A. BUDOWA SYNDROMU DIAGNOSTYCZNEGO KAPITAŁ PRZEDSIĘBIORSTWA.
Syndrom diagnostyczny kapitał przedsiębiorstwa (K) tworzymy z wybranych wartości składników pasywów i wskaźników struktury i dynamiki (Formularz nr 6).
Jak widać zawiera ona w treści wybrane z pasywów wartości składników kapitału (na dzień, miesiąc i rok), obliczone wskaźniki pasywów struktury oraz ich dynamikę rozwoju.
Ostatnia kolumna w formularzu przygotowana jest do udokumentowania ogólnej oceny stanu poszczególnych składników kapitału w badanych okresach. Ocenę lepiej (L) wpisuje się wtedy gdy wynik analizy badanego wskaźnika jest poprawny. Jeżeli natomiast z interpretacji dotyczących składnika (dynamika, struktura) wynika zła jego ocena wpisujemy literę G co oznacza iż stan i rozwój tego składnika kapitału pogorszył się
W podsumowaniu tej kolumny – ocena L/g obliczamy sumę składników L i G, procentową ich wartość w odniesieniu do liczby przeprowadzonych analiz (L+G) oraz wynik zaznaczamy na wykresie. Wskaźniki struktury kapitału przedsiębiorstwa obliczamy jako udział wartości wybranych składników kapitału w sumie bilansowej pasywów.
DIAGNOZA – KMETODAPIONOWEJ ANALIZY PASYWÓW BILANSU (MPAP)DIAGNOZA – KMETODAPIONOWEJ ANALIZY PASYWÓW BILANSU (MPAP)Ideę budowy syndromu diagnostycznego – kapitał przedsiębiorstwa oraz jego diagnozy metodą pionowej analizy pasywów prezentuje rysunek nr 3.
SYNDROM DIAGNOSTYCZNY NR 3 – KSYNDROM DIAGNOSTYCZNY NR 3 – K
FORMULARZ NR 6SKŁADNIKI GRUP PASYWÓWA, B, C, D, EWSKAŹNIKI STRUKTURY I DYNAMIKI W1 – W12FORMULARZ NR 6SKŁADNIKI GRUP PASYWÓWA, B, C, D, EWSKAŹNIKI STRUKTURY I DYNAMIKI W1 – W12
Rysunek nr 3. Idea budowy syndromu diagnostycznego kapitał przedsiębiorstwa oraz jego diagnozy metodą pionowej analizy pasywów.
Będą to wskaźniki wyposażenia przedsiębiorstwa w kapitały własne i obciążenia kapitałami obcymi. Ich zestawienia w literaturze przedmiotu można spotkać różne. Do diagnozowania stanu i prognozy rozwoju kapitału przedsiębiorstwa proponuje się przyjąć następujące zestawienia wskaźników:
Wyposażenie przedsiębiorstwa w kapitał własny jako jego udział w pasywach – W1;
Udział kapitału podstawowego w pasywach – W2;
Udział kapitału zapasowego w pasywach – W3;
Udział kapitału rezerwowego w pasywach – W4;
Udział w pasywach nie podzielonego wyniku finansowego z lat ubiegłych – W5;
Udział w pasywach wyniku finansowego netto – W6;
Udział rezerw w pasywach – W7;
Obciążenia przedsiębiorstwa kapitałem obcym jako ich udział w pasywach – W8;
Obciążenia przedsiębiorstwa zobowiązaniami długoterminowymi jako ich udział w pasywach – W9;
Udział kapitału stałego w pasywach – W10;
Obciążenia przedsiębiorstwa zobowiązaniami krótkoterminowymi jako ich udział w pasywach – W11;
Udział w pasywach rozliczeń międzyokresowych – W12.
Wartości poszczególnych wskaźników (symptomów) struktury kapitału W1 – 12 wyrażone w procentach obliczamy według następujących zależności:
KAPITAŁ WŁASNY x 100 A
W1 = ;
PASYWA P
KAPITAŁ PODSTAWOWY x 100 A I
W2 = ;
PASYWA P
KAPITAŁ ZAPASOWY x 100 A III
W3 = ;
PASYWA P
KAPITAŁ REZERWOWY x 100 A IV
W4 = ;
PASYWA P
WYNIK NIE PODZIELONY Z LAT UBIEGŁYCH x 100 A VI
W5 = ;
PASYWA P
WYNIK FINANSOWY NETTO x 100 A VII
W6 = ;
PASYWA P
REZERWY x 100 B
W7 = ;
PASYWA P
KAPITAŁ OBCY (C + D) x 100
W8 =
PASYWA
ZOBOWIĄZANIA DŁUGOOKRESOWE x 100 C
W9 = ;
PASYWA P
KAPITAŁ STAŁY (A + C) x 100
W10 =
PASYWA
ZOBOWIĄZANIA KRÓTKOTERMINOWE x 100 D
W11 = ;
PASYWA P
ROZLICZENIA MIĘDZYOKRESOWE x 100 E
W12 = ;
PASYWA P
Gdzie P – PASYWA = A + B + C + D + E
Tak zbudowany syndrom diagnostyczny kapitału przedsiębiorstwa wzbogacony o informacje szczegółowe zawarte w bilansie stanowi podstawę do dalszych badań diagnostycznych stanu i prognozy rozwoju kapitału.
B. DIAGNOZA SYNDROMU – KAPITAŁ PRZEDSIĘBIORSTWA METODĄ PIONOWEJ ANALIZY PASYWÓW.
Skonstruowany syndrom diagnostyczny kapitał przedsiębiorstwa (K)w postaci danych zawartych w formularzu nr 6 stanowi liczbowy jego model. Umożliwia on przeprowadzenie diagnozy stanu kapitału w ujęciu dynamicznym wybranych składników kapitału oraz w ujęciu statycznym i dynamicznym wskaźników struktury kapitału.
W ujęciu dynamicznym wybranych składników kapitału prowadzenie badań diagnostycznych podobnie jak przy badaniu diagnostycznym majątku przedsiębiorstwa polega na porównywaniu wzajemnym poszczególnych pozycji wybranych składników pasywów z dwu lub więcej okresów sprawozdawczych. Pożądane jest dokonywanie porównań wieloletnich gdyż pozwalają one wypracować bardziej wiarygodne trendy rozwojowe (prognozę) stanu kapitału w przedsiębiorstwie.
Z treści formularza wynika iż badaniem diagnostycznym przede wszystkim poddawane są główne składniki kapitału oznaczane w pasywach bilansu dużymi literami oraz niektóre cyframi rzymskimi. Dla bardziej szczegółowej analizy badaniom dynamiki mogą również podlegać inne składniki pasywów bilansu. Określone trendy dynamiki świadczyć będą o tym czy jego wartość maleje czy też rośnie. Diagnostyk musi mieć wiedzę o tym czy trendy rosnące (malejące) mają dodatnie znaczenie dla przedsiębiorstwa czy też ujemne. Powinien także poprzez analizę zjawisk towarzyszących tym trendom znaleźć odpowiedź na pytanie co jest przyczyną takiego stanu oraz jak można trend skorygować w pożądanym kierunku. Przy diagnozowaniu stanu kapitału przedsiębiorstwa i prognozowaniu jego rozwoju pożytecznym jest również określenie dynamiki kapitału stałego, kapitału obrotowego oraz kapitału obcego ogółem.
Wnioskowanie jednak o stanie kapitału w całości i szukanie odpowiedzi czy jest on dobry czy zły na podstawie trendów musi być bardzo ostrożne i większość spostrzeżeń powinna być sformułowana w formie hipotez. W przypadku diagnozowania stanu kapitału przedsiębiorstwa podobnie jak przy diagnozie jego majątku brakuje jednoznacznych wskazówek odnośnie oceny trendów dynamiki. Poza tym, że trend wskazuje na wzrost lub spadek, z dużym prawdopodobieństwem można stwierdzić, że pozytywnym zjawiskiem jest wzrost sumy bilansowej pasywów.
Lepsze rezultaty w diagnozowaniu stanu i prognozy rozwoju kapitału przedsiębiorstwa daje drugie ujęcie – analiza statyczna i dynamiczna wskaźników struktury.
Polega ona na badaniu w ujęciu statycznym i dynamicznym wskaźników struktury pasywów.
W ujęciu statycznym i dynamicznym analizie poddaje się obliczone w badanym syndromie wskaźniki udziałów (W1 – W12) – wskaźniki struktury. Oblicza się je dla głównych składników kapitału (pasywów) oraz dla pogłębienia badań również dla składników cząstkowych. Bada się np. udział cząstkowych składników takich kapitałów jak kapitał długoterminowy, kapitał krótkoterminowy, kapitał stały w kapitale własnym, a nie tylko w kapitale ogółem (pasywach).
Wstępną analizę pasywów zaczyna się przeważnie od badania relacji między kapitałem własnym a kapitałem obcym oraz jego składowymi. Pomiędzy tymi wielkościami powinna być zachowana właściwa relacja, która nie jest uniwersalna, ale zależy od wielu zewnętrznych i wewnętrznych czynników. Zauważenie ich przez analityka jest sztuką samą w sobie. Efekty diagnozy zależą od głębokiej wiedzy teoretycznej diagnozującego stan kapitału przedsiębiorstwa oraz od wiedzy praktycznej. Ogólnie jednak można stwierdzić, że wysoki rosnący udział kapitału własnego w pasywach świadczy o dużej niezależności i stabilności finansowej przedsiębiorstwa. Również jeżeli firma osiąga zadowalający poziom zysku i dynamika jego się wciąż utrzymuje na wysokim poziomie (stabilny trend) to należy ocenić jego sytuację kapitałową jako dobrą. Przy niskim poziomie zysku i przy jego trendzie spadkowym lub ponoszonych stratach wysoki stopień samofinansowania jest trudny do jednoznacznego wytłumaczenia. Jeżeli jednak przedsiębiorstwo miało możliwość zwiększenia sprzedaży, ale nie wykorzystało tego z powodu braku środków obrotowych to przypuszczalnie straciło część potencjalnego zysku. Zysk ten był możliwy do uzyskania nawet w przypadku osiągnięcia kredytu i spłacenia odsetek. Z drugiej strony wysoki i ciągle wzrastający trend udziału kapitału obcego świadczy o złej kondycji finansowej przedsiębiorstwa. Nadmierne zadłużenie i utrzymujące się przez dłuższy czas może potęgować trudności płatnicze i doprowadzić firmę do jej niewypłacalności. Jako zjawisko pozytywne w strukturze kapitału przedsiębiorstwa uznaje się szybszy wzrost kapitału (funduszy) własnych w porównaniu do dynamiki wzrostu zobowiązań. Szybszy wzrost dynamiki kapitału własnego świadczy o wzrastającej wartości majątku własnego przedsiębiorstwa (przy racjonalnym gospodarowaniu), a więc jest to objaw korzystny. Rosnący trend wielkości kredytów na inwestycje – to też objaw pozytywny – oznaczający dążenie przedsiębiorstwa do rozwoju mimo braku własnych środków i podejmowanie przez nie inwestycji o takiej efektywności, że spodziewa się ono spłacać zaciągnięty kredyt terminowo z osiągniętych zysków. Wzrost zadłużenia z tytułu kredytów obrotowych może być uzasadniony potrzebami finansowymi pod warunkiem, że nie są to kredyty przeterminowane. Pewien wzrost stanu zobowiązań może być uzasadniony wzrostem np. produkcji. Nadmierny jednak ich wzrost i utrzymywanie się trendu rosnącego przez dłuższy czas jest objawem trudności finansowych przedsiębiorstwa i powoduje zwiększenie udziału kapitałów obcych w finansowaniu działalności co nie jest pozytywnie oceniane przez dawców kapitału. Wysoki udział kapitału własnego w pasywach i utrzymujący się trend na stałym poziomie spotyka się z korzystną oceną kredytodawców. Daje gwarancję, że ryzyko związane z prowadzoną działalnością gospodarczą obciąży przede wszystkim właścicieli przedsiębiorstwa. Wraz z jego wysokością rośnie zdolność kredytowa (płatnicza) firmy, jak również niezależność mierzona swobodą podejmowania decyzji dotyczących rozwoju firmy. Z punktu widzenia przedsiębiorstwa rosnący udział kapitału obcego pozwala na rozłożenie ryzyka finansowego, jakie niesie ze sobą prowadzenie działalności gospodarczej. Z drugiej zaś strony kapitał ten jest odpowiedzialny z uwagi na finansowy efekt mnożnikowy, za wzrost fluktuacji rentowności kapitału własnego przedsiębiorstwa. Jest on oceniany przez jego właścicieli pozytywnie wówczas gdy prowadzi do jego zwrotu. Istnienie tego efektu, którego konsekwencją jest dostęp kredytodawców do zysku wygospodarowanego przy współudziale ich kapitału jest jednocześnie czynnikiem podtrzymującym ich skutecznie od decyzji prowadzących do zwiększenia zaangażowania w działalność rozwojową przedsiębiorstwa. Problem ten określany jest w literaturze i w praktyce jako dźwignia finansowa.
Zaleca się dążenie do optymalizacji poziomu zadłużenia przedsiębiorstwa. Przyjmuje się przy tym założenie o równomiernym rozłożeniu ryzyka między właścicieli przedsiębiorstwa i dawców kredytu obcego jako racjonalne. Wówczas optymalny poziom zadłużenia występuje przy 50 % udziale kapitału własnego i kapitale łącznym. Jest to reguła nie zawsze korzystna i powszechnie akceptowana. Proporcje udziału w kapitale ogółem kapitału własnego i obcego zależą od przyjętej strategii rozwoju przedsiębiorstwa.(schemat nr )
Podane wyżej uwagi dotyczące diagnozowania stanu i prognozy rozwoju kapitału przedsiębiorstwa metodą wstępnej analizy pasywów bilansu powinny być pomocne zarówno przy ocenie działalności gospodarczej przedsiębiorstwa jak również w praktycznym zarządzaniu nim.