Rosnąca wielkość kredytów (zobowiązań , kapitałów obcych) też świadczy pozytywnie o zarządzających, gdyż oznacza to, że przedsiębiorstwo dąży do rozwoju mimo braku własnych środków i ze ma możliwość terminowego spłacenia powstałych długów.
Wzrost zadłużenia z tytułu kredytu obrotowego może być uzasadniony potrzebami finansowymi pod warunkiem, że nie są to kredyty przeterminowane. Pewien wzrost zobowiązań może być również uzasadniony wzrostem produkcji.
Nadmierny jednak wzrost zobowiązań (długów) najczęściej jest objawem trudności finansowych przedsiębiorstwa i powoduje zwiększenie udziału funduszów obcych w finansowaniu działalności, co nie jest pozytywnie oceniane przez dawców kapitału.
Wysoki udział kapitału własnego spotyka się ze szczególnie korzystną oceną kredytodawców. Daje on bowiem gwarancję, że ryzyko związane z prowadzoną działalnością gospodarczą obciąży przede wszystkim właścicieli przedsiębiorstwa. Wraz ze wzrostem kapitału własnego rośnie zdolność płatnicza przedsiębiorstwa jak również niezależność mierzona swobodą podejmowania decyzji stwarzających jak wskazuje praktyka większe szansę rozwoju przedsiębiorstwa.
Udział kapitału obcego w ponoszeniu ryzyka okazuje się być czynnikiem skutecznie osłabiającym zainteresowanie przedsięwzięciami obciążonymi większą niepewnością.
Z punktu widzenia przedsiębiorstwa rosnący udział kapitału obcego pozwala na rozłożenie ryzyka finansowego jakie niesie ze sobą prowadzenie działalności gospodarczej. Relacja wielkości kapitału własnego i wielkość kapitałów obcych określana jest jako dźwignią finansową.
Istotą jej jest to, że właściwa wielkość zaciągniętych długów może przynieść korzyści przedsiębiorstwu.
Przyjmując założenie o równomiernym rozłożeniu ryzyka miedzy właścicielami przedsiębiorstwa a dostawcami kapitału obcego ów optymalny poziom zadłużenia występuje przy 50% udziale kapitału własnego w kapitale łącznym. Optymalizacja jednak poziomu zadłużenia zależy od przyjętej strategii finansowej, która uwzględnia relację miedzy poziomem zyskowności kapitału własnego i kosztem pozyskania kapitałów obcych (odsetki). Praktyka wskazuje na fakt, że wysoki udział kapitału własnego nie gwarantuje szczególnych efektów w procesach inwestowania, tworzy natomiast gwarancję kilkuletniej egzystencji przedsiębiorstwa nawet w przypadku osiągnięcia strat w dwu, trzech kolejnych latach.
Problematyka decyzyjna w opisanym obszarze stanowi zakres badań analizy pionowej składników pasywów w statyce i dynamice. Moduł C 2 wspomaga proces decyzyjny poprzez określenie struktury kapitałów własnych i obcych oraz dynamiki ich zachowań. Wykaz wskaźników najczęściej stosowanych w procesie analizy pasywów zawiera tabela nr 2.
WSKAŹNIKI PIONOWEJ ANALIZY PASYWÓW (WYPOSAŻENIA) W KAPITAŁY WŁASNE I OBCIĄŻENIA KAPITAŁAMI OBCYMI.
Tabela nr 2
| NW | NAZWA WSKAŹNIKA | FORMUŁA OBLICZANIA W % |
|---|---|---|
| W1 | WYPOSAŻENIE PRZEDSIĘBIORSTWA W KAPITAŁ WŁASNY | KAPITAŁ WŁASNY X 100 PASYWA OGÓŁEM |
| W2 | OBCIĄŻENIE PRZEDSIĘBIORSTWA ZOBOWIAZANIAMI DŁUGOTERMINOWYMI | ZOBOWIĄZANIA DŁUGOTERM. X 100 PASYWA OGÓŁEM |
| W 3 | WYPOSAŻENIE PRZEDSIĘBIORSTWA W KAPITAŁ STAŁY | KAPITAŁ STAŁY X 100 PASYWA OGÓŁEM |
| W4 | OBCIĄZENIE PRZEDSIEBIORSTWA KREDYTEM KRÓTKOTERMINOWYM | KREDYT KRÓTKOTERMINOWY X 100 PASYWA OGÓŁEM |
| W5 | OBCIĄZENIE PRZEDSIĘBIORSTWA ZOBOWIĄZANIAMI BIEŻĄCYMI | ZOBOWIĄZANIA BIEŻĄCE X 100 PASYWA OGÓŁEM |
Jak oceniać źródła finansowania przedsiębiorstwa
Analiza kapitałów odpowiada na pytanie, kto finansuje działalność, na jak długo i z jakim ryzykiem. Kapitał własny tworzy podstawę bezpieczeństwa, ponieważ zwykle nie wymaga zwrotu w określonym terminie, lecz oczekuje odpowiedniej stopy zwrotu. Kapitał obcy może przyspieszać rozwój i zwiększać skalę działania, ale powoduje obowiązek spłat oraz koszt odsetek. Ocena powinna zatem obejmować nie tylko udział obu źródeł, lecz także ich cenę, termin i dopasowanie do finansowanego majątku.
W analizie pionowej pasywów pozycje odnosi się do kapitału ogółem. Zmiana udziału kapitału własnego może wynikać z zysku, straty, wypłaty dla właścicieli, nowej emisji albo szybszego przyrostu zadłużenia. Każda z tych przyczyn ma inne znaczenie. Dlatego dynamikę udziałów trzeba łączyć z kwotami i ruchem poszczególnych pozycji. Sam spadek procentu nie wyjaśnia, czy kapitał własny rzeczywiście się zmniejszył, czy tylko zwiększyła się suma bilansowa.
Zobowiązania należy podzielić co najmniej według terminu zapadalności, oprocentowania, waluty, zabezpieczenia i rodzaju wierzyciela. Dwa przedsiębiorstwa o takim samym wskaźniku zadłużenia mogą mieć zupełnie inne ryzyko, jeśli jedno korzysta z długoterminowego finansowania o stałym koszcie, a drugie z krótkich zobowiązań wymagających częstego odnawiania. Szczególne znaczenie ma koncentracja terminów, ponieważ nawet rentowna działalność może napotkać problem, gdy duża część długu przypada do spłaty w jednym okresie.
Koszt kapitału obcego trzeba analizować razem z korzyścią uzyskaną dzięki jego wykorzystaniu. Zadłużenie wspiera właścicieli, gdy finansowane aktywa i działalność tworzą zwrot większy od kosztu finansowania, a przepływy pozwalają bezpiecznie obsługiwać raty. Jeżeli wynik operacyjny słabnie albo koszt długu rośnie, dźwignia może szybko pogorszyć rentowność kapitału własnego. Pomocne są scenariusze pokazujące wpływ zmiany stóp, kursów i marży na zdolność obsługi zadłużenia.
Zobowiązania handlowe są częścią finansowania działalności, choć nie zawsze są oprocentowane wprost. Wydłużanie terminów płatności może poprawiać krótkoterminową gotówkę, ale nadmierne opóźnienia osłabiają relacje z dostawcami, ograniczają rabaty i mogą powodować wstrzymanie dostaw. Należy odróżniać warunki uzgodnione w umowach od zaległości. Korzystanie z kredytu kupieckiego jest racjonalne wtedy, gdy terminy są kontrolowane i zgodne z cyklem operacyjnym.
Kapitały powinny być oceniane również pod kątem elastyczności. Dostępny, lecz niewykorzystany limit finansowania może zwiększać odporność na przejściowe odchylenia. Z kolei umowy zawierające rygorystyczne warunki mogą ograniczać decyzje inwestycyjne lub wypłaty dla właścicieli. Diagnoza powinna wskazywać zabezpieczenia, wymagane poziomy wskaźników oraz skutki ich naruszenia. Pozwala to wcześniej przygotować rozmowę z finansującym lub działania korygujące.
Wniosek o bezpiecznej strukturze kapitałów nie powinien opierać się na jednym uniwersalnym progu. Potrzeby zależą od stabilności przychodów, udziału kosztów stałych, wartości zabezpieczeń, sezonowości i etapu rozwoju. Przedsiębiorstwo o przewidywalnych przepływach może obsługiwać większe zadłużenie niż podmiot o zmiennej sprzedaży. Właściwa baza porównania powinna obejmować podobny model działalności oraz uwzględniać własną historię przedsiębiorstwa.
Końcowa diagnoza łączy strukturę, koszt i zdolność spłaty. Powinna wskazywać, czy źródła finansowania są stabilne, czy terminy odpowiadają cyklowi działalności, jakie czynniki mogą podnieść koszt oraz jakie działania ograniczą ryzyko. Dopiero takie ujęcie pozwala przejść od statycznego udziału pozycji w pasywach do oceny rzeczywistej odporności finansowej.
Ważnym uzupełnieniem jest analiza pokrycia odsetek i obsługi całego długu. Pierwsza relacja pokazuje, czy wynik operacyjny wystarcza na koszt finansowania, druga uwzględnia także spłaty kapitału. Wysoka wartość w jednym okresie nie gwarantuje bezpieczeństwa, jeśli wynik jest niestabilny lub wkrótce rosną raty. Warto obliczać miary dla kilku okresów i sprawdzać je w scenariuszu ostrożnym.
Finansowanie w walucie obcej wymaga powiązania z walutą wpływów. Jeżeli przedsiębiorstwo spłaca dług w innej walucie niż uzyskuje przychody, zmiana kursu może zwiększyć koszt i wartość zobowiązania. Naturalne dopasowanie wpływów oraz wydatków ogranicza ryzyko, a pozostała ekspozycja powinna być mierzona. Samo korzystniejsze oprocentowanie nie przesądza o opłacalności, gdy wynik zależy od niekontrolowanego kursu.
Przy analizie kapitału własnego należy zwrócić uwagę na zdolność zatrzymywania zysku. Regularne straty lub wypłaty przekraczające możliwości działalności stopniowo zmniejszają bufor bezpieczeństwa. Nowy wkład właścicieli może poprawić strukturę, ale powinien mieć określony cel i oczekiwany wpływ. Trwała poprawa wymaga zwykle także rentownego modelu operacyjnego, który odbudowuje kapitał z wypracowanego wyniku.
Rejestr zobowiązań powinien być aktualizowany o nowe umowy, zmiany oprocentowania i wykorzystanie limitów. Dla każdej pozycji warto zapisać saldo, koszt, termin, zabezpieczenie, warunki umowne i źródło spłaty. Takie zestawienie ułatwia prognozę oraz rozmowy o refinansowaniu. Pozwala też dostrzec, że kilka pozornie niewielkich zobowiązań tworzy łącznie istotną koncentrację płatności.
Decyzje o kapitale warto testować w kilku scenariuszach. Wariant podstawowy odzwierciedla plan, ostrożny może zakładać niższą sprzedaż, wyższy koszt finansowania i opóźnienie należności, a rozwojowy większe nakłady. Dla każdego sprawdza się poziom zadłużenia, koszt, pokrycie odsetek oraz saldo gotówki. Pozwala to ocenić, czy struktura pozostaje bezpieczna także wtedy, gdy część założeń nie zostanie wykonana.
Raport powinien rozdzielać fakty, prognozy i decyzje wymagające zatwierdzenia. Odbiorca musi widzieć, które salda wynikają z ksiąg, które przepływy są przewidywane, a które działania są dopiero propozycją. Takie uporządkowanie zmniejsza ryzyko traktowania oczekiwanego finansowania jako już dostępnego źródła środków.