Diagnoza ogólnego stanu przedsiębiorstwa metodą dynamiki wskaźników

A. BUDOWA SYNDROMU DIAGNOSTYCZNEGO – OGÓLNEGO STANU PRZEDSIĘBIORSTWA METODĄ ANALIZY DYNAMIKI WSKAŹNIKÓW EKONOMICZNYCH.

Syndrom diagnostyczny – ogólny stan przedsiębiorstwa – OSP odwzorowują postaci uproszczonego modelu liczbowego informacje zawarte w formularzu nr 4.

Są nimi ilościowe i jakościowe dane charakteryzujące diagnozowane przedsiębiorstwo dla różnych okresów jego działalności. Przeważnie będą to wartości liczbowe dane na koniec analizowanego roku. Zebrane ilościowe informacje i obliczone wartości jakościowe w postaci wskaźników umożliwiają określenie względnych ekonomicznych wskaźników dynamiki. Tak utworzony syndrom diagnostyczny dotyczący ogólnego stanu przedsiębiorstwa stwarza warunki do przeprowadzenia wstępnych badań diagnostycznych. Pomocne są w tym przygotowane w formularzu ilościowe i jakościowe relacje między wskaźnikami dla poprawnie funkcjonującego przedsiębiorstwa. Ideę budowy syndromu diagnostycznego – OSP, oraz jego diagnozy metodą analizy dynamiki wskaźników ekonomicznych przedstawia rysunek nr 1.

DIAGNOZAMETODAANALIZYDYNAMIKIWSKAŹNIKÓWEKONOMICZ.(MADWE)ILOŚCIOWE I JAKOŚCIOWE WSKAŹNIKI EKONOMICZNE (FORMULARZ NR )MODELE ANALIZYSYNDROM DIAGNOSTYCZNYNR 1 – OSPDIAGNOZAMETODAANALIZYDYNAMIKIWSKAŹNIKÓWEKONOMICZ.(MADWE)ILOŚCIOWE I JAKOŚCIOWE WSKAŹNIKI EKONOMICZNE (FORMULARZ NR )MODELE ANALIZYSYNDROM DIAGNOSTYCZNYNR 1 – OSP

Rysunek nr 1. Idea budowy syndromu diagnostycznego – ogólny stan przedsiębiorstwa i jego diagnozy metodą analizy dynamiki wskaźników ekonomicznych

DIAGNOZA SYNDROMU OSP METODĄ ANALIZY DYNAMIKI ILOŚCIOWYCH I JAKOŚCIOWYCH WSKAŹNIKÓW EKONOMICZNYCH.

Istota metody sprowadza się do porównywania nierówności dynamiki wzrostu rzeczywistych wartości wskaźników odzwierciedlających badane przedsiębiorstwo z wartościami wskaźników w nierówności odzwierciedlającej przedsiębiorstwo modelowe.

ZYSK > PRZYCHODY > MAJĄTEK > ZATRUDNIENIELUBZn > Ps > Mp > LpZYSK > PRZYCHODY > MAJĄTEK > ZATRUDNIENIELUBZn > Ps > Mp > LpTeoria ekonomii proponuje następujący modelowy układ nierówności:

Oznacza to, że w modelowym przedsiębiorstwie w porównywalnych okresach dynamika wzrostu zysku netto powinna być wyższa od dynamiki wzrostu przychodów ze sprzedaży, a ta – wyższa od dynamiki wzrostu majątku. Najwolniej powinno wzrastać zatrudnienie. Wymagania takie należy traktować jako postulowane, ale nie w każdej fazie istnienia i warunkach funkcjonowania przedsiębiorstwa. Zysk powinien osiągać zawsze satysfakcjonujący poziom ponieważ wystąpienie straty finansowej nie jest w normalnych warunkach zjawiskiem pozytywnym. Z zasady w poprawnie rozwijającym się przedsiębiorstwie dynamika wzrostu przychodów ze sprzedaży powinna przewyższać dynamikę wzrostu majątku. Wyjątek mogą stanowić sytuację gdy spółka jest w okresie wzmożonego wysiłku inwestycyjnego, finansowanego w przeważającej części z kredytów bankowych. W tych sytuacjach zależność między tymi wskaźnikami może być odwrotna (d. Ps < d. Mp). Dynamika natomiast wzrostu majątku raczej zawsze powinna wyprzedzać dynamikę zatrudnienia.

W modelowym przedsiębiorstwie dynamika wzrostu wskaźników może być przedstawiona graficznie następująco.

Wartość symptomów

d. Zn

d. Ps

d. Mp

Lp

czas

Jeżeli nie występuje szczególna okoliczność uzasadniająca odchylenia układu rzeczywistego od układu wzorcowego (modelowego) można stwierdzić, że:

zgodność między tymi układami świadczy pozytywnie o ogólnym stanie przedsiębiorstwa, o właściwej działalności gospodarczej, o jej racjonalności i intensywnym charakterze.

niezgodność między nimi informuje o niskiej gospodarności lub nawet niegospodarności i ekstensywnym wykorzystaniu czynników handlu i usług przedsiębiorstwa.

Analizę można rozszerzyć zastępując wskaźnik dynamiki wzrostu majątku

(d Mp) wskaźnikiem dynamiki wzrostu kosztów pracy. Wówczas wzorcowy układ nierówności można przedstawić następująco:

  ZYSK > PRZYCHODY > PŁACY > ZATRUDNIENIELUBd Z n < d Ps > d Kp > d Lp  ZYSK > PRZYCHODY > PŁACY > ZATRUDNIENIELUBd Z n < d Ps > d Kp > d Lp

Nierówność d Ps > d Kp jest pozytywnie oceniana przez właścicieli przedsiębiorstwa. Świadczy ona o szybszym wzroście przychodów ze sprzedaży i wolniejszym wzroście lub nawet spadku kosztów pracy. Poglądu tego nie podzielają pracownicy, którzy zainteresowani są dokładnie odwrotną nierównością (d Ps < d Kp).

Natomiast nierówność d Kp > d Lp satysfakcjonuje pracodawców i pracowników. Świadczy o szybszym wzroście wynagrodzeń niż zatrudnienia co oznacza również zwiększenie przeciętnej płacy w przedsiębiorstwie.

Przedstawione wyżej układy nierówności dynamiki wskaźników ilościowych mogą być dalej rozwijane i przedstawione jako układ nierówności dynamiki wskaźników jakościowych, dających podstawę do dalszej diagnozy stanu efektywności gospodarowania przedsiębiorstwem.

Wykorzystując podane powyżej wartości wskaźników można określić osiem relacji ekonomicznych, w tym pięć informujących właścicieli przedsiębiorstwa o efektywności i rentowności przedsiębiorstwa.

Są nimi następujące jakościowe wskaźniki:

MpLpMpLpPrzeciętne zaangażowanie majątku na jednego zatrudnionego (przeciętny koszt stanowiska pracy, techniczne uzbrojenie pracy)Przeciętne zaangażowanie majątku na jednego zatrudnionego (przeciętny koszt stanowiska pracy, techniczne uzbrojenie pracy)

–

Ps produktywność (obrotowość) majątku

Mp

Ps produktywność (wydajność) pracy

Lp

Ps średnia płaca (przeciętny koszt pracy na jednego zatrudnionego)

Kp

Zn rentowność sprzedaży

Ps

Zn rentowność majątku

Mp

Zn rentowność pracy (zysk netto na jednego zatrudnionego)

Lp

Wskaźnik Mp / Lp jest miarą technicznego wyposażenia stanowiska pracy. Wzrost dynamiki wskaźnika świadczy o wyposażeniu pracowników w wydajniejsze maszyny o poprawie bezpieczeństwie itp. Relacja ta może być mierzona w cenach stałych lub zmiennych, ale pod warunkiem, że pozostałe składowe wskaźników będą mierzone w tej samej konwencji.

Wskaźnik Ps / Mp zwany produktywnością (obrotowością majątku) – mierzy efektywność wykorzystania majątku. Wzrost dynamiki tego wskaźnika świadczy o poprawie wykorzystania majątku i jest oceniany pozytywnie.

Iloczyn tych dwóch wskaźników tworzy wskaźnik wydajności pracy Ps / Lp.

Ps Mp Ps

= X

Lp Lp Mp

a, więc:

wydajność pracy = techniczne uzbrojenie pracy x produktywność majątku

Z podanej zależności wynika, że istnieją dwie podstawowe drogi zwiększenia wydajności:

przez lepsze wyposażenie stanowisk pracy (droga ekstensywna);

lepsze wykorzystanie majątku (droga intensywna);

Układ wzorcowy (modelowy) wymienionych wyżej wskaźników w dynamice ma postać:

WYDAJNOŚĆ PRACY > PRODUKTYWNOŚĆ MAJĄTKU > TECHNICZNE UZBROJENIELUBd. Ps / Lp > d. Ps / Mp > Mp / LpWYDAJNOŚĆ PRACY > PRODUKTYWNOŚĆ MAJĄTKU > TECHNICZNE UZBROJENIELUBd. Ps / Lp > d. Ps / Mp > Mp / Lp

WYDAJNOŚĆ PRACY > TECHNICZNE UZBROJENIE PRACY > PRODUKTYWNOŚĆ MAJĄTKULUBd. Ps / Lp > d. Mp / Lp > d. Ps / MpWYDAJNOŚĆ PRACY > TECHNICZNE UZBROJENIE PRACY > PRODUKTYWNOŚĆ MAJĄTKULUBd. Ps / Lp > d. Mp / Lp > d. Ps / MpOznacza to, że w układzie modelowym wydajność pracy powinna wzrastać szybciej niż produktywność pracy, a ta rosnąć szybciej niż wartość technicznego uzbrojenia pracy. Spełnienie tego wzorcowego układu nierówności w rzeczywistości gospodarczej zdarza się raczej rzadko. Za dobre relacje uznaje się często następujący układ:

Zaskakująca sytuacja jest wtedy gdy produktywność majątku spada mimo wzrostu technicznego uzbrojenia pracy.

Spośród trzech wskaźników rentowności w układzie wzorcowym najszybciej powinna wzrastać rentowność pracy na jednego zatrudnionego, nieco wolniej rentowność majątku, a na najwolniej rentowność sprzedaży:

RENTOWNOŚĆ PRACY > RENTOWNOŚĆ MAJĄTKU > RENTOWNOŚĆ SPRZEDAŻYLUBd. Zn / Lp > d. Zn / Mp > d. Zn / PsRENTOWNOŚĆ PRACY > RENTOWNOŚĆ MAJĄTKU > RENTOWNOŚĆ SPRZEDAŻYLUBd. Zn / Lp > d. Zn / Mp > d. Zn / Ps

Wzorcowy układ nierówności można zapisać również w postaci bogatszej w informacje.

RENTOWN. PRACY > WYDAJ. PRACY > PRODUKTYW. MAJĄTKU > TECH. UZBR. PRACYLUBd. Zn / Lp > d. Ps / Lp > d. Ps / Mp > d. Mp / LpRENTOWN. PRACY > WYDAJ. PRACY > PRODUKTYW. MAJĄTKU > TECH. UZBR. PRACYLUBd. Zn / Lp > d. Ps / Lp > d. Ps / Mp > d. Mp / Lp

Reasumując metoda diagnozy ogólnego stanu przedsiębiorstwa drogą analizy wyników porównań dynamiki wzrostu wskaźników w układzie rzeczywistym z dynamiką wzrostu wskaźników w układzie modelowym pozwala w łatwy sposób, i pracooszczędny ocenić przejawy gospodarności i niegospodarności przedsiębiorstwa oraz ocenić charakter jej rozwoju. (czy jest on intensywny czy ekstensywny)

Pozwala również na syntetyczną ocenę działalności gospodarczej przedsiębiorstwa wskazując obszary, które należy zbadać metodami bardziej dokładniejszymi, w celu osiągnięcia pełnej informacji o rzeczywistych dokonaniach przedsiębiorstwa.

Z drugiej strony należy pamiętać iż prezentowaną diagnozą stanu przedsiębiorstwa , przedstawioną metodą należy do bardzo ogólnych, ponieważ układy nierówności odwzorowują rzeczywistość w sposób uproszczony.

Bardzo często występujące zjawiska gospodarcze nie zawsze dają się dokładnie określić przez wskaźniki ekonomiczne.

Budowa syndromu diagnostycznego – ogólny stan przedsiębiorstwa oraz opisana metoda diagnozy zostały praktycznie wykorzystane do diagnozy ogólnego stanu MEDCOM S.A. w rozdziale 4.