Prace magisterskie

prace magisterskie

Zysk jako kryterium efektywności działalności przedsiębiorstw

5/5 - (1 vote)

Wynik finansowy przedsiębiorstwa jest zależny od różnicy między przychodami a kosztami. W analizach zwykle wykorzystuje się wskaźniki takie jak zysk netto i zysk brutto, jednakże, w praktyce, informacja o wysokości zysku ze sprzedaży jest najbardziej wartościowa. W przypadku, gdy jednostka prowadzi kalkulacyjną wersję rachunku zysków i strat, ważnym wskaźnikiem jest zysk ze sprzedaży brutto. Oba te wskaźniki odnoszą się do podstawowej działalności operacyjnej przedsiębiorstwa, co sprawia, że są one najlepszym miernikiem sukcesu w tej dziedzinie. Wartościowe informacje o zyskach ze sprzedaży pozwalają na określenie, czy przedsiębiorstwo osiąga zyski z podstawowej działalności.

Zysk, jako kategoria finansowa, posiada pewne ograniczenia, o których należy pamiętać podczas przeprowadzania analizy. Jednym z najważniejszych jest to, że zysk dotyczy tylko sprzedaży, co oznacza, że odrywa on zysk od płynności pieniężnej. Dodatkowo, nakłady na badania i rozwój, promocję, szkolenia pracowników, pomimo że są istotne dla rozwoju przedsiębiorstwa, nie są aktywowane w bilansie, lecz ujmowane jako koszty okresu, co może obniżyć wynik finansowy. Istnieje również możliwość manipulacji poziomem zysku poprzez agresywną księgowość, np. zawyżając obroty. Ponadto, ten sam poziom zysku osiągnięty przez różne przedsiębiorstwa lub w różnych okresach, może oznaczać zupełnie różne poziomy efektywnego wykorzystania czynników wytwórczych.

Mimo tych ograniczeń, zysk jako rezultat działalności gospodarczej przedsiębiorstwa spełnia dwie ważne funkcje. Po pierwsze, jest on sprawdzianem skuteczności podejmowanych działań przedsiębiorczych, co pozwala na ocenę, czy przedsiębiorstwo działa z sukcesem. Po drugie, zysk jest wynagrodzeniem za podejmowane ryzyko gospodarcze, co motywuje przedsiębiorców do dalszego rozwoju swoich firm.

Celem analizy wyniku finansowego przedsiębiorstwa powinno być przede wszystkim ocenienie wielkości wyniku finansowego oraz jego zmian w czasie. Warto także ustalić źródła wzrostu lub spadku wyniku oraz ocenić możliwości poprawy wyniku finansowego w przyszłości.

Obowiązkowe wypłaty z zysku wynosiły dla Grupy PKN ORLEN 28 mln PLN, 13 mln PLN odpowiednio w 1997 r. i 1998 r. Obowiązek uiszczania wypłat z zysku na rzecz Skarbu Panstwa dotyczy wszystkich spółek będących w 100% własnością Skarbu Panstwa (Jednoosobowe spółki Skarbu Pafistwa). Roczna wysokość wypłat z zysku jest ustalona na poziomie 15% wartości zysku przed opodatkowaniem, pomniejszonego o wartość podatku od osób prawnych (CIT). Zmniejszenie wartości obowiązkowych wyplat z zysku w 1998 r. było rezultatem przeniesienia 75% akcji CPN na Naftę Polską S.A. w lipcu 1998 r. Transfer ten spowodował, iż żaden z podmiotów należących do Grupy PKN ORLEN nie podlegał w 1999 r. obowiązkowi dokonywania wypłat z zysku na rzecz Skarbu Panstwa.

W wyniku opisanych powyżej czynników skonsolidowany wynik netto pro forma Grupy PKN ORLEN wynosił w 1997 r., 1998 r., i 1999 r. odpowiednio 794 mln PLN, 687 mln PLN i 814 mln PLN [3,s. III /11-12].

Koszty operacyjne

5/5 - (1 vote)

Koszty surowców i energii, obejmujące koszty zakupu ropy naftowej i pozostałych surowców oraz koszty zakupu energii koniecznej do prowadzenia działalności, wynosiły w opisywanym okresie odpowiednio 6.122 mln PLN, 4.667 mln PLN i 6.436 mln PLN. W ujęciu procentowym stanowiło to odpowiednio 37,2%, 29,5% i 31,4% wartości przychodów ze sprzedaży. Zmniejszenie wartości kosztów surowców i energii w 1998 r. o 23,8% w stosunku do roku poprzedniego było związane głównie ze znacznym spadkiem cen ropy nabywczej przez PKN ORLEN w następstwie ogólnego spadku światowych cen ropy. W1999 r. koszty surowców i energii zwiększyły się o 37,9% w porównaniu z rokiem 1998, co było związane głównie ze wzrostem cen ropy na rynkach międzynarodowych i wzrostem kursu dolara.

Wartość sprzedanych towarów i materiałów zmniejszyła sięw 1998 r. o 12,4% z 3.613 mln PLN w 1997 r. do 3.167 mln PLN w 1998 r. Spadek wartości sprzedanych towarów i materiałów był w 1998 r. spowodowany zmniejszeniem wolumenu i cen kupowanych towarów, głownie paliw i olejów nabywanych przez CPN w celu odsprzedaży. W 1999 r. nastąpił minimalny spadek wartości sprzedanych towarów i materiałów (zaledwie o 0,1%).

Na koszty usług obcych, jakie ponosi PKN ORLEN, składają się w największym stopniu płatności dla PERN, DEC i PKP za transport ropy naftowej i produktów paliwowych, opłaty dla PERN i Naftobaz za składowanie ropy naftowej oraz produktów paliwowych i Naftoportu oraz Portu Północnego za rozładunek i przechowanie ropy naftowej, koszty utrzymania i remontów. Koszty usług obcych wzrosły w 1998 r. o 17,0% w stosunku do roku poprzedniego do poziomu 1.016 mln PLN w porównaniu z 868 mln PLN w 1997 r. W 1999 r. koszty usług obcych wzrosły o 27,2% do poziomu 1.293 mln PLN. Wzrost kosztów usług obcych był spowodowany podwyżką, opłat za transport i składowanie paliw przez PERN, DEC i Naftobazy, a w mniejszym stopniu wzrostem wolumenu przetworzonego surowca i sprzedanych produktów. Do czynników wpływających na łączny wzrost kosztów usług obcych Grupy PKN ORLEN należały czynniki inflacyjne, większe ilości produkowanych, transportowanych i magazynowanych paliw oraz procesy restrukturyzacyjne, w wyniku których utworzone zostało 7 nowych spółek na bazie służb utrzymania ruchu oraz 15 spółek na bazie służb serwisowych. W przypadku DEC i Naftobaz wzrost kosztów spowodowany był również wydzieleniem ich ze struktur byłej CPN, odpowiednio w listopadzie 1996 r. i lipcu 1997 r. Od momentu wydzielenia spółki te zaczęły pobierać od byłej CPN opłaty według cen rynkowych, odzwierciedlających w większym stopniu ich koszt jako oddzielnych podmiotów.

Koszty zatrudnienia obejmują głównie wynagrodzenia i dodatkowe świadczenia na rzecz pracowników wraz z narzutami. W kolejnych latach opisywanego okresu wynosiły one odpowiednio 646 mln PLN, 697 mln PLN i 795 mln PLN. Oznacza to wzrost kosztów plac z narzutami o 7,8% w 1998 r. i 14,1% w 1999 r. Redukcja zatrudnienia złagodziła wpływ czynników inflacyjnych na wzrost kosztów plac. Dodatkowo w 1998 r. nie wypłacono rocznej nagrody, której łączna wartość w 1997 r. wyniosła 33 mln PLN. Wzrost kosztów zatrudnienia w 1999 r. wynikał z podwyżek plac związanych z inflacją, oraz wypłaconej w kwocie 16,3 mln PLN nagrody dla pracowników CPN z okazji 55-lecia firmy.

Grupa PKN ORLEN wypłaciła w kolejnych latach opisywanego okresu nagrody jubileuszowe i odprawy emerytalne w łącznej kwocie odpowiednio 14 mln PLN, 13 mln PLN i 15 mln PLN. Średni poziom zatrudnienia w PKN ORLEN obniżył się w latach 1997-1999, co było związane z przeprowadzanym w Spółce procesem restrukturyzacji głownie z powodu przeniesienia części pracowników do spółek zależnych i stowarzyszonych i ze stosunkowo dużą liczbą osób przechodzących na wcześniejsze emerytury.

Zgodnie z przyjętym programem kompensacyjnym Grupa PKN ORLEN dokonuje dodatkowych wypłat z tytułu odpraw w przypadku realizacji przekształceń organizacyjnych (związanych z koniecznością zwolnień pracowników).

Zgodnie z przyjętą przez Grupę PKN ORLEN długofalową strategią rozwoju, w przypadku przeprowadzenia dodatkowych działań restrukturyzacyjnych może nastąpić wzrost kosztów zatrudnienia w krótkim i średnim terminie.

Wartość amortyzacji wzrosła w 1998 r. o 22,9% (z 412 mln PLN w 1997 r. do 506 mln w 1998 r.) i o 25,2% (do 634 mln PLN) w 1999 r. Spowodowane było to głownie oddaniem do eksploatacji nowych i zmodernizowanych instalacji zarówno w 1998 r., jak i 1999 r.

Podatki i opłaty obejmują głownie podatek akcyzowy, podatek od nieruchomości i podatek VAT od wydatków nie stanowiących kosztów uzyskania przychodu, który nie podlega zwrotowi. W 1998 r. odnotowano wzrost wartości kosztu podatków i opłat o 39,8%, z 3.859 mln PLN w 1997 r. do 5.394 mln w 1998 r. i o 36,3%, do 7.353 mln PLN w 1999 r. Główną przyczyną tak znaczącego wzrostu wartości kosztów z tytułu podatków i opłat był wzrost wartości naliczonego podatku akcyzowego o 37,9% w 1998 r. i 40,0% w 1999 r. w stosunku do roku poprzedniego. Wartość podatku akcyzowego, jakim obciążona była Grupa PKN ORLEN, wynosiła w kolejnych latach 1997, 1998 i 1999 odpowiednio 3.729 mln PLN, 5.141 mln PLN i 7.198 mln PLN. Przyczyną tak znaczącego wzrostu kosztów z tytułu podatku akcyzowego była 4-krotna w 1998 r. i 4-krotna w 1999 r. podwyżka stopy podatku akcyzowego na produkty rafineryjne . Wzrost podatku i opłat był spowodowany również wzrostem kosztów z tytułu podatków od nieruchomości, w wyniku podwyższenia stawek tego podatku przez władze lokalne. Dodatkowym czynnikiem mającym wpływ na wzrost podatków i opłat były oddane do użytku obiekty inwestycyjne oraz nie podlegający odliczeniu podatek VAT [3, s. III / 9 – 11].

Przychody

5/5 - (1 vote)

Największym składnikiem przychodów ze sprzedaży w całym okresie 1997-1999 była sprzedaż paliw (w tym przede wszystkim benzyn, olejów napędowych, lekkiego oleju opałowego, ciężkiego oleju opałowego, paliwa lotniczego JET A-1 oraz LPG). Mniejsze znaczenie miała sprzedaż petrochemikaliów i innych produktów rafineryjnych (w tym asfaltów, olejów smarowych i bazowych).

Sprzedaż paliw stanowiła w latach 1997 – 1999 kolejno 83,3%, 84,2%, 85,8% całkowitych przychodów ze sprzedaży pro forma Grupy PKN ORLEN. Przychody ze sprzedaży paliw wzrosły z 13.713 mln PLN w 1997 r. do 13.763 mln PLN w 1998 r. i do 17.561 mln PLN w 1999 r. W 1998 r. zanotowano nieznaczny wzrost przychodów ze sprzedaży paliw wg PSR pomimo ogólnego spadku cen paliw na rynkach światowych (wynikającego z poważnego spadku cen ropy naftowej, który w przypadku ropy Brent Dated wyniósł 33,9%) oraz niewielkiego spadku wolumenów paliw sprzedanych w tym okresie. Przyrost nastąpił wskutek wzrostu podatku akcyzowego w tym okresie. Spadek wolumenów paliw sprzedanych w 1998 r. odzwierciedla wzrost konkurencji ze strony zagranicznych firm naftowych na polskim rynku detalicznym. Wzrost sprzedaży w 1998 r. był głownie spowodowany przez wzrost sprzedaży benzyn o 4,2% z 7.141 mln PLN w 1997 r. do 7.438 mln PLN w 1998 r. Największą, zmianą (niemal 6. krotny wzrost) wartości przychodów ze sprzedaży odnotowano w przypadku benzyny U95. Udział przychodów ze sprzedaży U95 w przychodach ze sprzedaży benzyn wzrósł w 1998 r. do 7,8%, w porównaniu z 1,4-proc. udziałem w 1997 r. Również znacząco (o 22,1%) wzrosły przychody benzyny Eurosuper 95, której udział w przychodach ze sprzedaży benzyn wzrósł w 1998 r. do 50,2%. W 1999 r. na wzrost przychodów ze sprzedaży paliw największy wpływ miął ponad 45-proc. wzrost wartości przychodów ze sprzedaży benzyny Eurosuper 95 (o 45,5%), której udział w licznej sprzedaży paliw (w ujęciu wartościowym) wzrósł z 27,2% w 1998 r. do 31,0% w 1999 r. Stało się to głownie kosztem zmniejszenia się wartości przychodów ze sprzedaży benzyny E94, której udział w wartości sprzedanych paliw zmniejszył się z18,6% w 1998 r. do 11,3% w 1999 r. Przyczyną tego zjawiska jest zastępowanie benzyny ołowiowej E94 benzyny U95 (w 1999 r. wzrost wartości przychodów ze sprzedaży o 71,8% w porównaniu z rokiem poprzednim) i wprowadzanie na rynek nowych samochodów przystosowanych tylko do benzyny bezołowiowej. W przypadku olejów napędowych Grupa PKN ORLEN odnotowała w 1999 r. znaczący wzrost wartości przychodów ze sprzedaży (o 29,6% w stosunku do roku poprzedniego), a ich udział w wartości przychodów ze sprzedaży paliw utrzymał się na poziomie 36,5%.

Przychody ze sprzedaży innych produktów rafineryjnych wynosiły w kolejnych latach 1997-1999 odpowiednio 3,9%, 4,2 %, i 3,4% całkowitych przychodów ze sprzedaży pro forma, co oznacza wzrost w 1998 r. o 5,2% do 683 ml PLN z 649 mln PLN w poprzednim roku i 3,4% do 705 mln PLN w 1999 r. Wzrost w 1998 r. był głównie spowodowany wzrostem sprzedaży innych produktów przy zmniejszającej się sprzedaży asfaltów i olejów smarowych. Wykazana w Skonsolidowanych Sprawozdaniach Finansowych pro forma sprzedaż asfaltów spadła w 1998 r., gdyż ich produkcja została przesunięta z Rafinerii Trzebinia do niekonsolidowanej spółki Bitrex należącej do Grupy PKN ORLEN. Przyczyną spadku sprzedaży olejów smarowych w 1998 r. była utrata udziału w rynku konfekcjonowanych olejów smarowych przez byłą CPN, co przyczyniło się także do zmniejszonego wolumenu sprzedaży tych produktów w roku 1999.

Przychody ze sprzedaży petrochemikaliów, które stanowiły w latach 1997, 1998, 1999 odpowiednio 9,3%, 8,5% i 6,3% całkowitych przychodów ze sprzedaży pro forma, zmniejszyły się w 1998 r. o 8,5% z 1.527 mln PLN w 1997 r. do 1.398 mln PLN, a następnie o 8,3% do 1.282 mln PLN w 1999 r. Zmniejszenie przychodów ze sprzedaży petrochemikaliów w 1998 r. było głownie spowodowane przez około 11,4-proc. spadek cen petrochemikaliów w tym roku, podczas gdy wolumeny sprzedaży pozostawały stosunkowo stabilne. Spadek cen petrochemikaliów odzwierciedlał pogorszenie koniunktury na rynku wyrobów petrochemicznych.

Przychody ze sprzedaży innych produktów i materiałów (głównie produktów niepaliwowych na stacjach paliw oraz ropy naftowej innym polskim rafineriom) i usług (głownie transportowych i magazynowania) stanowiły od 3,1% do 4,5% całkowitych przychodów ze sprzedaży pro forma. W ujęciu wartościowym było to 578 mln w 1997 r., 506 mln PLN w 1998 r. oraz 929 mln PLN w 1999 r [3, s. III / 7 -8].

Pojęcie i istota inwestycji, klasyfikacje inwestycji

3/5 - (2 votes)

Termin inwestycja może mieć więcej niż jedno znaczenie. W ekonomii odnosi się do zakupu fizycznego aktywu, na przykład nabycia przez przedsiębiorstwo fabryki, wyposażenia lub zapasów, lub zakupu domu przez indywidualnego nabywcę. Dla specjalisty słowo to oznacza zakup akcji lub obligacji (lub może nawet domu), ale prawdopodobnie nie określa zakupu fabryki, wyposażenia lub zapasów.

W obu przypadkach kupujący (nabywca indywidualny lub przedsiębiorstwo) chce posiadać rentowne aktywa. Różnica w definicji tkwi w globalnej zmianie w aktywach będących źródłem dochodu wynikającego z dokonania inwestycji. Kiedy firma inwestuje w fabrykę lub wyposażenie, wzrasta jej kapitał produkcyjny netto. Ten wzrost na ogół nie występuje, gdy nabywcy indywidualni kupują akcje i obligacje. Zamiast tego, każdej inwestycji, dokonanej przez kupującego odpowiada „deinwestycja” po stronie sprzedającego. Kupujący i sprzedający prowadzą handel aktywami: sprzedający zamienia papiery wartościowe na gotówkę, a kupujący na akcje i obligacje. Rynek, na którym odbywają się transakcje, nazywa się rynkiem wtórnym. Inwestycja w sensie ekonomicznym ma miejsce jedynie wtedy, gdy papiery wartościowe są emitowane i sprzedawane na rynku pierwotnym. Wtedy i tylko wtedy firma otrzymuje pieniądze, których następnie może użyć do zakupu fabryki, wyposażenia lub zapasów.

Zazwyczaj termin „inwestycja” używa się w znaczeniu specjalistycznym. Zakupy aktywów w celu gromadzenia wartości, są nazywane inwestycją, nawet jeśli w ogólnej sumie aktywów następuje jedynie przeniesienie własności ze sprzedającego na kupującego. Zakupy akcji, obligacji, spekulacyjnych opcji, kontraktów towarowych, a nawet antyków, znaczków lub nieruchomości są uważane za inwestycje, jeśli tylko zamiarem indywidualnego nabywcy jest gromadzenie wartości, są one dla niego inwestycjami [7, s.6].

Podstawowym warunkiem zapewnienia pozycji oraz ekspansji rynkowej firmy jest nie tylko sprawność bieżącego zarządzania, lecz również podejmowanie optymalnych decyzji dotyczących rozwoju i źródeł jego finansowania. Od trafności tych decyzji zależy bowiem perspektywiczna konkurencyjność przedsiębiorstwa, jego udział w rynku i możliwość generowania zysków.

Rozwój firmy dokonuje się zasadniczo poprzez realizację określonych przedsięwzięć inwestycyjnych (rozwojowych). Inwestowanie jest procesem długotrwałym. Wymaga ono zgromadzenia kapitału niezbędnego do sfinansowania początkowych nakładów, które przyniosą efekt zawsze z pewnym opóźnieniem.

Przedsięwzięcia rozwojowe mogą dotyczyć zarówno zmian wielkości produkcji, jej jakości i struktury asortymentowej, obniżki kosztów, zmiany źródeł zaopatrzenia i kierunków zbytu, jak też powiązań z innymi firmami, a także wspólnych inwestycji, lokowania nadwyżek kapitału poza firmą macierzystą czy też innych form działania.

W literaturze przedmiotu spotyka się szereg kryteriów klasyfikacji przedsięwzięć inwestycyjnych. W celu zilustrowania problemu zaprezentuję jedną z nich. Pozwala ona wyróżnić [4, s.11-13]:

1)  inwestycje odtworzeniowe – polegające na zastępowaniu zużytych lub przestarzałych urządzeń nowymi; są to inwestycje stosunkowo najmniej ryzykowne, których celem jest przede wszystkim zapobieżenie wzrostowi kosztów związanych z procesem starzenia się majątku,

2)  inwestycje modernizacyjne – nastawione głównie na zmniejszenie kosztów wytwarzania wyrobów i przeprowadzane zazwyczaj łącznie z inwestycjami odtworzeniowymi,

3) inwestycje innowacyjne – służące modyfikacji wytwarzanych dotychczas wyrobów,

4) inwestycje rozwojowe – obejmujące dwa rodzaje przedsięwzięć:

a) mające na celu zwiększenie szeroko rozumianego potencjału produkcyjnego w znaczeniu wydajności parku maszynowego, rozwoju sieci handlowej, zróżnicowania kanałów dystrybucji,

b)  służące wdrażaniu do produkcji nowych wyrobów, lepiej zaspakajających istniejące potrzeby potencjalnych nabywców lub powodujących powstawanie nowych, dotychczas nie znanych potrzeb,

5)  inwestycje strategiczne – o charakterze:

a)  defensywnym – zmierzające do ochrony przedsiębiorstwa przed działaniem konkurencji lub przed niekorzystnymi warunkami narzucanymi przez dostawców,

b) ofensywnym – służące umocnieniu pozycji firmy na rynku poprzez np. tworzenie filii, wchodzenie w związki kooperacyjne, przejmowanie konkurentów na drodze fuzji,

c) defensywno – ofensywnym; przykładem takich działań mogą być prace badawcze, poszukiwania geologiczne itp.

6) inwestycje dotyczące ustroju społecznego – służące zapewnianiu możliwie najlepszych warunków personelowi firmy, zarówno w czasie pracy, jak i poza nią,

7) inwestycje dotyczące interesu publicznego – obejmujące m.in. wydatki związane z ochroną środowiska naturalnego, tworzeniu funduszy służących finansowaniu badań naukowych, szeroko rozumianym mecenatem przedsiębiorstw w dziedzinie kultury, edukacji itp.

Nie wszystkie z wymienionych rodzajów przedsięwzięć inwestycyjnych przynoszą firmie bezpośrednie korzyści. Niektóre z nich są związane z określonymi przepisami prawnymi (np. wydatki na ochronę środowiska), inne służą tworzeniu pozytywnego image firmy. Najważniejsze jednak z punktu widzenia zagwarantowania rozwoju przedsiębiorstwa, są decyzje inwestycyjne kształtujące jego możliwości produkcyjne oraz determinujące przyszłą pozycję na rynku. Rezultatem tych decyzji jest opracowanie planu inwestycyjnego firmy.

Wybór kierunków inwestowania

Głosuj na tę pracę

Ogół decyzji rozwojowych można podzielić na trzy zasadnicze grupy [1, s.106]:

1)    decyzje służące akceptacji lub odrzuceniu konkretnego projektu inwestycyjnego; jest to tzw. bezwzględna ocena opłacalności inwestycji, informująca czy realizacja danego przedsięwzięcia będzie dla firmy opłacalna,

2)    decyzje dotyczące klasyfikacji, stanowiące wyraz tzw. względnej oceny opłacalności; decyzje te podejmuje się wówczas, gdy założony cel można osiągnąć realizując jedno z wielu przedsięwzięć i zachodzi potrzeba wyboru najbardziej opłacalnego wariantu inwestycyjnego,

3)    decyzje odnoszące się do programowania, odzwierciedlające wybór najkorzystniejszego programu rozwoju firmy; program ten tworzy się uwzględniając z jednej strony środki będące w dyspozycji przedsiębiorstwa, z drugiej zaś wszystkie potencjalne kierunki rozwoju i związane z nimi projekty inwestycyjne; decyzje dotyczące „programowania” określają zatem, optymalny z punktu widzenia firmy, zbiór przedsięwzięć rozwojowych przyjętych do realizacji.

Decyzje dotyczące rozwoju firmy, bez względu na ich rodzaj, muszą się opierać na z góry określonych i zobiektyzowanych kryteriach. Głównym narzędziem, stanowiącym podstawę podejmowania tych decyzji, jest rachunek opłacalności przedsięwzięć rozwojowych.

Analiza badań prowadzonych w dziedzinie finansów w krajach rozwiniętych pozwala na wyodrębnienie kilku podstawowych działów, w których analizuje się inwestycje oraz które dotyczą zarządzania finansami. Działami tymi są:

  1. Otoczenie prawne i finansowe.

Dział ten obejmuje po pierwsze, prawne aspekty otoczenia spółki, m.in. system bankowy, system podatkowy, a po drugie, charakterystykę rynków finansowych, m.in. giełd papierów wartościowych i obrotu poza giełdowego, jak również charakterystykę różnych instrumentów finansowych (w tym papierów wartościowych) występujących na tych rynkach.

—————

[1] Colasse Bernard, La rentabilite de lentreprise, Analyse, prevision et controle, Dunod, Paris 1977