Analizując go można uzyskać informację na temat rezultatów prowadzonej przez przedsiębiorstwo polityki finansowej, ułatwia sporządzanie planów finansowych pod kątem strategii rozwojowych, a także pozwala na późniejszą kontrolę ich realizacji. Dla użytkowników zewnętrznych umożliwia ocenę kwot, terminowości i niepewności przyszłych wpływów gotówkowych tj. ocenę możliwości zdobycia przez przedsiębiorstwo odpowiednich zasobów gotówkowych na pokrycie jego zobowiązań, na inwestycje i wypłatę dywidend.
Ustawa o rachunkowości określa ramowy wzór sprawozdania z przepływów środków pieniężnych (tabela nr …). Zgodnie z zawartym w ustawie zakresem przepływy klasyfikowane są według trzech rodzajów działalności:
- przepływy z działalności operacyjnej (obejmują głównie transakcje gotówkowe, brane pod uwagę przy ustalaniu zysku ze sprzedaży oraz zmiany w bieżących aktywach i pasywach).
- przepływy z działalności inwestycyjnej (w ich skład wchodzą zwłaszcza wpływy i płatności związane z nabywaniem i sprzedażą składników majątku trwałego, udzielaniem pożyczek, otrzymywaniem dywidend i odsetek),
- przepływy z działalności finansowej (obejmują wpływy i wydatki związane z powiększaniem kapitału własnego i płatności dywidend na rzecz właścicieli oraz z zaciąganiem kredytów i pożyczek oraz ich obsługą).
Grupowanie przepływów według działalności operacyjnej, inwestycyjnej oraz finansowej umożliwia charakterystykę relacji i struktury wewnątrz poszczególnych rodzajów działalności oraz między nimi, a także pozwala na ocenę ich powiązań z wynikiem finansowym netto. Na tej podstawie inwestorzy i wierzyciele mogą dokładniej ocenić płynność finansową i wypłacalność przedsiębiorstwa.
Sprawozdanie z przepływu środków pieniężnych przedstawia obraz strumieni gotówkowych poprzez wskazanie źródeł pochodzenia zasobów gotówkowych (wpływy gotówkowe) oraz ich wykorzystania (wydatki gotówkowe). Różnica między wpływami i wydatkami stanowi zmianę stanu gotówki, która dodana do gotówki początkowej daje gotówkę na koniec okresu. Ująć to można w formie schematu:
ŚRODKI PIENIĘŻNE NETTO (WPŁYWY – WYDATKI) Z DZIAŁALNOSCI OPERACYJNEJŚRODKI PIENIĘŻNE NETTO (WPŁYWY – WYDATKI) Z DZIAŁALNOSCI OPERACYJNEJ Schemat nr
ŚRODKI PIENIĘŻNE NETTO (WPŁYWY – WYDATKI) Z DZIAŁALNOŚCI INWESTYCYJNEJŚRODKI PIENIĘŻNE NETTO (WPŁYWY – WYDATKI) Z DZIAŁALNOŚCI INWESTYCYJNEJ
STAN GOTÓWKI NA KONIEC OKRESU SPRAWOZDAWCZEGOSTAN GOTÓWKI NA KONIEC OKRESU SPRAWOZDAWCZEGOSTAN GOTÓWKI NA POCZĄTKU OKRESU SPRAWOZDAWCZEGOSTAN GOTÓWKI NA POCZĄTKU OKRESU SPRAWOZDAWCZEGO
+ + =
ŚRODKI PIENIĘŻNE NETTO (WPŁYWY – WYDATKI) Z DZIAŁALNOŚCI FINANSOWEJŚRODKI PIENIĘŻNE NETTO (WPŁYWY – WYDATKI) Z DZIAŁALNOŚCI FINANSOWEJ
Wykonano na podstawie rysunku zawartego w Finanse przedsiębiorstwa z elementami zarządzania i analizy, pod red M. Wypycha, Przedsiębiorstwo Specjalistyczne Absolwent Sp. Z. O.O., wydanie IV, str.172.
Centralne miejsce zajmuje zestawienie nadwyżek finansowych netto (środki pieniężne netto) rozumianych jako różnica między wpływami i wydatkami. Nadwyżka finansowa netto określana jest zwykle mianem cash flow. Pojęcie to nie ma w literaturze fachowej jednolitej przyjętej definicji. W dosłownym tłumaczeniu oznacza wpływ pieniędzy, wpływ do kasy. Nie należy także interpretować tego pojęcia jako sumę zysku netto i amortyzacji. Takie tradycyjne ujęcie nie uwzględnia ruchu środków pieniężnych spowodowanych zwiększaniem i zmniejszaniem kapitałów własnych i obcych, czy procesami inwestycyjnymi, ogranicza się bowiem wyłącznie do tej części dochodów, która pozostaje po uregulowaniu wydatków i jest do dyspozycji jako źródło finansowania wypłat z zysku oraz samofinansowania inwestycji.
Biorąc pod uwagę różnego rodzaju korekty wyniku finansowego na poziomie operacyjnym, a także potrzebę uwzględnienia wpływu na wynik finansowy rezultatów działalności inwestycyjnej uzasadniony jest stopniowy rachunek cash flow, tzn. umożliwiający określanie nadwyżek finansowych netto w zależności od rodzaju strumieni pieniężnych, których dotyczy. Tak przyjęta konstrukcja cash flow ma charakter bardziej uniwersalny, może objąć całokształt zdarzeń tworzących komponenty strumieni płatniczych czy finansowych. Cash flow może pełnić wówczas funkcję miernika sterującego przy podejmowaniu decyzji finansowych przedsiębiorstwa i niesionych przez nie zmianach w jego sytuacji finansowej cash flow uznawany jest za jeden z podstawowych mierników równowagi finansowej. Dodatnia nadwyżka finansowa netto sprzyja niewątpliwie umacnianiu równowagi finansowej, z kolei ujemna wskazuje na groźbę destabilizacji finansowej, co ma znaczenie przy ocenie zdolności płatniczej.
W celu zebrania danych do sprawozdania należy stwierdzić wszystkie wpływy i wydatki w okresie sprawozdawczym, a następnie przypisać je do poszczególnych rodzajów działalności.
Szczególnie istotne jest określenie nadwyżki finansowej odnoszącej się do działalności operacyjnej, biorąc za punkt wyjścia wynik finansowy netto. Należy wziąć pod uwagę różnice w czasie między wystąpieniem kosztów a odnośnym wydatkiem z tego tytułu przy określeniu kwoty przepływów gotówkowych w działalności operacyjnej. Przy liczeniu wyniku netto należy przestrzegać zasady kasowej uwzględniającej faktyczne wpływy i wydatki w danym okresie. Ponadto niektóre wydatki i wpływy nie generują gotówki ani nie wymagają jej wydatkowania. Należy także wykluczyć transakcje związane z działalnością inwestycyjną lub finansową. Ważne jest również by rozgraniczyć przepływy odnoszące się do działalności inwestycyjnej oraz finansowej, tak aby były one klasyfikowane zgodnie z naturą odnośnych transakcji.
Przedstawione w tabeli nr ujęcie przepływów środków pieniężnych opartych na metodzie pośredniej polegającej na uznaniu za punkt wyjścia zysku netto lub straty netto czyli wyniku rachunku zysku i strat, który jest stopniowo korygowany w celu ustalenia kwot nadwyżek finansowych netto. Przepływy można również ująć opierając się na metodzie bezpośredniej, która polega na oddzielnym zestawieniu źródła środków pieniężnych i oddzielnym zestawieniu wykorzystania środków pieniężnych. Nadwyżkę pieniężną netto określa się w końcowej części sprawozdania jako różnicę między sumą źródeł gotówki i sumą wykorzystania gotówki.
Rachunek przepływów podlega prawom analizy pionowej i poziomej (dynamiki). Jego analiza natomiast nie opiera się na metodzie wskaźnikowej. Problemy decyzyjne z obszaru oceny przyczyn zmian sytuacji finansowej oraz wykorzystania informacji zawartej w rachunku przepływów i procesu zarządzania przedsiębiorstwem, planowania jego działalności oraz kontroli wyników zawiera blok D5.
Jak analizować przepływy pieniężne
Rachunek przepływów należy czytać razem z bilansem i rachunkiem wyników. Zysk jest ustalany według zasad memoriałowych, natomiast przepływy pokazują rzeczywiste wpływy i wydatki. Różnica może wynikać z należności, zapasów, zobowiązań, amortyzacji i innych korekt. Uzgodnienie tych pozycji pozwala wyjaśnić, dlaczego przedsiębiorstwo rentowne ma mało gotówki albo dlaczego saldo środków rośnie mimo słabego wyniku.
Przepływy operacyjne pokazują, czy podstawowa działalność generuje środki potrzebne do bieżącego funkcjonowania. Jednorazowa wartość wymaga kontekstu, ponieważ wzrost zapasów lub należności może czasowo obniżyć gotówkę podczas rozwoju. Długotrwale ujemne przepływy operacyjne są jednak sygnałem, że działalność wymaga finansowania zewnętrznego albo sprzedaży aktywów. Warto rozłożyć zmianę na elementy kapitału obrotowego i ustalić, które procesy są za nią odpowiedzialne.
Przepływy inwestycyjne należy odnosić do strategii oraz etapu rozwoju. Wydatki na aktywa mogą obniżać gotówkę, a jednocześnie tworzyć przyszłą zdolność operacyjną. Trzeba sprawdzić harmonogram, źródło finansowania i oczekiwany efekt projektu. Dodatnie przepływy inwestycyjne mogą wynikać ze sprzedaży majątku, co nie zawsze oznacza poprawę. Jeżeli przedsiębiorstwo pozbywa się zasobów potrzebnych do działalności, chwilowy wpływ może osłabić przyszłe wyniki.
Przepływy finansowe wyjaśniają zmiany wynikające z kredytów, kapitału właścicielskiego, spłat i wypłat z zysku. Dodatnie saldo może wspierać rozwój albo pokrywać niedobór operacyjny. W drugim przypadku trzeba ocenić, jak długo przedsiębiorstwo może zwiększać zadłużenie i z czego zostanie ono spłacone. Ujemne saldo może oznaczać zdrową spłatę długu, ale również ograniczenie finansowania przez wierzycieli. Znaczenie wynika z połączenia wszystkich trzech obszarów.
Diagnoza powinna obejmować trend, sezonowość i prognozę. Historyczny rachunek wyjaśnia przeszłość, natomiast kalendarz przyszłych wpływów i wydatków wspiera decyzje. Dla kluczowych założeń warto tworzyć scenariusze, na przykład opóźnienia należności, spadku marży lub przesunięcia inwestycji. Raport końcowy wskazuje źródła gotówki, sposób jej wykorzystania, punkty napięcia i działania odpowiedzialne za utrzymanie równowagi finansowej.
Przy porównywaniu okresów trzeba stosować tę samą klasyfikację przepływów. Przeniesienie transakcji między działalnością operacyjną, inwestycyjną i finansową zmienia obraz poszczególnych obszarów, choć saldo końcowe pozostaje takie samo. Każda zmiana zasad wymaga opisania. Uzgodnienie z saldami środków pieniężnych oraz dokumentami źródłowymi stanowi podstawową kontrolę kompletności rachunku.