Rozwój myśli strategicznej

5/5 - (1 vote)

Termin strategia wywodzi się z języka greckiego, gdzie oznaczał kierowanie wojskami z pozycji naczelnego wodza. W wojskowości strategia dotyczy stworzenia planu wojny, określenia poszczególnych kampanii wojennych. Praktyka i nauki o organizacji i zarządzaniu przyjęły ten termin, jak wiele innych, po II wojnie światowej, początkowo w ramach nurtu badań operacyjnych, nie nadając mu jednak niestety tak jednoznacznej treści jak w wojsku. Zagadnienia podejmowania decyzji w sytuacjach konfliktowych wykształciły tzw. teorię gier, w której podstawową kategorią stała się strategia. Twórcą jej był znakomity matematyk J. von Neumann.

W naukach o organizacji i zarządzaniu odróżnia się strategię (treść strategii przedstawioną w tym rozdziale) od proces ustrategicznego.

 Proces strategii (proces zarządzania strategicznego) odnosi się do sposobu w jaki strategia jest formułowana w organizacji (por. rozdz. III)

 Historycznie podchodząc do strategii możnastwierdzić, że początki myślenia strategicznego w zarządzaniu występują w latach dwudziestych naszego wieku. Przykładem jest reorganizacja firmy General Motors w 1921 roku udokumentowana dopiero w 1963 roku przez Alfreda Sloana w znanej książce My Years with General Motors.

W 1946 Peter Drucker w książce Concept of Corporation zauważył, że cel firmyma charakter zewnętrzny – tzn. że jest nim wytworzenie i zaspokojenie potrzeb klientów.

Bez względu jednak na to, kiedy były początki strategii swoją dojrzałość osiągnęła ona w latach sześćdziesiątych. W roku 1960Theodore Levitt opublikował słynny artykuł MarketingMy opia stanowiący jedną z pierwszych prób ujęcia strategii korporacji z szerokiego i wyraźnie zaznaczonego punktu widzenia. W 1962 roku pojawiła sięksiążka Alfreda Chandlera Strategy and Structure w której stwierdza on, że korporacja powinna wypracować strategię zanim podejmie ona decyzje o zmianie swojej struktury. Pojawia się w niej także definicja strategii jako ustalenie długoterminowych celów i zamierzeń, kierunku działania oraz alokacji zasobów służących do osiągnięcia tych celów. W 1965roku zostało opublikowane monumentalne dzieło Igora Ansoffa [2] (można rzec Biblia planowania strategicznego) Corporate Strategy, głęboki i szczegółowy program planowania celów firmy, jej ekspansji, pozycji rynkowej oraz alokacji zasobów.

 Wydarzeniem w historii strategii było założenie w tym samym mniej więcej czasie przez Bruc’a Henderson’a firmy doradczej BostonConsulting Group (BCG). Działalność jej zaowocowała wynalezieniem jednych z najpotężniejszych narzędzi w historii strategii: krzywej doświadczenia i macierzy wzrostu/udziału w rynku. Dzięki tej firmie został położony kamień węgielny całej późniejszej myśli strategicznej. W następnych latach rozwój myśli strategicznej trwał nadal, aż do dnia dzisiejszego i nic nie wskazuje,aby znaczenie strategii zaczęło maleć.

Najdobitniejszym świadectwem wzrostu znaczenia zagadnień strategicznych jest szybki wzrost liczby konsultantów zatrudnianych przez czołowe i uznane na świecie firmy doradcze specjalizujące się w tej problematyce. W latach 1965-91 wynosił on 15-20% rocznie i po lekkim zahamowaniu w latach 1991-93 obecnie znów wszedł na szybką ścieżkę rozwoju [82s. 24].

 Z tego krótkiego opisu można wysnuć wniosek, żecoraz więcej organizacji dostrzega konieczność posiadania strategii.Spowodowane jest to istniejącą sytuacją gry rynkowej, w której to przedsiębiorstwo może przetrwać w długim okresie i realizować swoje cele tylko pod warunkiem permanentnego rozwoju oraz wzrostu.

Rozwój przedsiębiorstwa   to skoordynowane zmiany systemów przedsiębiorstwa, (skutecznie) dostosowujące je do ciągle zmieniającego się otoczenia. Rozwój przedsiębiorstwa oznacza następujące zmiany:

  •  wprowadzenie nowych elementów do systemu przedsiębiorstwa,
  • poprawę jakości istniejących w systemach elementów,
  • zmiany struktur systemów.

 Rozwój jestprzede wszystkim zjawiskiem jakościowym, polegającym na wprowadzaniu innowacji produktowych, procesowych, strukturalnych oraz innowacji w dziedzinie organizacji i zarządzania.

Wzrost natomiast stanowi kategorię ilościową (zwiększenie ilości zasobów przedsiębiorstwa zwiększające skalę ich działalności). Wzrost mierzy się dynamiką wartości sprzedaży, dynamiką udziału w rynku, a od strony zasobów dynamiką wzrostu wartości aktywów, zatrudnienia, potencjału umiejętności.

 Konieczność rozwoju przedsiębiorstwa wynika z ciągłych zmian środowiska (ekosysytemu tj. szeroko rozumianego otoczenia). Ciągłe zmiany w otoczeniu wymagają, żeby się do nich dostosowywać. Aby nadążyć za zmianami w otoczeniu przedsiębiorstwo musi więc rozwijać się przynajmniej w takim samym tempie jak otoczenie (zgodnie z porzekadłem “kto nie idzie naprzód, cofa się”). Należy zauważyć, że przedsiębiorstwo może wpływać na część  środowiska(otoczenie sterowalne, konkurencyjne) nazywane mikrootoczeniem. Natomiast ta część środowiska,która leży poza wpływem przedsiębiorstwa (otoczenie niesterowalne) nosi nazwę makrootoczenia.

Jeżeli przyjąć, że generalnym celem każdego przedsiębiorstwa jest przetrwanie w długim okresie, to jak powyżej wykazano rozwój przedsiębiorstwa jest warunkiem koniecznym jego przetrwania.

Problem wzrostu przedsiębiorstwa wiąże się ściśle ze wzrostem rynku na którym działa organizacja. O ile rozwoju otoczenia nie można zatrzymać, to w przypadku rynku może być różnie. Zasadą jednak jest pilna obserwacja rynku (konsumentów) i dostosowywanie się do niego lub – o ile jest taka możliwość – kształtowanie go. Pozostawanie bowiem w długim okresie na rynku, który nie wzrasta (pozostaje stały lub kurczy się) nieuchronnie prowadzi do bankructwa [109 s. 11].

Firma rozwijając się i wzrastając tworzy wysoki potencjał ekonomiczny i finansowy. Przedsiębiorstwo o dużych zasobach może realizować korzyści wielkiej skali produkcji, inwestować w wielkie programy badawcze i w wielkie programy promocyjne. Organizacja o dużym potencjale może dywersyfikować się, zatem wspierać wybrane produkty kosztem innych, może pokonywać wysokie bariery wejścia na nowe rynki i nowe sektory – duże przedsiębiorstwo ma więc zupełnie inne podstawy i możliwości do konkurowania aniżeli mała firma. Duża firma ma też zupełnie inne stosunki z instytucjami finansowymi oraz rządowymi, wzbudza zaufanie klientów.

Według [86 s. 4] ponad połowa nowo powstałych przedsiębiorstw bankrutuje w ciągu czterech lat. Dalsze 30% upada w ciągu dziesięciu lat. Reszta wprawdzie utrzymuje się przy życiu, ale często nie osiąga pełnego wykorzystania swojego potencjału. Wszystkie statystyki dotyczące bankructw wykazują, że główną przyczyną upadłości jest brak środków pieniężnych. Właściwe zarządzanie ma tutaj niebagatelny udział. Dzieje się tak z tego powodu, że do założenia nowego przedsiębiorstwa wystarczy bowiem pomysł,wiara w siebie i pewna niezbędna początkowa kwota środków pieniężnych. Nic więcej. A dalej, no właśnie, dalej trzeba robić rzeczy zgodnie ze swoją koncepcją firmy lepiej niż inni, inaczej niż inni, taniej niż inni lub dla innych, dystansując konkurentów albo nawiązując współpracę (kooperacja). Są to zasadnicze pytania, na które musi odpowiedzieć sobie każdy menedżer przyjmując odpowiedzialność za firmę. Z tymi pytaniami nierozerwalnie związana jest strategia firmy.

Dokonując daleko idącego uproszczenia można powiedzieć, że strategia to inaczej mówiąc stworzona (tzn. wypracowana, ale z pewną dozą twórczego irracjonalizmu, intuicji) optymistyczna i akceptowalna przez wszystkich pracowników recepta na sukces przedsiębiorstwa w długim okresie czasu. Strategia powinna przenikać firmę (czytaj: personel) na wskroś odciskając piętno na każdym odcinku działalności organizacji. Dzięki niej tworzy się duch firmy (corporate identity),a nawet jej osobowość (corporatepersonality),tak ważna dla kształtowania kultury organizacji [107 s. VII], co umożliwia wzrost wartości firmy.

P.F. Drucker strategię nazwał teorią firmy pisząc: strategiczne wybory kształtują funkcjonowanie organizacji, dyktują decyzje odnośnie do tego, co organizacja robi i czego nie robi, definiują, co organizacja uznaje za ważkie rezultaty. Są to założenia o rynkach, o identyfikacji odbiorców i konkurentów, ich wartościach i działaniach. Określają technologię i dynamikę jej zmian, słabości i siły firmy. Są to założenia o tym, za co firma dostaje pieniądze… . Każda organizacja w biznesie czy poza nim, ma swoją teorię firmy, która, jeśli jest JASNA, SPÓJNA i PRECYZYJNA, ma ogromną moc”[w 100 s. 15].

Do pytań o wizję, rynki, produkty i model działania stale wracają wszystkie teorie i koncepcje strategii, konsultanci i menedżerowie. Te pytania się nie zmieniają – starzeją się tylko odpowiedzi. Strategia jest sztuką podejmowania wyborów w warunkach ograniczeń, presji i szans. Strategia jest sztuką interpretacji oraz znajdowania sensu i znaczenia zdarzeń w otoczeniu i samej organizacji [100 s. 49]. Menedżerowie odpowiedzialni za przedsiębiorstwo muszą umieć i chcieć stworzyć strategię firmy, aby mogło ono przetrwać na“wzburzonych falach oceanu konkurencji, otoczenia, własnych celów, zasobów i możliwości”, gdyż inaczej organizacja nie ma dużych szans na sukces. Spośród tych menedżerów musi ktoś jednoznacznie być i czuć się odpowiedzialny za jej tworzenie i wdrożenie, ponieważ jest to zbyt ważne zagadnienie dla firmy, aby mogłoby nie być nadzorowane.

Zasady prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów

5/5 - (2 votes)

Zasady prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów są uregulowane w przepisach prawa podatkowego, w szczególności w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych. Oto kilka zasad dotyczących prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów:

  1. Księga przychodów i rozchodów jest obowiązkowa dla osób prowadzących działalność gospodarczą, które uzyskują przychody ze źródeł opodatkowanych na zasadach ogólnych.
  2. Księga przychodów i rozchodów powinna być prowadzona w sposób ciągły i rzetelny, zgodnie z zasadami rachunkowości.

  3. W księdze przychodów i rozchodów należy wpisywać wszystkie przychody i koszty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Należy ujmować wszystkie przychody zarówno bezpośrednio, jak i pośrednio związane z działalnością, a także koszty, które są niezbędne do osiągnięcia tych przychodów lub zachowania i zabezpieczenia źródła przychodów. Wszystkie wpisy muszą być dokonywane w sposób rzetelny i zgodny z zasadami rachunkowości.

Ze względu na specyfikę pracy będzie nas interesować jedynie techniczny sposób prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów, a nie zasady funkcjonowania podatku dochodowego od osób fizycznych.

Zasady prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów reguluje rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 14 grudnia 1995 roku.[1]. W rozporządzeniu tym Minister Finansów skorzystał z delegacji zamieszczonej w art. 38 pkt. 3 i 4 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o  zobowiązaniach podatkowych.

Podatkową księgę przychodów i rozchodów obowiązane są prowadzić:

–  osoby, które w 1998 roku osiągnęły przychód od 400.000 zł do 800.000 euro[2]

oraz osoby osiągające w całości lub w części dochód z:

  • prowadzenia aptek, lombardów i kantorów
  • wykonywania wolnych zawodów (również lekarze i weterynarze)
  • świadczenia usług wymienionych w załączniku nr 1 do rozporządzenia o ryczałcie ewidencjonowanym w tym prowadzenia ksiąg rachunkowych, przychodów i rozchodów, oraz świadczenia innych usług w zakresie rachunkowości:
  • wytwarzające wyroby opodatkowane podatkiem akcyzowym
  • korzystające z okresowego zwolnienia z podatku dochodowego
  • rozpoczynające działalność samodzielnie lub w formie spółki, w zakresie czynności, które dotychczas wykonywały na podstawie umowy o pracę lub spółdzielczego stosunku pracy i nie złożyły jednocześnie w urzędzie oświadczenia, że nie będą obsługiwać swojego byłego pracodawcy
  • wykonują działalność na podstawie umowy agencyjnej lub umowy na warunkach zlecenia, zawartej na podstawie odrębnych przepisów.

Podatkowa księga przychodów i rozchodów ma określoną budowę i składa się z 17 kolumn, do których dokonuje się odpowiednich wpisów:

–         kolumna 1 – zawiera kolejny numer wpisu. Tym samym numerem należy oznaczyć wpisywany do książki dokument

–         kolumna 2 – zawiera dzień miesiąca w którym został dokonany wpis

–         kolumna 3 – zawiera numer wpisywanego dokumentu

–         kolumna 4 – zawiera imię, nazwisko, nazwę firmy lub kontrahenta

–         kolumna 5 – zawiera adres kontrahenta

–         kolumna 6 – zawiera informacje czego dotyczy wpis

–         kolumna 7 – zawiera kwotę sprzedaży na rachunki i należności za usługi wykonane bez podatku VAT

–         kolumna 8 – zawiera kwotę przychodu ze sprzedaży wyposażenia, środków trwałych, otrzymane dotacje, kary umowne a także różnice kursowe przy transakcjach dewizowych oraz odsetki z rachunków bankowych firmy i z działalności w wolnym zawodzie (wpisu dokonuje się w dniu uzyskania przychodu)

–         kolumna 9 – zawiera sumę kolumn 7 i 8

–         kolumna 10 – zawiera kwotę zakupu materiałów podstawowych i pomocniczych oraz towarów handlowych według cen zakupu

–         kolumna 11 – zawiera koszty uboczne zakupu

–         kolumna 12 – zawiera koszty reprezentacji i reklamy prowadzonej w inny sposób niż w środkach masowego przekazu lub w inny sposób niż prowadzonej publicznie. Suma tych kosztów jest limitowana i nie może przekroczyć 0,25% rocznego przychodu firmy

–         kolumna 13 – zawiera wynagrodzenia brutto w gotówce i naturze zgodnie z listą płac lub potwierdzoną przez pracownika kartą wypłaty

–         kolumna 14 – wszelkie pozostałe wydatki związane z firmą (czynsz, energia, woda, telefon, paliwo, transport własny, diety, a także koszty reklamy, remontów i odpisy amortyzacyjne, wartość obróbki obcej wyrobów oraz koszt wyposażenia i innych składowych majątkowych o wartości poniżej 2.500 zł, których nie zaliczono do środków trwałych)

–         kolumna 15 – zawiera sumę kolumn 11, 12, 13, 14

–         kolumna 16 – zawiera inne nie wymienione czynności, np. wydatki odnoszące się do przychodów roku następnego

–         kolumna 17 – zawiera wszelkie uwagi do treści zapisów.[3]

Minister Finansów ustalił określone zasady dokonywania wpisów w podatkowej księdze przychodów i rozchodów.

Pierwszym wpisem w księdze jest remanent początkowy. Wpisuje się go w pierwszej linijce tabeli w sposób następujący:

„Remanent na dzień … wynosi….”[4]

Wydatki, które poniesione dostały na rozpoczęcie działalności firmy, a na które są rachunki sumuje się je i wpisuje w księdze w kolumnie 14 pomijając wydatki na: środki trwałe, wartości niematerialne i prawne.

Wszystkie rachunki ewidencjonowane w księdze przychodów i rozchodów muszą być wystawione na firmę.

Zapisy w księdze dokonywane są w języku polskim i w walucie polskiej w sposób staranny, czytelny i trwały, na podstawie prawidłowych i rzetelnych dowodów. [5]

Po zakończeniu miesiąca dokonuje się sumy kolumn od 7 do 15. Na pierwszych stronach każdego miesiąca obliczone sumy wpisuje się w wierszu „Suma folio” i powtarza w wierszu „Razem”. Na następnych stornach dodatkowo w wierszu środkowym „Przeniesienie z folio” wpisuje się sumy z poprzedniej strony z wiersza razem. Wiersz „Razem” na tych stronach stanowić będzie sumę dwóch pierwszych wierszy.

Na zakończenie miesiąca w wiersz razem wpisuje się sumy wszystkich kolumn i zostawia się resztę strony niewykorzystaną.

Nowy miesiąc zaczyna się od nowej strony i nie przenosi się kwot wiersza „Razem” z poprzedniej strony. Pozostawia się pusty wiersz „Przeniesienie z filio”.

Numeracja w kolejnych miesiącach może być zachowana lub w każdym miesiącu nadawane numery mogą rozpoczynać się od początku.[6]

Po zakończeniu miesiąca grudnia lub innego miesiąca będącego końcem twojej działalności należy sporządzić zestawienie roczne. Zestawienie takie sporządza się na osobnej stronie. W tym celu w kolumnie 4 wpisuje się nazwy kolejnych miesięcy, a we właściwych kolejnych kolumnach sumy z poszczególnych miesięcy. Na końcu wpisuje się sumę wszystkich kolumn.[7]

W celu ustalenia dochodu osiągniętego w roku podatkowym należy:

1)  ustalić wartość osiągniętego przychodu w roku podatkowym (kol. 9),

2)  ustalić wysokość poniesionych w roku podatkowym kosztów uzyskania przychodów w sposób następujących:

–   do wartości spisu z natury na początek roku podatkowego doliczyć wartość zakupu towarów handlowych (materiałów) z kolumn 10 i 11, a następnie pomniejszyć o wartość spisu z natury sporządzonego na koniec roku podatkowego,

–   kwotę wynikającą z tego obliczenia powiększyć o kwotę wydatków z kolumny 15 oraz pomniejszyć o wartość wynagrodzeń w naturze w tej części, w której wydatki (koszty) związane z wynagrodzeniami w naturze zostały zaksięgowane w innych kolumnach księgi przychodów i rozchodów (np. w gastronomii koszty zakupu materiałów i towarów handlowych zużytych do przygotowania posiłków dla pracowników zostały wpisane w kol. 10),

3)  wartość osiągniętego przychodu (kol. 9) pomniejszyć o wysokość poniesionych w roku podatkowym kosztów uzyskania przychodu, obliczonych zgodnie z objaśnieniami zawartymi w pkt. 2; wynikająca z tego obliczenia różnica stanowi kwotę dochodu osiągniętego w roku podatkowym.[8]

Podatnik rozliczający się z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za pomocą podatkowej księgi przychodów i rozchodów jest zobowiązany do składania następujących deklaracji podatkowych (PIT) w określonych terminach.

–         PIT 5 (dotyczy podatku dochodowego od prowadzonej działalności) do 20 następnego miesiąca. Wzór tej deklaracji znajduje się z załącznikach do pracy pod pozycją 6.

–         Odpowiednia deklaracja roczna (PIT 30 – 34) do 30 kwietnia następnego roku.

Podsumowując zebrane informacje dochodzimy do wniosku, że aplikacja nad którą pracujemy powinna spełniać następujące funkcje w zakresie podatkowej księgi przychodów i rozchodów:

  • poprawnie rejestrować i umieszczać w prawidłowych kolumnach wszystkie zapisy księgowe,
  • dokonywać wszystkich niezbędnych obliczeń i podsumowań rocznych i miesięcznych,
  • generować wydruki kolejnych stron księgi,
  • przygotowywać dane dla deklaracji podatkowych

Aplikacja musi też spełniać wymagania postawione programom komputerowym służącym do prowadzenia księgi przez Ministerstwo Finansów w rozporządzeniu z dnia 19 grudnia 1995 roku to jest:

określenie na piśmie szczegółowej instrukcji obsługi programu komputerowego, wykorzystywanego do prowadzenia ksiąg, stosowanie programu komputerowego zapewniającego bezzwłoczny wgląd w treść dokonywanych zapisów oraz wydrukowanie wszystkich danych w porządku chronologicznym, zgodnie ze wzorem księgi, przechowywanie zapisanych danych na magnetycznych nośnikach informacji, do czasu wydruku zawartych na nich danych, w sposób chroniący przed zatarciem lub zniekształceniem tych danych albo naruszeniem ustalonych zasad ich przetwarzania. [9]

[1] Dz.U. nr 148 poz.720 z 19 grudnia 1995 roku

[2] Włodzimierz J. Markowski, ABC small business’u, Wydawnictwo Marcus s.c., Łódź 1999, str. 29

[3] Tamże str. 75-76

[4] Tamże str. 75

[5] Dz.U. nr 148 poz.720 z 19 grudnia 1995 roku Rozporządzenie Ministra Finansów w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów,  §11

[6] Włodzimierz J. Markowski, ABC… op.cit str. 77-79

[7] Tamże str. 79

[8]  Dz.U. nr 148 poz.720 z 19 grudnia 1995 roku Rozporządzenie Ministra Finansów w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów, załącznik 1 punkt 30

[9] Dz.U. nr 148 poz.720 z 19 grudnia 1995 roku Rozporządzenie Ministra Finansów w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów,  §22 pkt. 1-3

Analiza wybranego cyklu koniunkturalnego w Polsce w kontekście polityki monetarnej w okresie transformacji ustrojowej

5/5 - (1 vote)

praca magisterska

Zmiany strukturalne przeprowadzone przez ekipę Balcerowicza należy ocenić zdecydowanie pozytywnie. Po stosunkowo krótkim okresie załamania gospodarki (lata 1990 [1]  i 1991), charakteryzującego się spadkiem realnego PKB, Polska weszła na ścieżkę dynamicznego wzrostu, który trwał do roku 1997. Zmiany PKB w latach 1990- 2006 przedstawia rysunek 9.

Wśród narzędzi polityki monetarnej, zastosowanych przez Balcerowicza, można odnaleźć zalecenie proponowane przez szkołę austriacką. Bank centralny nie zwiększał podaży pieniądza, nie dotowano wszystkich państwowych, nierentownych przedsiębiorstw. Kontrola pieniądza to działanie zalecane również przez przedstawicieli monetaryzmu, jednakże warto podkreślić, że podchodzą oni do problemu agregatowo, w przeciwieństwie do szkoły austriackiej, która podkreśla znaczenie zmian relacji cen. Można przyj ąć, że analizowanie cen poszczególnych dóbr konsumpcyjnych i relacji cen dóbr wyższego rzędu, do niższego rzędu dokonywane przez Balcerowicza w początkowym okresie reform[2], było bliższe podejściu austriackiemu, niż monetarystycznemu.

W latach 1992-1996 NBP kontynuowała walkę z inflacją głównie poprzez[3]:

  • ograniczenie realnej podaży pieniądza,
  • utrzymywanie wysokich stóp procentowych w systemie bankowym na kredyty konsumpcyjne,
  • wprowadzenie rezerw obowiązkowych, wywołujących niedobór środków na kredyty,
  • niższą od ustawowej waloryzację emerytur i rent.

Dzięki tak prowadzonej polityce pieniężnej udało się znacznie obniżyć inflację z 585% w 1990 roku do 19,6% w 1996. Zmiany inflacji w latach 1991 – 1997 przedstawia rysunek 10.

Rysunek 10 Średnioroczna inflacja w Polsce w latach 1991 – 1997.

Źródło: Opracowanie własne na podstawie Polityka gospodarcza, pod red. H. Ćwiklińskiego, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2004, s. 244.

Pomimo niewątpliwych sukcesów na polu walki z inflacją, spadek wartości pieniądza nadal postępował w zbyt szybkim tempie. W związku z tym zapisano w Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, uchwalonej 2 kwietnia 1997, iż „Narodowy Bank Polski odpowiada za wartość polskiego pieniądza”[4]. Ponadto ustawa z 29 sierpnia 1997 r. o Narodowym Banku Polskim w art. 3 definiuje główny cel działalności NBP jako „utrzymanie stabilnego poziomu cen, przy jednoczesnym wspieraniu polityki gospodarczej rządu, o ile nie ogranicza to podstawowego celu NBP”[5]. Dodatkowo, na mocy powyższych ustaw, została powołana Rada Polityki Pieniężnej (RPP), która ukształtowała się 17 lutego 1998 roku. Do głównych zadań RPP należą[6]:

  • ustalanie corocznych założeń polityki pieniężnej i przedkładanie ich do wiadomości Sejmu równocześnie z przedłożeniem przez Radę Ministrów projektu ustawy budżetowej,
  • składanie Sejmowi sprawozdań z wykonania założeń polityki pieniężnej w ciągu 5 miesięcy od zakończenia roku budżetowego,
  • ustalanie wysokości stóp procentowych NBP,
  • ustalanie zasad i stopy rezerwy obowiązkowej banków,
  • określanie górnej granicy zobowiązań wynikających z zaciągania przez NBP pożyczek i kredytów w zagranicznych instytucjach bankowych i finansowych,
  • zatwierdzanie planu finansowego NBP oraz sprawozdań z działalności NBP,
  • przyjmowanie rocznego sprawozdanie finansowe NBP,
  • ustalanie zasad operacji otwartego rynku.

Podstawowym elementem stabilizuj ącym gospodarkę w dziedzinie gospodarki monetarnej było ustalenie przez RPP w 1998 roku średniookresowej strategii polityki pieniężnej na lata 1998-2003, według której inflacja na koniec 2003 roku miała obniżyć się poniżej poziomu 4%. Głównym celem banku centralnego do roku 2003 miała być kontynuacja procesu obniżania inflacji. Ze względu na niedokończony proces transformacji gospodarki polskiej, dodatkowym celem było wspieranie rozwoju rynku finansowego. Celem strategicznym była integracja z Europejską Unią Monetarną i wypełnienie warunków koniecznych do przyjęcia do strefy euro .

W kwietniu 1998 roku RPP uchwaliła założenia polityki pieniężnej na rok 1998 rok, według których inflacja na koniec 1998 roku miała zostać ograniczona do poziomu nie wyższego niż 9,5%[7] [8] na koniec roku, a w ujęciu średniorocznym do 11%. W roku 1998 miał miejsce negatywny, zewnętrzny szok popytowy, wynikaj ący z załamania gospodarczego w Rosji. W wyniku pogorszenia sytuacji ekonomicznej u głównego wówczas importera polskich towarów, zmniejszyło się saldo obrotów bieżących. Czynniki te wpłynęły na ograniczenie tendencji inflacyjnych, co pozwoliło na obniżenie inflacji na koniec roku do poziomu 8,6%.

Początkowo celem Rady Polityki Pieniężnej na rok 1999 było ograniczenie wzrostu cen do poziomu nie przekraczającego 8-8,5%. Jednakże w kontekście znaczącego spadku inflacji w roku wcześniejszym, w trakcie roku cel ten został zredukowany do wysokości od 6,6% do 7,8%. Z kolei w 2000 roku inflacja miała być ograniczona do poziomu nie wyższego niż 5,4%-6,8%, a w 2001 roku – 6-8%.

Od 2002 roku NBP przyjmuje dokładniejsze cele inflacyjne na pewnym poziomie z dopuszczalnymi odchyleniami. W 2002 miało to być inflacja w wysokości 5% +/- 1%, ale w tracie roku bezpośredni cel inflacyjny został zmieniony na 3%.z dopuszczalnym odchyleniem +/-1%. Taki sam cel został obrany na rok następny. Zmiany inflacji w latach 1998-2006 przedstawia rysunek 11.

Rysunek 11 Inflacja liczona rok do roku w Polsce w latach 1998-2006.

Źródło: Opracowanie własne na podstawie Inflacja bazowa, nbp.pl/statystyka/bazowa/bazowa.xls z dnia 04.09.2007.

Średniookresowy cel polityki pieniężnej przyjęty na lata 1998-2003 został wykonany, gdyż inflacja na koniec 2003 roku wyniosła 1,7%. W tym kontekście politykę monetarną należy ocenić pozytywnie. Tak niska inflacja zapewnia względnie stałą wartość pieniądza, nie zaburzając sfery realnej gospodarki, co miało miejsce przy hiperinflacji charakteryzującej początkowe lata transformacji ustrojowej.

W celu kontynuacji kontroli inflacji Rada Polityki Pieniężnej w latach 2004 – 2007 ustalała corocznie bezpośredni cel inflacyjny na poziomie 2,5% +/-1%[9]. Cel ten został osiągnięty poza rokiem 2004, kiedy to ceny bardzo mocno rosły, co było spowodowane zwiększonym popytem zagranicznym wynikaj ącym z przystąpienia Polski do Unii Europej skiej.

Politykę monetarną w okresie transformacji 1990-2006, w kontekście walki z ze spadkiem wartości pieniądza, należy ocenić pozytywnie, gdyż inflacja spadła z bardzo

niebezpiecznego poziomu 585% w 1990 do stabilnego 1,4% w 2006 roku. Ponadto Polska spełnia „monetarne” warunki konwergencji, które należy spełnić, aby móc przystąpić do strefy euro. Jeżeli zostaną też spełnione warunki dotyczące polityki fiskalnej, według zapewnień obecnego prezesa NBP Sławomira Skrzypka możliwe jest przystąpienie do europejskiego mechanizmu walutowego ERM2, poprzedzającego przyjęcie europejskiej waluty w 2009 roku[10]. Korzystny jest również fakt, że Narodowy Bank Polski przez cały okres transformacji nie ulegał presji polityków, ekspertów i społeczeństwa. Rzecznicy polityki „antyrecesyjnej” twierdzą, iż poprzez zwiększenie podaży pieniądza, czyli zmianami w sferze regulacyjnej, można wywołać korzystne efekty w sferze realnej poprzez przyrost produkcji dóbr i usług[11]. Dzięki zrównoważonej i przewidywalnej polityce banku centralnego przedsiębiorcy mogą długofalowo planować swoje inwestycje, co czyni Polskę atrakcyjnym krajem dla inwestorów.

Podsumowując działania polityki monetarnej, prowadzonej przez Narodowy Bank Polski w latach 1990-2006, należy negatywnie ocenić propozycje zmian w zakresie polityki pieniężnej proponowane przez przedstawicieli szkoły austriackiej, które zostały opisane w rozdziale trzecim.

Autor uważa, że wprowadzenie obowiązkowej 100% rezerwy bankowej zagrażałoby gospodarce, gdyż najprawdopodobniej doprowadziłoby do recesji. W długim okresie sfera realna dostosowałaby się do zmniejszonej podaży pieniądza, choć jak twierdził Mises, gospodarka jest w stanie funkcjonować przy każdym zasobie pieniądza w obiegu. Wydaje się jednak, iż proces dostosowawczy byłby bardzo burzliwy.

Powrót do standardu złota należy uznać za nierealny, gdyż wprowadzenie pieniądza kruszcowego tylko w jednym kraju skutkowałoby zaburzeniami monetarnymi wywołanymi przez pozostałe kraje posługujące się pieniądzem bez pokrycia w kruszcu, czyli fiducjarnym. Ponadto, stosowanie złota doprowadziłoby do utrzymania podaży pieniądza na praktycznie stałym poziomie, co w obliczu wzrostu podaży dóbr i usług wywoływałoby deflację. Spadek cen dóbr i usług potrafi mieć bardzo niekorzystny wpływ na gospodarkę, gdyż zniechęca przedsiębiorców do inwestowania.

Głównym argumentem przedstawicieli szkoły austriackiej za likwidacją banku centralnego jest obawa, że jego przedstawiciele manipulując podażą pieniądza wywołaj ą zaburzenia w gospodarce. Ponieważ NBP ma konstytucyjnie określony cel walki z inflacją, nie należy się obawiać, iż bank centralny zacznie podejmować działania w celu wspierania wzrostu gospodarczego. Dodatkowo należy wziąć pod uwagę, że według najnowszych badań , ważnym czynnikiem wywołującym inflację jest wzrost podaży pieniądza, wywoływany przez gospodarki rozwijające się – w roku 2006 podaż pieniądza w krajach rozwijających się wzrosła o 21%, czyli ponad trzykrotnie więcej niż w krajach rozwiniętych[12] [13]. W kontekście globalizacji i liberalizacji przepływów kapitału, przydatna wydaje się interwencja banku centralnego w celu niwelowania niekorzystnych efektów miękkiej polityki monetarnej prowadzonej przez kraje rozwijające się.

[1] Balcerowicz L., op. cit., s. 88.

[2] por. Balcerowicz L., op. cit., s. 65-71.

[3] Węgrzyn A., Inflacja w Polsce w okresie od 1990 roku do chwili obecnej

[4] Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., Dz. U. nr 78, poz. 483

[5] Ustawa o Narodowym Banku Polskim z dnia 29 sierpnia 1997 r. tekst jednolity ogłoszony w Dz.U. z 2005. nr 1, poz .2.

[6] Rada Polityki Pieniężnej nbp.pl/Home.aspx?f=onbp/organizacja/rada.html z dnia 04.09.2007

[7]  Polityka gospodarcza, pod red. H. Ćwiklińskiego, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2004, s.253.

[8] Dane dotyczące założeń polityki monetarnej na lata 1998-2003 pochodzą z Polityka gospodarcza, pod red. H. Ćwiklińskiego, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2004, 255-265.

[9] Założenia polityki pieniężnej na lata 2004-2007, nbp.pl z dnia 04.09.2007.

[10]  Skrzypek: Polska powinna spełnić kryteria z Maastricht i wejść do ERM2 w 2009 r.

[11] Wilczyński W., op. cit., s.185

[12] The Economist, „The mandarins of money”, nr 8541, 11 sierpień 2007, s. 61.

[13] Ibidem, s. 61.

Macierz Szans/Zagrożeń (Opportunity/YulneralbiUty Matrix)

5/5 - (2 votes)

kontynuacja pisania z sierpnia

Jak wspomniano macierz ta wynika z przekonania, że firma o wysokim udziale w rynku powinny być bardzo rentowne, a z logiki krzywej doświadczenia wynika wniosek, że wyższy udział w rynku powinien pociągać za sobą wyższą rentowność (chyba , że firma nie wykorzystuje potencjału swej przewagi lub prowadzi politykę cen obliczoną na dalszą penetrację rynku). Istnieje więc możliwość skonstruowania – przy założeniu zwykłych oczekiwań dla różnych względnych udziałów w rynku – „krzywej normatywnej”, opisującej rentowność przeciętnego segmentu działalności w danej branży, lub nawet „pasa normatywnego” odpowiadającej wszystkim branżom.

Pas normatywny rozciąga się pomiędzy dwiema równoległymi krzywymi. Konstrukcja tego pasa jest możliwa po zebraniu odpowiedniej liczby danych empirycznych (rentowność i odpowiadający mu udział w rynku). Pas taki powinien zawierać 80% firm działających w danej branży lub w całej gospodarce (zgodnie z regułą 80/20) – w zależności od typu wykresu.

Przyjęte maksymalne wartości liczbowe na osiach odpowiadają granicznym wartościom dla firm wybranego sektora. W przypadku posiadania wystarczająco dużej ilości danych można pokusić się wykreślenie proponowanego obszaru zawierającego 80% firm danego sektora. Gdy brak takich informacji (wyznaczenie pasa normatywnego to zajęcie dość czasochłonne – żółty pas na wykresie) w pierwszym przybliżeniu istnienie pola szans i zagrożeń określono przez wykreślenie przekątnej, która nijako zastępuje pas normatywny.

Rentowność kapitału dla firmy odpowiadającej punktowi „A” wynosi – załóżmy – 60%, lecz przy słabej pozycji rynkowej (względny udział w rynku wynosi ok. 0,7% udziału lidera). Teoria i dane empiryczne sugerują, że kombinacja takich dwóch elementów jest nienormalna i najprawdopodobniej nie da się jej utrzymać na dłuższą metę. Działalność „A” znajduje się wobec tego w obszarze zagrożeń macierzy. Trzeba się liczyć z tym, że w średnich terminach utrzymanie dotychczasowej rentowności będzie wymagało wzmocnienia pozycji mierzonej udziałem w rynku (strzałka czerwona w lewo); w przeciwnym wypadku rentowność spadnie blisko progu rentowności (czerwona strzałka w dół). Wynika to z założenia, że lider w tej branży może osiągnąć rentowność rzędu 100%. Rentowność jego wynika oczywiście z faktu wysokich cen lub/i niskich kosztów. W każdym razie ma on duże pole manewru, co jest poważnym zagrożeniem dla firmy oznaczonej „A”. W przypadku, gdy firma przodująca zdecyduje się na obniżenie ceny lub uatrakcyjnienie swojego wyrobu (wzrost kosztów produkcji) marża zysku występująca w firmie „A” może nie gwarantować zysku tej firmie na odpowiednim poziomie.

Pozycja firmy „B” jest silna – jej względny udział w rynku dziesięciokrotnie przekracza udział największego rywala, mając przy tym rentowność na poziomie kilku procent. Oznacza to bardzo małą efektywność firmy „B” Teoria i dane empiryczne wskazują, że w większości wypadków można bardzo wydatnie zwiększyć rentowność takiej firmy – zwykle dzięki obniżce kosztów (rekonstrukcja procesów), ale także przez radykalne podniesienie jakości obsługi klienta czy jakości oferty, co nie pociąga za sobą szczególnych kosztów, a umożliwia znaczne podniesienie cen (zielona strzałka w górę). Wykres ten rzuca wyzwanie myśleniu zachowawczemu menedżerów, gdyż wysoki względny udział w rynku oznacza (prawie) zawsze olbrzymią potencjalną przewagę, którą jednak trzeba wypracować i eksploatować, gdyż samo posiadanie takiego znacznego udziału nie gwarantuje jeszcze dużych zysków.

Istotne w tej technice jest właściwe (prawidłowe) wydzielenie branży i segmentu strategicznego umożliwiające porównania firm.

C.4. Macierz Atrakcyjności Produktu (Rynku) McKinseya (GE) (Bsiness Industry Attractiveness Matrix)

Macierz McKinseya wyróżnia się bardzo ogólnym podejściem do zagadnienia oceny pozycji (konkurencyjnej) firmy. Inne macierze (ADL, Hofera-Schendla, Pfeiffera) stosują zbliżone podejście.

Aby wyeliminować subiektywność (często krytykowaną) w metodzie McKinseya skorzystano z punktowej metody (wielokryterialnej) oceny atrakcyjności branży i pozycji w branży.

Konstrukcja macierzy McKinseya opiera się na dwu pragmatycznych przesłankach:

  • firma powinna działać w sektorach najbardziej atrakcyjnych,
  • przedsiębiorstwo powinno skupić się na produkcji wyrobów (inwestowaniu w te wyroby) o mocnej pozycji konkurencyjnej.

Stwierdzono, że istnieją takie sektory, które produkują wyroby charakteryzujące się wysoką chłonnością przez rynek, a mimo to, nie są one dostatecznie atrakcyjne, np. z powodu znacznej koncentracji podaży. Mało atrakcyjne są również sektory, w których bariery wejścia są niskie, popyt zaś wysoki, ale niestabilny. Podobnie rzecz ma się z pozycją konkurencyjną firmy. Wysoka agregacja czynników wpływających na firmę zapewnia syntetyczny obraz pozycji (konkurencyjnej) danej organizacji w dwuwymiarowej przestrzeni macierzy (daje się zauważyć podobieństwo z metodą SWOT).

W oparciu o kryterium atrakcyjności sektora w długim okresie (określona w wyniku analizy sektorowej) i pozycję konkurencyjną firmy (określoną na podstawie analizy wnętrza przedsiębiorstwa, np. w oparciu o Kluczowe Czynniki Sukcesu) stworzono dziewięciopolową macierz General Electric Corporation. Wybór konkretnych cech opisujących te dwa kryteria powinien wynikać każdorazowo od szczegółowej analizy kontekstu badań (jak w każdej analizie).

Ocena atrakcyjności przemysłu wymaga wykonania następujących czynności:

  • identyfikacji kryteriów determinujących atrakcyjność przemysłu, jak wielkość i wzrost rynku, zyskowność (rentowność) danej branży, intensywność konkurencji, sezonowość, cykliczność, ekonomia skali, technologia, czynniki społeczne, prawne, środowiskowe, ludzkie w odniesieniu do sektora;
  • przydzielenia wag (rang) dla każdego kryterium, tj. określenie relatywnej ważności kryterium, np. wielkość rynku – waga = 0,15, intensywność konkurencji – waga = 0,20, itd.; suma wag wszystkich ocenianych kryteriów wynosi 1,00;
  • oceny atrakcyjności przemysłu (przemysłów) z punktu widzenia poszczególnych kryteriów; skala ocen wynosi najczęściej od 1 do 5, gdzie 1 oznacza przemysł nieatrakcyjny, a 5 – bardzo atrakcyjny;
  • określenia całkowitego wyniku wartościowania kryteriów oceny atrakcyjności przemysłu przez zsumowanie ocen ważonych.

Dokładny opis metody określania atrakcyjności sektora jest przedstawiony w rozdziale „Analiza Sektorowa (Ocena Atrakcyjności Sektora)”.

W przypadku rozpatrywania jednego tylko przemysłu (sektora) środki kół obrazujących przychody poszczególnych przedsiębiorstw będą leżeć na jednej prostej (jednakowa atrakcyjność sektora).

Do stwierdzenia pozycji konkurencyjnej przedsiębiorstwa należy wykonać podobne czynności:

  • określenie Kluczowych Czynników Sukcesu dla danego przemysłu, np. m.in. relatywnego udziału w rynku, posiadania konkurencyjnych technologii, zdolności do konkurowania cenami (posiadanie dużej marży zysku) lub jakością produktu itp.;
  • dalsze punkty jak poprzednio 2-4.

Dokładny opis metody określania pozycji konkurencyjnej jest przedstawiony w rozdziale „Analiza Kluczowych Czynników Sukcesu (Pozycja konkurencyjna)”.

Wygodnie jest przyjąć skale na osiach w procentach wartości maksymalnych sum ważonych poszczególnych kryteriów.

Dla każdego pola można znaleźć w literaturze propozycje szczegółowych strategii firmy. W klasycznym układzie w macierzy tej wyróżnia się trzy podstawowe pola potencjalnych strategii: wzrost i budowę, utrzymanie i żniwa oraz wycofanie.

Pozycja (siła) konkurencyjna organizacji

silna średnia słaba
wysoka Inwestowanie i wzrost: poszukiwanie sposobu dominacji na rynku Selektywny wzrost: identyfikacja słabości firmy, wykorzystanie silnych stron, poszukiwanie przywództwa w wybranych segmentach Selektywna analiza opcji: specjalizacja w niszach rynkowych, analiza możliwości wykupu firm o znaczących przewagach strategicznych
średnia Selektywny wzrost: ocena możliwości segmentacji rynku, inwestowanie w najbardziej obiecujące segmenty Selektywna analiza opcji: specjalizacja, selektywne inwestycje, segmentacja rynku maksymalizacja zysku, próba specjalizacji i/lub przygotowanie do wycofania się z rynku
niska Selektywna analiza: utrzymanie poziomu inwestycji na poziomie minimalnym, maksymalizacja cash flow maksymalizacja zysku, minimalne inwestycje, ograniczenie linii produkcyjnych i przygotowanie do wycofania z rynku zgrane w czasie żniwa i wycofanie się z rynku

Rys. 57. Decyzje strategiczne jednostek strategicznych (firm) jako pochodne siły i atrakcyjności otoczenia.

Źródło:  Krupski R. red. „Zarządzanie Strategiczne, koncepcje – metody”, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej im. O. Langego we Wrocławiu, Wrocław 1998, s. 157

Równie ciekawy opis potencjalnych strategii pochodzący z pracy Ph.Kotlera przedstawiono na poniższym rysunku.

Pozycja (siła) konkurencyjna organizacji

silna                                      średnia                                  słaba

A

t

r

a wysoka

c

y

 Pozycja ochronna: •inwestować w celu osiągnięcia maksymalnej dynamiki sprzedaży •skoncentrować wysiłki na wykorzystaniu posiadanych atutów Inwestycje dla poprawy pozycji na rynku:

•rzucić wyzwanie konkurencji •maks. wykorzystać posiadane zasoby •skupić się na poprawie słabych stron

 Polepszenie sytuacji na rynku:

•koncentracja na wykorzystaniu posiadanych zasobów

•pokonać słabości •wycofać się, jeśli spada sprzedaż
j Polepszenie pozycji na Skupienie się na Ograniczona ekspansja lub
n rynku: przychodach: szybki zysk:
o •inwestować w najlepsze •koncentracja na •poszukiwać dróg do
segmenty rynku inwestycjach w najbardziej ekspansji bez dużego
ś średnia •odpierać konkurencję rentownych segmentach ryzyka
ć •zwiększać rentowność oraz najmniej ryzykownych •minimalizować inwestycje
przez zwiększenie •zachować pozycję •racjonalizować działalność
b

r

 wydajności produkcji ochronną na konkurencję
Ochrona: Koncentracja na
a •skupić się na bieżących przychodach: Dezinwestycje:
n przychodach •bronić silnych pozycji na •sprzedawać do momentu
ż •skupić się na najbardziej najbardziej zyskownych opłacalności
y niska atrakcyjnych segmentach segmentach rynku •ograniczać koszty zmienne
•utrzymywać posiadane •polepszać jakość produkcji •unikać zbędnych
atuty •minimalizować inwestycja inwestycji

Rys. 58. Strategie odpowiadające komórkom macierzy McKinseya.

Źródło: Krupski R. red. „Zarządzanie Strategiczne, koncepcje – metody”, Wyd. AE im. O. Langego we Wrocławiu, Wrocław 1998, s. 157

Korzystając ze wskazówek zwartych na powyższych rysunkach można wnioskować o możliwych strategiach firmy.

Analiza cyklu koniunkturalnego

5/5 - (1 vote)

praca magisterska

Przedstawiciele szkoły austriackiej uważają, iż państwo zamiast pozwolić gospodarce „oczyścić się” z nietrafionych inwestycji w produkcję dóbr kapitałowych, prowadzi politykę, która przedłuża i pogłębia kryzys. Do głównych działań, utrudniających rynkowi powrót do równowagi ekonomiści austriaccy zaliczają :

  • podnoszenie podatków – osłabiające działalność gospodarczą, utrudniające tym samym transfer środków z przedsiębiorstw bankrutujących do sektorów produktywnych;
  • zwiększanie wydatków publicznych – im bardziej państwo interweniuje, tym mocniej szkodzi właściwej alokacji kapitału;
  • zapobieganie bankructwom nierentownych przedsiębiorstw – przez promowanie błędnych inwestycji, poprzez zabranianie zwalniania pracowników, którym utrudnia się przenoszenie w sektory racjonalne z punktu widzenia kalkulacji ekonomicznej;
  • sterowanie płacami i cenami poprzez zapobieganie ich spadkowi, utrudniając konieczne bankructwa, zwolnienia i spadki cen, które zachęciłyby przedsiębiorców do realokacji zasobów;
  • wprowadzanie kolejnych pieniędzy do obiegu, co odwleka nieuniknioną i konieczną restrukturyzację.

Nie ma możliwości szybkiego zniwelowania skutków kryzysu, gdyż pozbycie się błędnie podjętych inwestycji, wynikających z ekspansji kredytowej wymaga czasu. Jeżeli rząd chciałby skrócić i załagodzić przebieg recesji to powinien podjąć działania wolnorynkowe. Zmniejszając obciążenia podatkowe, więcej majątku zostanie w rękach sektorowi prywatnemu, co ułatwi proces dostosowawczy. Korzystny efekt przynosi również zniesienie wszelkich regulacji prawnych utrudniających bankructwa nierentownych przedsiębiorstw, zwalnianie pracowników i obniżanie cen. Jednakże, według przedstawicieli szkoły austriackiej, najistotniejsze jest zapobieganie występowaniu cykliczności gospodarki poprzez zmiany w polityce monetarnej skutkujące powierzeniem pieniądza mechanizmom rynkowym.

W sytuacji, gdy jakiś bank ulegnie pokusie emisji banknotów w ilości przewyższającej posiadane rezerwy złota prowadziłoby to do wytworzenia tzw. środków fiducjarnych, czyli nieposiadających pełnego pokrycia w zdeponowanym pieniądzu. Ekonomiści austriaccy uznają emisje środków fiducjarnych za oszustwo, gdyż jak twierdzi [1] H.H. Hoppe „dwie jednostki nie mogą posiadać na wyłączność jednej i tej samej rzeczy w tym samym czasie” . Obowiązek wydania złota na żądanie, bez możliwości korzystania z pomocy banku centralnego, byłoby bodźcem zapobiegającym kreacji pieniądza.

W systemie monetarnym zaproponowanym przez Austriaków banki komercyjne nie mogąc korzystać z kredytu fiducjarnego (circulation credit), mają jedynie możliwość udzielanie kredytu towarowego (commodity credit). Kredyt towarowy, zwany inaczej kupieckim, oznacza przekazanie na pewien, z góry określony czas, oszczędności przedsiębiorcom, planujących zainwestowanie tych funduszy w produkcję. Oszczędności powstaj ą w wyniku powstrzymania się oszczędzających od konsumpcji części dóbr i usług, które mogliby nabyć. Oznacza to, iż kredyt może zostać przyznany tylko w takiej wysokości, w jakiej zostały zgromadzone oszczędności[2] [3].

Trzecią, główną, zmianą w zakresie pieniądza postulowana przez przedstawicieli szkoły austriackiej jest likwidacja instytucji banku centralnego. Według L. von Misesa podstawowym zadaniem polityki monetarnej musi być powstrzymywanie rządu przed stosowaniem działań inflacjotwórczych. Ponadto należy wypracować warunki, które zniechęcałyby banki komercyjne do wywoływania ekspansji kredytowej[4]. Zdaniem Austriaków najlepszą metodą osiągnięcia tych celi jest powierzenie pieniądza wolnemu rynkowi. Tacy ekonomiści jak L. von Mises, F.A. von Hayek, M. N. Rothbard uznawali, iż bank centralny nie jest w stanie odgórnie sterować gospodarką. Argumentowali oni, że nie ma możliwości ustalenia ex ante odpowiedniej podaży pieniądza, tak jak centralny planista nie jest w stanie oszacować zapotrzebowania na inne dobra. Oznaczałoby to, ze nie byłoby organu zwierzchniego nad bankami komercyjnymi, a jedynym bodźcem powstrzymującym bankierów przed nieograniczonym zwiększaniem podaży pieniądza w obiegu, byłaby groźba „runów” na banki. Banki, które działając nieracjonalnie, emitowałyby pieniądze o wartości przewyższającej zdeponowane zasoby, mogłyby zbankrutować w sytuacji, gdy wielu ludzi postanowi podjąć swoje oszczędności.

Wydaje się, że we współczesnym świecie nie ma możliwości, aby rynek pieniężny nie był regulowany przez bank centralny. Przedstawiciele szkoły austriackiej jako argumentu za takim rozwiązaniem używają przykładu Panamy. Kraj ten nigdy nie posiadał banku centralnego. Pomimo, iż Panama uzyskała niepodległość w 1826 roku, była zintegrowana z Kolumbią, której rząd wymusił akceptowanie papierowego pieniądza, bez pełnego pokrycia w kruszcu. Gdy w 1903 roku Panama stała się w pełni niepodległa, w jej konstytucji został zawarty artykuł nr 114: „Republika Panamy nie będzie emitować pieniędzy bez pokrycia. Ponadto, każdy obywatel ma prawo odmówić przyjęcia banknotu, jeżeli uzna go za nie w pełnowartościowy”[5] [6].

Brak banku centralnego w Panamie prowadzi do w pełni wolnorynkowej podaży pieniądza. Dzięki oparciu krajowej waluty o amerykańskiego dolara i uniemożliwieniu prowadzeniu przez państwo ekspansywnej polityki monetarnej udał się utrzymać inflacje na niskim, stosunkowo stałym poziomie – przez ponad ostatnie 20 lat ceny wzrastały średnio o 1 % rocznie . Wartości indeksu cen konsumpcyjnych w Panamie w latach 1986 – 2006 przedstawia rysunek 7:

Rysunek 7 Inflacja w Panamie w latach 1983-2006.

Według przedstawicieli szkoły austriackiej, przykład Panamy potwierdza, iż likwidacja banku centralnego jest możliwa i co ważniejsze, korzystna dla rozwoju państwa. Należy jednak zwrócić uwagę, iż Panama nie jest wystarczająco przekonywującym przykładem przemawiającym za ustalaniem ilości pieniądza w oparciu o niewidzialną rękę rynku, a nie decyzje centralnego planisty. Kraj ten jest silnie połączony gospodarczo ze Stanami Zjednoczonymi, między innymi poprzez oparcie krajowej waluty na amerykańskim dolarze.

Autor wątpi, czy byłoby możliwe przeprowadzenie takiego eksperymentu dla kraju o dużej, znaczącej w skali światowej gospodarki. Traktowanie przez przedstawicieli szkoły austriackiej pieniądza jako dobro, jak każde inne, jest o tyle kontrowersyjne, że z analizy cyklu koniunkturalnego dokonanej przez kontynuatorów myśli C. Mengera wynika, iż zmiana podaży pieniądza jest głównym czynnikiem wywołującym cykliczność gospodarki. Wydaje się, co najmniej nieroztropne, powierzenie tak ważnej kwestii bankom komercyjnym. W dzisiejszym świecie, który charakteryzuje się anonimowością i nastawieniem na pojedyncze transakcje, istnieje silna obawa, że pojedynczy menadżerowie banków komercyjnych będą skłonni wykorzystać swoją pozycję w celu osiągnięcia krótkookresowych korzyści. Wiadomo, iż głównym celem przedsiębiorstwa jest maksymalizowanie jego wartości. Jednakże, w sytuacji, gdy nie byłoby banku centralnego sprawującego kontroli nad systemem monetarnym, niektórzy bankierzy mogliby podjąć próbę oszukania obywateli sztucznie zawyżając podaż pieniądza. W długim okresie banki, które będą postępować w ten sposób zostaną uznane za niegodne zaufania i stracą swoją pozycję rynkową, ale zagrożenie dla prawidłowego działania gospodarki jest zbyt wysokie.

[1] Rothbard M.N., Tajniki bankowości. Podręcznik akademicki, Fijor Publishing, Warszawa 2007, s. 98.

[2]   Hoppe H.H., Hulsmann J.G. , Block W., Against Fiduciary Media, Quarterly Journal of Austrian Economics, numer 1, tom 1, s. 21.

[3]   Mises L. von, Gospodarcze skutki taniego pieniądza.

[4]   Mises L. von., Human action: a treatise on economics, op. cit., s. 224.

[5]   Saied D., Panama Has No Central Bank.

[6]   Saied D., Ibidem.