BUDOWA SYNDROMU DIAGNOSTYCZNEGO – MAJĄTEK PRZEDSIĘBIORSTWA.
Syndrom diagnostyczny majątek przedsiębiorstwa (MZ) tworzymy z symptomów i informacji o jego majątku w różnych okresach działalności.(Formularz nr 5) Zawiera on w treści wybrane z aktywów bilansu składniki majątku (na dzień, miesiąc, rok), oraz obliczone na ich podstawie wskaźniki struktury i ich dynamikę.
Ostatnia kolumna formularza przygotowana jest do udokumentowania ogólnej oceny stanu poszczególnych składników majątku przedsiębiorstwa w diagnozowanych okresach. Ocenę lepiej (L) wpisuje się wtedy gdy wynik analizy badanego wskaźnika jest dobry. Jeżeli natomiast z informacji zawartych w formularzu dotyczącym badanego składnika majątku wynika zła jego ocena wpisujemy literę – G. Oznacza to iż stan badanego składnika majątku pogorszył się. W podsumowaniu tej kolumny – ocena L/G obliczamy sumę składników L i G, procentową ich wartość w odniesieniu do ogólnej liczby przeprowadzonych analiz (L+G). Otrzymany rezultat zaznaczamy na wykresie.
Ideę budowy syndromu diagnostycznego M oraz jego diagnozy metodą pionowej analizy aktywów bilansu przedstawia rysunek nr 2.
METODA PIONOWEJ ANALIZY AKTYWÓW BILANSU (MAPAA)DIAGNOZA – MFORMULARZ NR 5SKŁADNIKI AKTYWÓW:GRUPY – A, B, C Σ AWSKAŹNIKI STRUKTURY MAJĄTKUW1 – W11METODA PIONOWEJ ANALIZY AKTYWÓW BILANSU (MAPAA)DIAGNOZA – MFORMULARZ NR 5SKŁADNIKI AKTYWÓW:GRUPY – A, B, C Σ AWSKAŹNIKI STRUKTURY MAJĄTKUW1 – W11SYNDROM DIAGNOSTYCZNY NR 2 – MSYNDROM DIAGNOSTYCZNY NR 2 – M
Rysunek nr 2. Idea budowy syndromu diagnostycznego – majątek przedsiębiorstwa oraz jego diagnozy metodą pionowej analizy aktywów bilansu.
Wskaźniki wyposażenia przedsiębiorstwa w środki gospodarcze i ich warianty zestawień w literaturze przedmiotu można spotkać różne. Do konstrukcji syndromu diagnostycznego – majątek przedsiębiorstwa, jego diagnozy i prognozy rozwoju proponuje się przyjąć następujące ich zestawienie.
Udział trwałych składników majątku w aktywach ogółem – W1
Udział rzeczowych składników majątku w aktywach ogółem – W2
Udział niematerialnych składników majątku w aktywach ogółem – W3
Udział majątku obrotowego w aktywach ogółem – W4
Udział zapasów w aktywach ogółem – W5
Udział należności w aktywach ogółem – W6
Udział środków pieniężnych w aktywach ogółem – W7
Udział krótkoterminowych papierów wartościowych w aktywach ogółem – W8
Powyższe symptomy (wskaźniki) opisujące stan i rozwój majątku w przedsiębiorstwie w statyce i dynamice obliczamy wykorzystując dane z aktywów bilansu przedsiębiorstwa. Korzystamy przy tym z wartości zestawionych w bilansie analitycznym – (formularz nr 1C ). Wskaźniki W1 – W8 wyrażone w procentach obliczamy według następujących formuł:
MAJĄTEK TRWAŁY x 100 A
W1 = ;
AKTYWA A
RZECZOWE SKŁADNIKI MAJĄTKU x 100 A II
W2 = ;
AKTYWA A
NIEMATERIALNE SKŁADNIKI MAJĄTKU x 100 A I
W3 = ;
AKTYWA A
MAJĄTEK OBROTOWY x 100 B
W4 = ;
AKTYWA A
ZAPASY OGÓŁEM x 100 B I
W5 = ;
AKTYWA A
NALEŻNOŚCI I ROSZCZENIA X 100 B II
W6 = ;
AKTYWA A
ŚRODKI PIENIĘŻNE X 100 B IV
W7 = ;
AKTYWA A
KRÓTKOTERMINOWE PAPIERY WARTOŚCIOWE X 100 BIII
W8 = ;
AKTYWA A
Dużymi literami i rzymskimi cyframi wskazane są miejsca poszczególnych składników w aktywach bilansu.
Aktywa ogółem oznaczone literą A obliczamy jako sumę składowych
A + B + C
B. DIAGNOZA SYNDROMU DIAGNOSTYCZNEGO – MAJĄTEK PRZEDSIĘBIOSTWA METODĄ PIONOWEJ ANALIZY AKTYWÓW.
Skonstruowany syndrom diagnostyczny majątek przedsiębiorstwa przy pomocy wybranych składników aktywów bilansu i obliczonych na ich podstawie wskaźników umożliwia przeprowadzenie diagnozy stanu majątku w ujęciu dynamicznym – wybranych składników majątku oraz w ujęciu: statycznym i dynamicznym – wybranych składników struktury majątku.
W ujęciu dynamicznym wybranych składników majątku prowadzenie badań diagnostycznych majątku przedsiębiorstwa polega na wzajemnym względnym lub bezwzględnym porównaniu poszczególnych pozycji składników aktywów z dwu lub więcej okresów sprawozdawczych. Celowe jest dokonywanie porównań wieloletnich gdyż pozwalają one określić bardziej wiarygodne trendy diagnozy (prognozy) stanu majątku przedsiębiorstwa.
Z treści formularza wynika iż badaniom diagnostycznym poddawane są przede wszystkim główne składniki majątku oznaczone w aktywach bilansu dużymi literami i tylko niektóre cyframi rzymskimi. Dla bardziej szczegółowej analizy badaniom mogą również podlegać inne składniki aktywów. Określone trendy dynamiki świadczyć będą o tym czy jego wartość bezwzględna lub względna maleje czy też rośnie. Analityk (diagnostyk) musi mieć wiedzę o tym czy rosnące (malejące) trendy poszczególnych składników aktywów mają dodatnie znaczenie dla przedsiębiorstwa czy też ujemne. Powinien też poprzez analizę zjawisk towarzyszących tym trendom znaleźć odpowiedź na pytanie co jest przyczyną takiego stanu oraz jak trend można skorygować w pożądanym kierunku.
Przy diagnozowaniu stanu majątku przedsiębiorstwa lepsze rezultaty osiąga się w ujęciu drugim – poprzez statyczną i dynamiczną analizę wskaźników struktury majątku.
Przedmiotem badania w tym przypadku są przedstawione wyżej wskaźniki struktury, które obliczamy jako udział wybranych składników majątku w sumie bilansowej aktywów. Jest to badanie statyczne. Struktura aktywów zależy przede wszystkim od rodzaju prowadzonej działalności przez przedsiębiorstwo.
W przedsiębiorstwie produkcyjnym przeważa majątek trwały, a w przedsiębiorstwie handlowym powinien dominować majątek obrotowy. Jeżeli jest inaczej to jest to sygnał do przeprowadzenia szczegółowych badań innymi metodami. Obliczone wskaźniki dla diagnozowanego przedsiębiorstwa porównuje się ze wskaźnikami innych konkurencyjnych firm lub ze wskaźnikami średniobranżowymi. Informują one o dobrym lub złym wyposażeniu przedsiębiorstwa w środki gospodarcze. Analityk – musi mieć pogląd o pożądanym kierunku zmian w strukturze majątku. Wskazówek takich dostarcza analiza wskaźników produktywności majątku, a także jego wiek i stopień zużycia. W przypadku posiadania przez przedsiębiorstwo majątku nieefektywnego wskazana jest jego restrukturyzacja lub nawet sprzedaż. Wówczas zmniejszenie udziału majątku trwałego w aktywach ogółem jest zmianą pozytywną. Inna wskazówka może wynikać z analizy płynności finansowej, czyli zdolności terminowego regulowania przez firmę swoich zobowiązań. W przypadku trudności z utrzymaniem płynności w danym roku, należy w kolejnym ocenić pozytywnie wzrost majątku obrotowego w sumie aktywów ale pod warunkiem, że nie kryją się za tym wzrastające zapasy trudno zbywalnych wyrobów gotowych. Ponadto struktura majątkowa informuje nas o sposobie zaangażowania kapitału przedsiębiorstwa. W badaniu tej struktury podstawowe znaczenie mają dwa najistotniejsze wskaźniki:
wskaźnik wyposażenia przedsiębiorstwa w środki trwałe;
wskaźnik wyposażenia przedsiębiorstwa w środki obrotowe.
Udział ich pozostaje w bezpośrednim związku z kwotą osiąganych przez przedsiębiorstwo przychodów. Im większy jest udział trwałych środków majątku w jego strukturze tym mniejsza jest zdolność przedsiębiorstwa do wypracowania przychodu. Tak ogólnie zbadaną strukturę majątkową przedsiębiorstwa można poszerzyć o badanie bardziej szczegółowe dotyczące struktury wewnętrznej ważniejszych pozycji aktywów. Pozwalają one odpowiedzieć na pytania na przykład;
Jaki jest udział w majątku trwałym przedsiębiorstwa jego składników rzeczowych, wartości niematerialnych i prawnych oraz lokat finansowych;
Jaką pozycję w majątku obrotowym zajmują zapasy, należności, gotówka, krótkoterminowe papiery wartościowe.
Rozpatruje się najpierw pozycje ogólne, a potem szczegółowe. Oznacza to, że najpierw bada się zmiany w czasie wartości zmian sum składowych wskaźników oznaczone dużymi literami, a potem pozycje oznaczone cyframi rzymskimi. Taki tok rozumowania pozwala na uchwycenie zależności między zmianami całości aktywów i zmianami ich elementów składowych. Wnioskowanie na tym etapie badań musi być bardzo ostrożne, a większość spostrzeżeń należy formułować w formie hipotez podlegających dalszej analizie. Brakuje bowiem jednoznacznych wskazówek odnośnie oceny dynamiki określonych wyżej wskaźników. Wiadomo tylko, że łatwiej jest osiągnąć wysokie wskaźniki dynamiki, jeżeli miernik czasu wyjściowego jest mały. Z dużym prawdopodobieństwem można jednak stwierdzić, że pozytywnym zjawiskiem jest wzrost sumy bilansowej i spadek zapasów wyrobów gotowych.
Powszechnie przyjmuje się również, że w normalnie rozwijającym się przedsiębiorstwie wartość rzeczowego majątku trwałego powinna wzrastać w większym stopniu niż zapasy rzeczowych składników majątku obrotowego, a te z kolei w większym stopniu niż należności i roszczenia. Wzrost środków trwałych o charakterze produkcyjnym jest zjawiskiem pozytywnym, bowiem przyczynia się do powiększenia potencjału wytwórczego.. z drugiej zaś strony wysoki udział majątku trwałego, a zwłaszcza składników rzeczowych tego majątku prowadzi do usztywnienia reguł podejmowania decyzji finansowych i ogranicza płynność finansową firmy. Praktyka wskazuje iż zwiększenie udziału rzeczowych składników majątku w jego ogólnych zasobach zmniejsza zdolność przedsiębiorstwa do wypracowania przychodu. Natomiast zwiększenie rzeczowych składników majątku obrotowego (zapasów) jest uzasadnione wówczas, gdy został on spowodowany rozwojem działalności lub zmianą asortymentu produkowanych wyrobów. Nadmierny ich wzrost w stosunku do realnych potrzeb jest objawem negatywnym gdyż prowadzi do trudności finansowych firmy i świadczy o nie racjonalnym wykorzystaniu posiadanych środków gospodarczych
(z utrzymaniem zapasów łączą się określone koszty).
Wzrost należności może być uzasadniony wzrostem sprzedaży, jednak nadmierny ich wzrost jest nie korzystny ponieważ środki finansowe zamiast obsługiwać działalność firmy są zamrożone w należnościach.
Wysoki poziom środków pieniężnych można interpretować jako symptom nie umiejętności ich zagospodarowania. Również zauważono, że relatywnie wysoki udział składników rzeczowych w majątku ogółem prowadzi najczęściej do zwiększenia kosztów stałych, a więc przyczynia się do zwiększenia ryzyka operacyjnego. (dźwignia operacyjna, próg rentowności).
Reasumując. Diagnoza stanu majątku przedsiębiorstwa metodą pionowej analizy aktywów pozwala ustalić główne tendencje zmian w strukturze majątku umożliwiając tym samym uchwycenie nieprawidłowości i zagrożeń w funkcjonowaniu przedsiębiorstwa. Otrzymane wstępne wnioski stanowią punkt wyjścia do dalszej bardziej szczegółowej diagnozy, której zadaniem jest między innymi ustalenie czynników, które przyczyniły się do powstania nieprawidłowości i zagrożeń oraz sformułowanie zaleceń co do sposobu usprawnienia działalności przedsiębiorstwa i poprawy efektywności jego gospodarowania.