYCIA MAJĄTKU TRWAŁEGO KAPITAŁEM STAŁYMWSKAŹNIK POKRYCIA MAJĄTKU TRWAŁEGO KAPITAŁEM STAŁYM KAPITAŁ STAŁY * X 100 MAJĄTEK TRWAŁY KAPITAŁ STAŁY * X 100 MAJĄTEK TRWAŁY
W3W3WSKAŹNIK POKRYCIA MAJĄTKU OBROTOWEGO KAPITAŁEM KRÓTKOTERMINOWYMWSKAŹNIK POKRYCIA MAJĄTKU OBROTOWEGO KAPITAŁEM KRÓTKOTERMINOWYM KAPITAŁ KRÓT.TERM. X 100 MAJĄTEK OBROTOWY KAPITAŁ KRÓT.TERM. X 100 MAJĄTEK OBROTOWY
W4W4UDZIAŁ KAPITAŁU OBROTOWEGO W FINANSOWANIU MAJĄTKU OGÓŁEMUDZIAŁ KAPITAŁU OBROTOWEGO W FINANSOWANIU MAJĄTKU OGÓŁEM KAPITAŁ OBROTOWY X 100 AKTYWA OGÓŁEM KAPITAŁ OBROTOWY X 100 AKTYWA OGÓŁEM
W5W5UDZIAŁ KAPITAŁU OBROTOWEGO W FINANSOWANIU MAJĄTKU OBROTOWEGOUDZIAŁ KAPITAŁU OBROTOWEGO W FINANSOWANIU MAJĄTKU OBROTOWEGO KAPITAŁ OBROTOWY X 100 MAJĄTEK OBROTOWY KAPITAŁ OBROTOWY X 100 MAJĄTEK OBROTOWY
Jak czytać powiązanie aktywów i pasywów
Pozioma analiza bilansu bada dopasowanie terminów, na jakie udostępniono kapitał, do okresu związania środków w majątku. Aktywa trwałe służą działalności przez dłuższy czas i nie powinny być uzależnione wyłącznie od finansowania wymagającego szybkiego zwrotu. Jeżeli długoterminowy zasób jest pokrywany krótkimi zobowiązaniami, przedsiębiorstwo musi stale odnawiać finansowanie. Powstaje wtedy ryzyko, że nawet przy sprawnej działalności zabraknie środków w terminie spłaty.
Kapitał pracujący pokazuje część stabilnych źródeł pozostającą na finansowanie majątku obrotowego po pokryciu aktywów trwałych. Wartość dodatnia zwykle zwiększa bufor płynności, ale jej interpretacja zależy od jakości aktywów obrotowych. Należność trudna do odzyskania lub zapas nieprzydatny nie tworzą takiego samego bezpieczeństwa jak gotówka czy szybko rotujący towar. Dlatego obliczenie powinno prowadzić do analizy składu, rotacji i terminów poszczególnych pozycji.
W strategii zachowawczej większa część aktywów jest finansowana kapitałem stabilnym, co ogranicza ryzyko odnowienia długu, lecz może zwiększać koszt. Strategia agresywna szerzej wykorzystuje krótkoterminowe źródła, które mogą być tańsze, ale wymagają dokładniejszej kontroli płynności. Strategia umiarkowana poszukuje równowagi między tymi podejściami. Wybór powinien być świadomy i powiązany ze stabilnością sprzedaży, dostępem do finansowania, sezonowością oraz gotowością właścicieli do ponoszenia ryzyka.
Diagnoza wymaga harmonogramu, a nie tylko wartości na dzień bilansowy. Trzeba zestawić przewidywane wpływy i wydatki z terminami zapadalności zobowiązań oraz możliwością zamiany aktywów na gotówkę. Saldo roczne może wyglądać prawidłowo, mimo że w konkretnym tygodniu powstaje luka finansowa. Analiza terminowa ujawnia takie okresy i pozwala wcześniej przygotować rezerwę, przesunąć wydatek albo uzgodnić finansowanie.
Wniosek powinien wskazywać źródło niedopasowania i realne możliwości działania. Można zmienić terminy długu, poprawić odzyskiwanie należności, ograniczyć zapasy, sprzedać zbędny majątek albo pozyskać kapitał własny. Każde rozwiązanie ma koszt i czas wdrożenia. Porównanie scenariuszy pozwala wybrać działanie, które poprawia bezpieczeństwo bez nieuzasadnionego ograniczania rozwoju przedsiębiorstwa.
Przy porównywaniu okresów trzeba oddzielić zmianę trwałą od przejściowej. Kapitał pracujący może spaść wskutek sezonowego wzrostu zapasów, dużej płatności inwestycyjnej albo trwałego pogorszenia odzyskiwania należności. Każda przyczyna prowadzi do innej reakcji. Pomocne jest zestawienie bilansu na kilka dat oraz danych miesięcznych, które ujawniają wahania niewidoczne w samych wartościach rocznych.
Należy również sprawdzić zobowiązania i zasoby niewidoczne w prostym porównaniu pozycji bilansowych. Umowy leasingowe, gwarancje, niewykorzystane limity, zaplanowane nakłady i warunkowe płatności mogą zmieniać przyszłe potrzeby finansowe. Ich opis nie zastępuje analizy bilansu, lecz pozwala ocenić, czy obecna struktura zachowa bezpieczeństwo po wystąpieniu znanych obciążeń.
Skuteczność wybranej strategii ocenia się w następnym okresie przez porównanie planu z wykonaniem. Trzeba sprawdzić nie tylko wartość kapitału pracującego, lecz także koszt finansowania, terminowość płatności i sprawność wykorzystania aktywów.